Column

Thomas von der Dunk: 'De zoveelste wederopstanding van de PvdA'

Toen Mariëtte Hamer voorspelde dat de PvdA de grootste kon worden, werd ze weggehoond. Maar schrijft Thomas von der Dunk, 'persoonlijk acht ik, als er de komende paar dagen geen heel gekke dingen gebeuren, zelfs de kans dat de PvdA de grootste wordt groter dan een eindzege van de VVD.'

Diederik SamsomBeeld anp

'De PvdA kan nog de grootste worden', aldus Mariëtte Hamer in De Volkskrant van 7 augustus - een datum twee eeuwen geleden. Ze werd door enkele deskundigen prompt als niet geheel van deze wereld weggehoond. Zouden die nu hun ongelijk durven erkennen?

Persoonlijk acht ik, als er de komende paar dagen geen heel gekke dingen gebeuren, zelfs de kans dat de PvdA de grootste wordt groter dan een eindzege van de VVD. Bij de laatste peiling van Synovate (de meest betrouwbare, want minst extreme) scoren beide gelijk: 35 zetels.

Waarom ik de winstkans nu - met alle voorbehoud - voor de PvdA iets groter acht dan voor de VVD?

Ten eerste, omdat zij tot op heden nog steeds in de lift zit.

Ten tweede, omdat de PVV vermoedelijk een paar zetels meer haalt dan voorspeld, dankzij een gordijnbonus: kiezers die er niet voor willen uitkomen dat ze op deze partij stemmen en dus een andere noemen. Die extra PVV-stemmen gaan eerder ten koste van de VVD dan van de PvdA.

Ten derde, omdat het reservoir aan strategische stemmen voor de PvdA, uit D66 en SP-hoek, vermoedelijk nog net wat groter is dan voor de VVD: het CDA staat al zeer laag.

En ten vierde, omdat de laatste jaren het uiteindelijke stemmenpercentage voor de VVD ten opzichte van de peilingen telkens iets tegenvalt, en voor de PvdA telkens iets mee. Hetzelfde gold bij de laatste Provinciale Staten¬verkie-zingen overigens ook voor het CDA.

Dood verklaard
Hoe vaak zijn PvdA en CDA niet al - speciaal door Maurice de Hond - dood verklaard? Voor een lijk beschikt in elk geval de PvdA toch nog over zeer veel vitaliteit, en de Wederopstanding uit de Dood blijkt van een christelijk een sociaal-democratisch specialisme geworden te zijn.

Ook deze beide partijen kunnen van een bescheiden gordijnbonus profiteren. En dat zou niet zo gek zijn, al men ziet hoe in de media alletwee de laatste jaren steevast worden neergezet: behalve als regentesk ook als een beetje ouderwets. En 'ouderwets' wil geen kiezer in Nederland gevonden worden - nog niet dood.

Wie 'modern' rechts is, stemt VVD; wie 'modern' links is, D66 of GroenLinks (alleen blijkt de eerste helemaal niet zo links, en ligt de tweede nu even op z'n gat). Als massapartijen met collectivistische inslag heten zij bij het individualistische journaille, dat te makkelijk het eigen wereldbeeld van de zelfredzame hogeropgeleide voor dat van de hele bevolking verslijt, uit de tijd te zijn (gek alleen dat dit dan niet voor de SP geldt).

Vakantietijd
Ik ben nu een week terug uit Zwitserland, en heb het afgelopen weekend de kranten uit mijn vakantietijd bijgewerkt. Daardoor hebben de ontwikkelingen van de afgelopen weken zich als een versnelde film voor mijn ogen afgespeeld.

Dat is voor een historicus heel interessant en amusant om te zien: hoe snel de zekerheden van bepaalde deskundigen blijken te vervliegen, en hoe snel zij dus hun argumentatie aan de nieuwe virtuele werkelijkheid moeten aanpassen. Wat eerst als onoverkomelijke handicap van de PvdA werd beschouwd, geldt nu plots als pre: het niet deelnemen aan het Kunduzakkoord. Van 'buitenspel gezet zijn' tot 'de handen vrij hebben'.

Om eerlijk te zijn: ik had dit electorale stuivertje wisselen tussen SP en PvdA óók niet meer verwacht, mede gezien de bijzonder korte campagnetijd. Maar dat laatste, over het Kunduzakkoord, heb ik wél meteen gezegd, al medio mei. Dat kunt U hier nalezen.

En waar alle vijf pacterende partijen inmiddels in min of meerdere mate gillend van angst voor de kiezer voor de afspraken - forensentaks, langstudeerdersboete - zijn weggerend, blijkt dat dappere 'je verantwoordelijkheid nemen' waarmee Pechtold, Sap en Slob als constructieve oppositie schermden toch zijn riskante kanten te hebben. Kunduz kende ooit vele vaders, maar is inmiddels wel een wees.

De ommekeer in de slag tussen PvdA en SP kan die overigens niet verklaren, want ook de SP hield zich verre van het Torentjesoverleg.

Wat dan wel? Bij deze een paar suggesties.

Samsom sterker
Ten eerste weten radicalere kiezers vermoedelijk ook buiten verkiezingstijd al in grotere getale wat ze gaan stemmen dan de meer gematigde: daarvan profiteert dan de SP, om die hoge score vervolgens (net als in 2006 overigens) niet waar te maken. Zelden geven peilingen goed weer, wat de 'opkomst' bij de desbe¬treffende poll is: het aantal nog-blanco-stemmers.

Ten tweede zal men, als de verkiezingsdatum nog ver weg is, makkelijker tot een sympathie-stem voor het meest heldere (tegen)geluid neigen - over de consequenties gaat men pas nadenken, als het urgent wordt.

Ten derde bleek Samsom in de tv-debatten sterker, en Roemer vaker te aarzelen. Is het feit, dat dat zulke consequenties heeft, terecht? Een beetje wel. Wie niet helder kan aangeven (en dus al heeft nagedacht over) wat hij in bepaalde situaties, bij bepaalde dilemma's zal doen, staat ook tezijnertijd eerder met de mond vol tanden. Politiek is bovendien voor een groot deel management by speech: burgers en ambtenaren met goedgekozen woorden overtuigen die dingen te doen die voor wat je voorstaat noodzakelijk zijn.

Nu PvdA eenmaal de SP is gepasseerd, treedt, zo vlak voor de verkie-zingsdag, nog een vierde effect ten gunste van de PvdA op: het strategisch stemmen. Het argument waarmee Marijnissen nog geen week geleden (!) in Nieuwsuur de naar de PvdA terugkerende kiezers tot een terugkeer naar de SP poogde over te halen - maak ons de grootste, anders blijft Rutte premier - keert zich nu tegen de SP. Want dat dát er voor de politieke uitkomst toe-doet, heeft de formatie van 2010 wel bewezen.

Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus en columnist voor volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden