Opinie

Thomas von der Dunk: 'Wie pakt de bankrovers van ABN Amro?'

'Zou er misschien ook eindelijk eens aan een bescheiden bijdrage van de hoofdschuldigen kunnen worden gedacht?', vraagt Thomas von der Dunk zich af, als het gaat om wie de gevolgen van de crisis moet betalen. 'Kijk: daar hoor je de VVD, die zich altijd zoveel zorgen maakt over het gebruik van ons belastinggeld, nu nooit over.'

Rijkman Groenink tijdens het verhoor bij de Comissie-de Wit Beeld ANP

Doen zakenbankiers het werk van God of van de Duivel? Volgens topman Lloyd Blankfein van Goldman Sachs is het eerste het geval, en ook wie afgaat op de pensioeneisen van Ewald Kist en zijn trawanten, moet concluderen dat ook bij ons de desbetreffenden die mening zijn toegedaan.

Maar als Peter van der Slikke, oud-bankier van ABN-AMRO, ook maar voor de helft gelijk heeft, moeten we het toch meer in de laatste hoek zoeken. In het Volkskrant-interview van afgelopen woensdag liet Van der Slikke weinig heel van de mentaliteit die rond 2000 met een nieuwe generatie topmanagers bij de bank ingang had gevonden.

Choquerend
Ook al was de essentie al langer bekend, de snelle morele verwording van De-Bank-van-Nederland blijft choquerend. Kort samengevat: ABN-AMRO bleek zich onder Rijkman Groenink tot een soort semi-criminele organisatie te hebben ontwikkeld die oude vrouwtjes geld afhandig maakte door hen rommel aan te smeren, gewoon als een DSB in het groot.

Niet het belang van de klant, maar dat van de adviseurs stond onder diens bewind centraal, waarmee het begrip 'bankroof' een nieuwe invulling heeft gekregen. Van der Slikke, die om die reden uiteindelijk is opgestapt, is daarom al door veel inhalige ex-collega's voor verrader uitgemaakt.

Uiteraard heeft ABN-AMRO in een reactie op het interview laten weten 'zich niet in het door Peter van der Slikke geschetste beeld te herkennen. Dat geloof ik graag. Dat is nu juist het wijd verbreide probleem.

Hoofdschuldigen
Wie betaalt de gevolgen van de kredietcrisis? Zou er misschien ook eindelijk eens aan een bescheiden bijdrage van de hoofdschuldigen kunnen worden gedacht? Het mislukte fusie-avontuur van Rijkman Groenink heeft ons tientallen miljarden gekost, omdat de dominante neoliberale dwaalleer weigerde onderscheid te maken tussen het collectieve belang van de bank als institutie en het individuele financiële van afzonderlijke bankiers.

Zoals we dat ook bij Erik Staal hebben gezien, die er eveneens ongestraft met achterlating van een puinhoop met een paar miljoen vandoor kon gaan, omdat maatschappelijke instituties als gevolg van de afbraak van de staat in een zelfbedieningswinkel voor bestuurders zijn veranderd.

Geheel conform de analyse van wijlen Karl Marx kwam dit middels een pervers bonussysteem zonder nieten op privatisering van de winsten en socialisering van de verliezen neer.

Pluk-ze-regeling
Een pluk-ze-regeling lijkt mij in dit geval een kwestie van basale rechtvaardigheid. Wat dat betreft kan ik collega-boef Dick Scheringa niet helemaal ongelijk geven, als hij stelt dat er met twee meten gemeten wordt. Scheringa moest na de ondergang van zijn bank ook persoonlijk boeten, Rijkman Groenink geniet na de redding van zijn bank door de Nederlandse staat met geld van de belastingbetaler ongestraft van zijn in ruil voor wanbeleid bijeengegraaide twintigmiljoen in zijn buitenhuis aan de Vecht.

Kijk: daar hoor je de VVD, die zich altijd zoveel zorgen maakt over het gebruik van ons belastinggeld, nu nooit over. Ik heb althans nog niet vernomen dat Rutte met een eerste kleptocratenbelastingaanslag ter hoogte van 95% bij de schuldigen is lang geweest.

De VVD heeft steeds de mond vol over de noodzaak van het nemen impopulaire maatregelen - maar altijd voor anderen, voor degenen die het minste bezitten, niet voor bepaalde delen van het eigen kernelectoraat. De oversubsidiëring van het miljonairsvillawezen blijft wat haar betreft voor de bestaande gevallen onaangetast.

Als het om postbodes of pgb-gerechtigden ging, kan er wat haar betreft van vandaag op morgen in hun inkomsten gehakt worden, maar als iemand ook maar voorzichtig suggereert de hypotheekrenteaftrek te begrenzen, heet het dat er langetermijnsverplichtingen zijn aangegaan.

Buffer
Alsof dat niet voor postbodes of pgb-gebruikers zou gelden! Bovendien kunnen miljonairs makkelijker een buffer opbouwen, dan mensen met een minimumloon. Als ergens iets meer zelfredzaamheid verlangd zou mogen worden, zoals de VVD propageert, dan toch wel onder degenen die voor Eva Jinek tot de middeninkomens behoren, maar voor beter geïnformeerde journalisten vallen in de categorie van vijfmaal modaal.

Opnieuw opteert de VVD voor de weg van de minste weerstand: het geld daar halen waar dat makkelijk gaat, niet daar waar dat meer inspanning vergt. Hard aanpakken van de bijstandsfraude, waarbij het per persoon om een paar duizend euro gaat, krijgt de voorkeur boven het aanpakken van belastingparadijzen, waarbij het per persoon al snel om miljoenen gaat.

Ook andere politieke partijen zouden zich evenwel die vraag moeten stellen: hoe voorkomen we een herhaling van de implosie van 2008 en hoe zorgen we dat de schade wat eerlijker wordt verdeeld? Dat verdelingsvraagstuk zal, nu de bomen niet meer in de hemel groeien, weer meer centraal komen te staan dan voorheen.

Links en rechts
Pechtold is dezer dagen over de PvdA heen gevallen, omdat Samson naar links is opgeschoven. Pechtold: links en rechts zijn achterhaalde begrippen, het gaat om progressiviteit: 'Wie wil er vooruit en wie niet? Ook bij GroenLinks worden dit soort modieuze teksten steeds vaker vernomen, wat aangeeft hoezeer men ook daar de weg kwijt is geraakt

De cruciale vraag is namelijk: wat is dan 'vooruit?' 'Progressiviteit' wordt een holle kreet, als daarmee het terugdraaien van veranderingen van tien jaar terug (de privatisering) wordt veroordeeld, maar dat van veranderingen van vijftig jaar terug (de welvaartstaat) wordt gepropageerd.

Links en rechts zijn daarentegen geenszins lege begrippen - en de tegenstelling tussen beiden gaat, behalve over de mate van besef van de noodzaak de financiële markten te temmen, over rechtvaardigheid.

Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus en columnist van vk.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.