Column

Thomas von der Dunk: 'Kan Israël vrede wel aan?'

Het is misschien cynisch, maar een gewapend conflict met Hamas komt Netanyahu niet slecht uit, schrijft columnist Thomas von der Dunk.

De Israëlische premier Netanyahu brengt zijn stem uit bij de leiderschapsverkiezingen voor de Likoed-partij, dit weekend.Beeld afp

Zijn er de afgelopen dagen genoeg Palestijnen én Israëli's omgekomen om Netanyahu binnenkort een daverende verkiezingsoverwinning te bezorgen? Of is die vraag misschien te cynisch? In het geval van 'erkende' masamoordenaars als Assad of Saddam Hoessein zou vermoedelijk niemand veel bezwaar aantekenen tegen het stellen van die vraag.

Maar zou zij dan niet ook gesteld kunnen worden bij een land dat al decennia in de greep van paranoïa is? Het zou niet de eerste keer zijn dat een democratisch politicus naar geweld grijpt om niet als slappeling te boek te staan. Juist in het sterk gemilitariseerde Israël, dat qua martiaal machogedrag niet voor de Arabische buren onderdoet, is dat electoraal riskant.

Dat gold al voor diverse Engelse of Franse politici in de negentiende eeuw in koloniale kwesties, het gold voor de Fransen en Duitsers in 1914, het gold voor veel KVP'ers tijdens de zogeheten politionele acties, het gold voor George Bush tegenover Irak in 2003.

En ook Obama ontkwam er niet aan: één uitzichtloze oorlog van zijn voorganger - de Irakese - snel als verloren opgeven, dat ging bij de presidentsverkiezingen van 2008 nog, maar des te nadrukkelijker moest hij toen verkondigen dat hij die tweede uitzichtloze oorlog, Afghanistan, slechts na succesvolle afsluiting beëindigen zou teneinde niet door Republikeinse ijzervreters als halfzachte landverrader te kunnen worden weggezet.

Gesprekken
En wie die vraag in het geval van Netanyahu te cynisch vindt, zal zich in elk geval moeten afvragen waarom Israël, na een tijd van betrekkelijke rust, tot de moord op een voorman van Hamas is overgegaan die juist nu genegen bleek om serieus over gesprekken met de aartsvijand na te denken - met de voorspelbare escalatie als gevolg. Komt vrede Netanyahu en de zijnen politiek niet uit?

Voor die veronderstelling valt heel wat te zeggen. Voortzetting van de oorlogstoestand, mits die niet zoveel slachtoffers in het andere kamp kost dat zij het wegkijken van het Westen in gevaar kan brengen, en niet zoveel slachtoffers in het eigen kamp kost dat het hemzelf het verwijt van roekeloos-heid op kan leveren, is voor de continuering van zijn machtspositie en het behoud van de binnenlandse vrede het minste van alle kwaden.

Ook juist dat handvol dode Israëlische burgerslachtoffers draagt daar de facto aan bij. Het zijn er voldoende om voldoende Israëli's weer voor een tijdje onverzoenlijk tegenover de Palestijnen te maken en de hinderlijke vredesactivis-ten in eigen land de mond te snoeren.

Vredesonderhandelingen vormen namelijk een directe bedreiging voor zijn coalitie, omdat daarbij onvermijdelijk het kernprobleem op tafel komt. Dat is niet een raket of bom meer of minder over en weer, maar de systematische Israëlische landroof op de westelijke Jordaanoever die, ongeacht of er nu vanuit de Gaza geschoten wordt of niet, altijd gewoon wordt voortgezet.

Foute keuzes
Dat is het onwaarachtige van het Israëlische verwijt aan het adres van de Palestijnen: dat zij steeds zélf door foute keuzes hun eigen glazen ingooien. Want waarvoor de Palestijnen ook kiezen, het levert niets op, want Israël gaat hoe dan ook stug door de ethnische schaakstukken te verzetten.

Kiezen de Palestijnen voor gewelddadig verzet, dan is dat een excuus om niet te praten en de nederzettingen gewoon verder uit te bouwen. Zien de Palestijnen een tijdje van gewelddadig verzet af, dan ziet Israël geen noodzaak om te praten en bouwt het eveneens voort.

In dat opzicht was de schok in Tel Aviv, nu die stad voor het eerst onder Palestijns raketvuur lag, veelzeggend: men kon voor het eerst niet meer veilig naar het strand! In deze luchtbel heeft men lang in de merkwaardige veronder-stelling verkeerd dat jouw land straffeloos het land van anderen kan roven zonder dat je daarvan iets in je eigen luilekkerleventje merkt.

Fatahs erkenning van Israël en haar onderhandelingsbereidheid hebben niets opgeleverd - en Fatah heeft dus ook de Palestijnen niets kunnen laten zien waaruit blijkt dat onderhandelen loont. Integendeel. De Palestijnse steun voor Hamas is het resultaat van het gebrek aan resultaat van Abbas.

Daarin schuilt tevens de tweede fundamentele onwaarachtigheid in de Israëlische retoriek: dat de beëindiging van de bezetting van Gaza geen vrede heeft opgeleverd. Uiteraard niet, zolang de bezetting ván en de landroof ín de andere, grootste, helft van Palestina gewoon doorgaat.

Dubbele standaard
Israël hanteert hier heel behendig een dubbele standaard, en het Westen tippelt daar in. Het is in dat opzicht namelijk van tweeën één.

Ofwel we beschouwen Gaza en de Jordaanoever als één geheel, zoals Israël doet om praten met Hamas te vermijden. Maar dan bestaat er ook een legitiem verband tussen het gedrag van de Palestijnen in Gaza en dat van Israël op de Jordaanoever. Dan is nog steeds een deel van hun land bezet, en voortgezet verzet dus logisch - evenmin als men in 1944 in Limburg de wapens neerlegde nadat de Duitsers zich in Holland hadden teruggetrokken.

Ofwel West- en Oost-Palestina zijn twee aparte staatkundige entiteiten. Maar dan is voor Gaza ook Abbas niet meer de aangewezen politieke gesprekspartner - evenmin als we naar Seoul kijken ingeval van gedonder met Pyongyang - maar gewoon Hamas.

Als zodanig is dit dubbelspel van Netanyahu ten aanzien van de Palestijnen heel goed verklaarbaar: serieuze vredesonderhandelingen brengen namelijk de interne stabiliteit van Israël in gevaar. Zij zouden namelijk onherroepelijk de Israëlische kolonisatiepolitiek ter discussie stellen. Dat leidt meteen in Israël tot een verscheurend intern conflict, omdat Netanyahu sterk op de kolonisten steunt, die bovendien steeds talrijker zijn.

Een buitenlandse vijand verenigt - dat weten ze niet alleen in Teheran. En daarom komen een paar dode Israëli's Netanyahu politiek niet slecht uit.

Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus en columnist voor Volkskrant.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden