Opinie

Thomas von der Dunk: Het valse kerstgezang van het CDA

Zal het CDA onder leiding van Haersma Buma nu weer wel zuiver en op één toonhoogte leren zingen? De voortekenen voor 'het nieuwe CDA' zijn niet onverdeeld gunstig, schrijft Thomas von der Dunk in zijn wekelijkse column voor Volkskrant.nl.

CDA-lijsttrekker Sybrand van Haersma Buma Beeld anp
CDA-lijsttrekker Sybrand van Haersma BumaBeeld anp

'Zingende Christenen hinderen broedvogels', aldus berichtte De Volkskrant afgelopen vrijdag. 'De 50.000 christenen die jaarlijks de pinksterconferentie Opwekking in het Flevolandse Biddinghuizen bezoeken, veroorzaken geluidsoverlast in het broedseizoen van vogels. Door het gezang van de bezoekers hoort het vrouwtje de lokroep van het mannetje niet'.

Schuilt hierin misschien eindelijk een wenkend perspectief voor het CDA? Vijftigduizend christen-democraten die in Binnenhofhuizen met bijbels gezang de voortgezette paringsdans van Rutte en Samsom verstoren, opdat zij komend voorjaar bij de bezuinigingsonderhandelingen niet langer meer elkanders lokroep verstaan? Aan enige Opwekking is de partij hard toe, ook buiten de Pinksterdagen, en volgens de jongste gegevens telt zij nog steeds meer dan vijftigduizend leden, dus dat moet kunnen lukken.

Ieder politiek vogeltje zingt echter vooral zoals het zelf gebekt is, en binnen het CDA is dat vooralsnog in het geval van sommige gevederde mastodonten nog behoorlijk vals. De schuldvraag voor de eigen ondergang, die calvinisten in hun eigen Erfzonde zouden zoeken: aan prominente CDA-katholieken was de afgelopen Kerstdagen de christelijke opdracht tot het nederig toekeren van de andere wang niet besteed. En het bleek evenmin tot de goede voornemens voor het nieuwe jaar te horen.

Teruggemept
Integendeel, er werd met grote overgave op andermans wang teruggemept, toen weer eens op het zo rampzalig afgelopen Wilders-avontuur moest worden teruggeblikt. 'Hij was het', aldus priemde Maxime Verhagen, als altijd met veel noten op zijn zang, zijn vinger in een groot Volkskrantinterview boos in het gezicht van supermastodont Ruud Lubbers. 'Nee hij', zo riposteerde deze daarop niet minder fel in het tv-programma Buitenhof.

Vooralsnog vond ik Lubbers overtuigender, omdat Verhagen vanaf dat fameuze congres - 'Ik houd van onze partij. Ik geloof in onze partij' - volledig met het CDA samenviel, en zichzelf nu witter dan wit waste, waar het de formatie van 2010 betrof. Verhagens Kerstgezang klonk het valst.

Zoals Sheila Sitalsing op Kerstavond de essentie van zijn Kerstboodschap samenvatte: het lag aan Kathleen Ferrier die hem niet tegenhield, aan Ad Koppejan die zelfs ja zei, aan Femke Halsema die niet thuis gaf, aan Ab Klink die ervantussen ging, aan Job Cohen die met vakantie ging.

Verhagen deed mij denken aan de gevallen keizer Wilhelm II na 1918, in zijn hoogtijdagen evenmin vies van enig melodramatisch vertoon. Niet dat ik de nederlaag van het CDA geheel op een lijn met die van Duitsland in de Eerste Wereldoorlog wil stellen, maar ook de keizer gaf na zijn gedwongen abdicatie van een gering vermogen tot introspectie blijk. Het lag aan iedereen dat hij nu werkeloos was, aan zijn verraderlijke generaals, aan de hetzerige pers, aan het laffe volk, aan de onverantwoordelijke sociaal-democraten - ja, ook toen al - behalve uiteraard aan hemzelf.

Zal het CDA onder leiding van Haersma Buma nu weer wel zuiver en op één toonhoogte leren zingen? Of ontspoort de nu door hem en de zijnen in de Kamer nog tamelijk eendrachtig ingezette canon - Rutte-II doet zelfs op zondag aan christenpesten - straks toch weer in een bonte kakofonie?

De voortekenen voor 'het nieuwe CDA' zijn niet onverdeeld gunstig. Met twee breuklijnen, die in de nodige centrifugale krachten resulteren, heeft de partijleiding momenteel te kampen.

Kloof
Enerzijds met de kloof tussen kader en kiezers. Het kader heeft met de verkiezing van Ruth Peetoom tot partijvoorzitter een streep door de rechtse rekening van Verhagen en zijn maatje Hans Hillen gehaald: de poging het CDA tot een conservatief CDU om te vormen. Terug naar het vertrouwde sociale midden, zo luidde de boodschap, weg van de rabiate rechterflank.

Maar de CDA-kiezer is tot tweemaal toe juist massaal naar de VVD en de PVV overgelopen, en geeft daarmee dus een andere boodschap af. Moet het CDA die weggelopen kiezers achterna, door een soort VVD-light te worden? 'Zet meer liberalen naast Colijn', zo voerden de liberalen ooit anno 1937, met een soortgelijk probleem kampend, campagne. En dus kozen nog meer mensen maar meteen voor Colijn.

Dit probleem staat niet los van het tweede: de mentale kloof tussen het zuiden en de rest van Nederland. Met de verschillen in politieke cultuur worstelen ook andere partijen wel eens; denk aan de recente corruptieschandalen bij de VVD. Kenmerkend: in Limburg werd peetvader Jos van Rey door zijn partijgenoten nadien omarmd, in Noord-Holland collega Ton-Hooijmaijers door zijn partijgenoten meteen uitgekotst.

Bij het CDA zijn de regionale verschillen echter van nog groter belang, omdat deze partij nadrukkelijker de regio's koestert en het vanuit de Randstad oprukkende secularisme - dat de met confessionele verschillen samenhangende culturele verschillen juist afvlakt - bestrijdt. 'Katholiek' of 'protestant' als achtergrond: dat speelt bij een christen-democratische partij automatisch een belangrijker rol dan bij een linkse of liberale.

De oude Bloedgroepenkwestie is alleen daarom al niet weg, omdat het CDA in 2010 en 2012 in het zuiden veel zwaarder verloren heeft dan in het noorden. En de weggelopen katholieke kiezers voelen zich nu meer thuis bij VVD en PVV, zodat het CDA in het zuiden met het argument 'terughalen' over de rechterschouder kijkt, terwijl juist de trouwgebleven protestantse in het noorden meer hechten aan een socialer CDA - en dus vrezen dat bij een afbuigen naar rechts de eigen achterban deserteert.

Moet Buma door het volatiele zuidelijke CDA-electoraat te 'belonen' het stabielere noordelijke CDA-electoraat van zich vervreemden? Hij staat voor een onoplosbare opgave, zodat het CDA na de vele valse mastodontennoten met de Kerst straks vast wel wat eigen Opwekkingsgezang gebruiken kan.

Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus en columnist voor Volkskrant.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden