Thomas von der Dunk: 'Moet China ons straks redden?'

Moet China ons dan redden uit de eurocrisis? Het is de weg van de minste weerstand, omdat onze democratische politici hun kiezers dan vervelende boodschappen - bijvoorbeeld over de onhoudbaarheid van de pensioenleeftijd in het Zuiden, of van de hypotheekrentebubbel in het Noorden - kunnen besparen. Dat betoogt vk-columnist Thomas von der Dunk.

De Chinese president Hu Jintao (R) naast IMF directeur Christine Lagarde. © AFP

Komt het Europa van twee snelheden er nu eindelijk toch? Althans ook eindelijk officieel? Want feitelijk hebben we dat natuurlijk allang: sinds de komst van de euro. Alleen mocht dat toen niet zo heten, dat er sprake zou zijn van een A- en een B-lidmaatschap: een B-lidmaatschap voor degenen die niet echt meedoen willen (de Britten) of kunnen (de Balkanezen).

U herinnert zich vast de intussen - niet zonder reden juist daarom - in het slop geraakte toetredingsonderhandelingen met Turkije: voor Istambul én Brussel was het nadrukkelijk 'alles of niets'. Voor de komende decennia wordt het mede daardoor vooral niets.

Angela Merkel heeft thans voor het eerst, met het oog op de komende top, verkondigd wat ik zelf hier ook al eens eerder heb betoogd: durf eindelijk de nieuwe tweedeling van Europa, in een kerngebied en in een randzone, te erkennen. Probeer dus ook niet bij alles wat nodig is op de goedkeuring van de meest tragen en meest recalcitranten - in casu de Britten - te wachten. Merkel heeft nu terecht Cameron de wacht aan gezegd: als het met jou niet meer gaat, dan gewoon zonder jou.

Transatlantische spagaat
De Britse insteek was immers jarenlang: wij willen vooral bij Europa om Europa geografisch zo groot mogelijk en dus politiek zo klein mogelijk te maken, teneinde zelf onze transatlantische spagaat vol te kunnen houden. Daarom wil Londen ook Turkije er zo graag bij, onder het motto: hoe meer zielen, hoe minder vreugd. Om diezelfde reden zou overigens juist Wilders voorstander van Turkse toetreding moeten zijn, omdat dat Europa volledig zou verlammen. Alleen is dat psychologisch voor hem een brug te ver.

De eurocrisis dwingt tot haast, en dus tot het omzeilen van het Britse obstakel van de Londense City. De allerurgentste noodtaak van Europa is het nemen van maatregelen om de financiële markten te temmen. Die zijn namelijk knettergek geworden, om een bekende Nederlandse zegswijze te bezigen. Amper een week geleden kon Duitsland zijn obligaties niet kwijt omdat de rente te laag heette, en die daarom niet interessant waren. Nu zijn beleggers om hun geld veilig te stellen zelfs bereid iets bij te leggen als ze maar Nederlandse obligaties mogen kopen.

Het tweede dat nodig zou zijn, is het daadwerkelijk afdwingen van de gemaakte afspraken met Rome en Athene, wat vooral neerkomt op een goede fiscus die de massale belastingontduiking van de bovenlaag - wij herinneren ons een zekere Berlusconi - niet langer tegen een kleine winstdeling tolereert en faciliteert.

NRC-columniste Louise Fresco gaf op 9 november haarscherp het probleem van de fiscale mentaliteitskloof tussen Noord- en Zuid-Europa aan: de vicieuze cirkel ginds van een overheid die geen goede publieke diensten levert en dus burgers die niet fatsoenlijk belasting willen betalen, waardoor de overheid niet leveren kan.

Discipline
En daarbij komt punt twee: Europees afsprakenpapier met Monti en Papademos is geduldig. De vereiste discipline is in de praktijk moeilijk afdwingbaar. Menige Griekse belastingbeambte zal weliswaar in theorie die doelstelling vast onderschrijven maar, persoonlijk voor de keus gesteld tussen nieuwe onkreukbaarheid of gangbare bijverdienste, toch snel voor het tweede kiezen in de verwachting dat zijn buurman hetzelfde doet.

Al te goed is immers buurmans gek - dat maakt fiscale mentaliteitsverandering bij burger én overheid tot een zaak van lange adem, waar in Brussel juist heel spoedig totale ademnood dreigt.
Ook Obama begint zenuwachtig te worden en heeft Rutte al tijdens zijn bezoek met verwijten over onze geringe slagvaardigheid overladen. Het was natuurlijk wel een beetje pot en ketel: waar in Europa twintig landen het niet eens kunnen worden, lukt dat in Amerika zelf niet eens twee partijen.

Hongkong
Moet China ons dan redden? Het is de weg van de minste weerstand, omdat onze democratische politici hun kiezers dan vervelende boodschappen - bijvoorbeeld over de onhoudbaarheid van de pensioenleeftijd in het Zuiden, of van de hypotheekrentebubbel in het Noorden - kunnen besparen.

Maar China zal, als het al ja zegt, daarvoor wel wat terug willen: meer invloed in het IMF, of eigendom van onze havens - Piraeus als een omgekeerd Hongkong. Dat zou voor de toekomstige ruimte voor Europa om het lot in eigen hand te houden zeer gevaarlijk zijn, want economische (on)macht vertaalt zich uiteindelijk onvermijdelijk ook altijd in politieke.

Voorlopig kijkt China overigens wel uit en nog de kat uit de boom. Voor veel Chinezen is het daarbij onbegrijpelijk dat zij, die nog veel armer zijn, nu die welvarende Europeanen overeind moeten houden. Hun reactie herinnert aan die van Napoleon toen die van zijn broer Lodewijk, net door hem tot koning van Holland benoemd, te horen kreeg dat Den Haag failliet was en dus niets aan de Franse oorlogsinspanningen bijdragen kon. Napoleon accepteerde geen 'nee' als een antwoord, en verwees naar de enorme particuliere rijkdom die nog in Nederlandse koopmanshuizen lag opgehoopt.

Kernprobleem van Europa
Particuliere rijkdom en publieke armoe: dat is na drie decennia neoliberale uitverkoop het kernprobleem van Europa (en Amerika). Anders dan de inderdaad vrij arme Grieken of Portugezen zouden bijvoorbeeld de Italiaanse burgers makkelijk uit eigen middelen hun redding kunnen betalen.

De Belgen hebben zich nu gerealiseerd dat het wenselijk is om zichzelf het lot van de Grieken te besparen, en daartoe massaal staatsobligaties gekocht: de opbrengst ervan overstijgt alle eerdere verwachtingen ver.

Hoe patriottisch zijn de Italianen, de overige Europeanen - en de Amerikanen? Al die lui van de Teaparty en die miljardairs ginds zwelgen in het zien van de nationale vlag. Maar dokken om hem overeind te houden door de aanschaf van het volgende privévliegtuig even uit te stellen: ho maar.

Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus en columnist van vk.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden