Thomas von der Dunk: 'De Belgen zijn er uit'

België doet nu ook een gooi naar de prijs voor onwaarschijnlijkheid, gezien het algemene gevoel van hopeloosheid dat in Brussel was ontstaan. Voor eeuwig demissionair! Dat schrijft Thomas von der Dunk.

Elio di Rupo.Beeld reuters

Onder druk wordt alles vloeibaar - zoals ook Elio di Rupo als scheikundige wist, en in dit geval kwam, net als in Griekenland en Italië, de druk van buiten. In Athene werd in hoge nood een nationale regering gebakken, en in Rome verdween Berlusconi in de coulissen. Ik weet niet wat nog maar twee maanden geleden onwaarschijnlijker was.

België doet nu echter ook een gooi naar de prijs voor onwaarschijnlijkheid, gezien het algemene gevoel van hopeloosheid dat in Brussel was ontstaan. Voor eeuwig demissionair!

Maar was dat niet al sinds de stichting van België bij de gratie van de grote mogendheden anno 1830 in de ogen van Parijs, Berlijn en Londen de nationale kernkwaliteit? En is België daarom niet, nadat men intern de afgelopen decennia zo doorgedecentraliseerd had dat de centrale regering bijna overbodig geworden en zoek geraakt was, het meest enthousiast van alle staten op zoek naar een nieuwe identiteit Europa ingevlucht?

Helaas: de virtuele werkelijkheid laat het bestaan van de reële onverlet - het zichtbare bestaan van België als staat op de landkaart, al was het maar omdat alle vier buurlanden ook nog steeds existeren. En als al je buren vaste perceelgrenzen hebben, dan heb je die zelf automatisch ook. Ceci c'est ne pas une Belgique?

Dus moeten het de Belgen met elkaar doen - en het moet gezegd: ze zijn de afgelopen anderhalf jaar inderdaad erg druk met elkaar doende geweest, in ieder geval hun politici. Eerst waren er de onoverbrugbare communautaire tegenstellingen, en daar kwamen dan nu door de eurocrisis de sociaal-economische overheen.

Voor het eerste gold: bij elkaar deugen ze niet, van elkaar meugen ze niet. Een definitieve boedelscheiding, zoals de radicaalste Flaminganten willen? Als ze om het eens te worden voor de opsplitsing van één kiesdistrict ginds al een half decennium nodig hebben, dan vergt die van een heel land beslist honderd jaar.

Hier is het Brussel dat de boel bijeenhoudt - het eigen Belgische Brussel: een verfranste Vlaamse stad, waarvan de inwoners bij een splitsing voor Wallonië zouden kiezen, wat tegelijk voor de Vlamingen op grond van de eigen nationalistische sentimenten onacceptabel zou zijn. Dus bijten die als puntje bij paaltje komt nog liever op het puntje van hun tong.

Dit in combinatie met de gebruikelijke links-rechts-tegenstelling, die ook nog eens op z'n Italiaans in een Noord-Zuid-controverse is veranderd, zorgt in potentie voor een explosief mengsel: niet voor niets werd de N-VA van Bart de Wever onder het Wildersmotto 'hullie daar in de olijfzone teren op onze centen' bij de Vlamingen zo groot.
Met de zorgvuldigheid een gediplomeerd chemicus eigen, die politieke verbindingen niet voortijdig door het overijld samenvoegen van bijtende stoffen wil laten ontploffen, is de voorman van de Waalse socialisten er nu echter na vijfhonderd-en-zoveel dagen formeren en formuleren in geslaagd een brouwsel te produceren dat op het oog tenminste eventjes houdbaar blijkt, doordat hij de giftigste stof buiten de centrale mengkolf heeft weten te houden.

Maar een electorale steekvlam, die binnenkort van buitenaf de boel in lichterlaaie zet, is beslist niet uitgesloten. Ook de federale Belgen hebben namelijk, net als de Duitsers met hun deelstaten, heel erg vaak verkiezingen, en de kiezer heeft geen chemicus in de hand.
Ook de neurologie kan hier niet echt helpen: 'Wij zijn ons brein', om de titel van het bekende werk van Dick Swaab te citeren - maar het brein van de kiezer geniet grondwettelijke bescherming tegen inkijk, dus daar blijft de staat achter de gordijntjes van het stemhok af.

Het in België gepatenteerde Di Rupo-procedé voor de samenstelling van een coalitie had volgens Bert Wagendorp dinsdag veel weg van een chemische formule voor putlucht. Mij doet het meer denken aan alchemie: hier wordt het uit keihard steen maken van klatergoud gesuggereerd. Alchemie: daartoe lijkt men ook in het grote Brussel, het Europese, steeds meer zijn toevlucht te nemen, als er weer met veel kabaal een nieuwe maatregel wordt opgetuigd. Zoals vroeger elke koning met lege schatkist in de hoop op redding zijn eigen goudmaker engageerde die door zijn prijzige praktijken evenwel vooral nog grotere geldtekorten produceerde, zo klampt nu elke regeringsleider zich vast aan zijn eigen econoom.

Het resultaat komt wegens de even grote oncontroleerbaarheid van hun theorieën en dus adviezen op hetzelfde neer. En net als bij de alchemisten van toen varieert de samenstelling van het nu-toch-echt-definitief heilbrengende brouwsel dat het beloofde gouden Europaparadijs weer openen zal, met de dag. De Steen der Wijzen heeft men in Brussel althans nog niet gevonden, en iedere nieuwe pathetische goocheltruc om een reddend konijn uit een lege hoed te toveren, resulteert vooral in een lege hoed.

Vermag 'het volk' daarbij uitkomst te bieden, zoals inzake de schijnkeuze 'met de euro machteloos op onze rug of oppermachtig de gulden terug' ten onzent Geert Wilders wil?

Ook dat is in België de afgelopen maanden geprobeerd - wat niet, je moet als burger om de formatietijd te doden immers wat. Het resultaat herinnerde toch erg aan het Verdonkprocedé om een verkiezingsprogramma te brouwen: we willen voor alles meer overheidsgeld, maar tegelijk mag het de belastingbetaler niets kosten. Zeker: met de mond beleden veel Belgische burgers hun afkeer van het communautaire gekissebis dat zo ver afstond van de straat. Alleen moesten natuurlijk eerst wel de Walen...

De Belgen zijn er inderdaad voorlopig uit - nu nog Europa als geheel.

Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus en columnist voor vk.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden