Thomas von der Dunk: 'De Afghaanse zelfmoordmissie van GroenLinks'

Niet vooruit, niet achteruit: GroenLinks heeft zich met het standpunt over Kunduz op totale onbeweeglijkheid vastgelegd, schrijft columnist Thomas von der Dunk.

Groenlinks-fractievoorzitter Jolande Sap trekt als Geert Wilders aan het woord is, letterlijk de stekker uit een stekkerdoos tijdens het debat over de Algemene Beschouwingen in de Tweede Kamer. Beeld anp
Groenlinks-fractievoorzitter Jolande Sap trekt als Geert Wilders aan het woord is, letterlijk de stekker uit een stekkerdoos tijdens het debat over de Algemene Beschouwingen in de Tweede Kamer.Beeld anp

Wat moet Rutte straks in Brussel gaan zeggen? Ja, ook dáárover, zeker, maar dat komt hier een volgende keer wel weer aan bod. Daar zorgt Rutte écht zelf wel voor, als de storm uit het oosten nog wat meer bomen van onze oude internationale reputatie heeft geveld. Nog een paar nieuwe welverdiende Poolse oorvijgen en ik heb komende zondag munitie genoeg.

Maar op het Grote Gedoogvraagstuk doelde ik ditmaal niet, althans niet op het vraagstuk van de Grote Gedoger no.1. Wel op dat van de Kleine Gedoger no.2, die geen gedoger wil zijn maar tot dusverre wel de coalitie op een moeilijk punt feitelijk door haar tweede winter geholpen heeft.

Passie
Jolande Sap en Mark Rutte delen immers een grote passie, zo hebben we uit de mond van eerstgenoemde vorig voorjaar kunnen vernemen. Nee, die passie is niet Griekenland, daarmee heeft de premier, zoals hijzelf eens verklaarde teneinde de PVV-gemoederen gerust te stellen, immers 'niets'.

Bij Rutte wisselen de passies overigens met de politieke seizoenen, in een vorig bestaan heetten zij nog New York en GroenRechts - misschien is op grond van dat laatste bij GroenLinks een verkeerd gevoel van verwantschap blijven hangen - maar de migrant is met Leers, en het milieu met Bleker nu even in de rechtse uitverkoop gegooid.

Het gaat mij nu om de mogelijke storm die vanuit het westen van de militaire bondgenoten opsteekt, nu GroenLinks op het eigen partijcongres afgelopen zaterdag een beetje aan de politiestekker in het Afghaanse stopcontact heeft staan rukken. En met de pijnlijke aspecten van publiek gehannes met stekkers en stopcontacten heeft Jolande Sap, als bekend, reeds in de Tweede Kamer ruime ervaring opgedaan.

Wat vinden Washington en de andere in Afghanistan actieve NAVO-partners van het GroenLinkse congresbesluit? Kort samengevat: de vrijwel werkeloze Nederlandse politietrainers hoeven niet haar huis om in Nederland hardwerkende Polen van de arbeidsmarkt te verdringen, maar een uitbreiding van hun takenpakket zit er niet in.

Niet vooruit, niet achteruit: GroenLinks heeft zich op totale onbeweeglijkheid vastgelegd. Het is een beetje als met het CDA op dat fameuze partijcongres najaar 2010, waar - ook met tweederde tegen éénderde van de stemmen - niet besloten werd de stekker eruit te trekken, terwijl de meerderheid duidelijk geen geloof hechtte aan de electorale veiligheidsgaranties ten aanzien van het stopcontact.

Door de eigen partijtop in kabinets- respectievelijk Kunduzzaken voor voldongen feiten gesteld heeft de achterban, om de fractie niet openlijk te desavoueren, zich beide keren bij een beslissing neergelegd waarmee zij inhoudelijk grote moeite heeft. En dat speelt steeds onvermijdelijk op, zodra de onhoudbaarheid van de bezweringen die aan het schoorvoetend akkoord gaan ten grondslag liggen weer eens aan de oppervlakte treden.

In het geval van Afghanistan: de illusie dat je in een oorlogssituatie met agenten puur civiel kan bezig zijn, omdat die agenten thuis vanwege het Nederlandse thuisfront niet te vaak mogen schieten.
GroenLinks kon na de instemming met Kunduz evenmin meer terug als het CDA na de instemming met het ontstaan van dit kabinet, en poogt dus door het formuleren van zoveel mogelijk randvoorwaarden de politieke schade van de vergissing te beperken. Onder geen beding dus instemming met uitbreiding van de politiemissie in militaire zin!

Het gevaar van interne kortsluiting is daarmee weliswaar inderdaad tijdelijk bezworen, ook Rutte heeft zijn papieren meerderheid behouden, maar aan het Afghaanse front heeft generaal Van Uhm hieraan natuurlijk niets. Micromanagement op ruim zesduizend kilometer afstand teneinde de Afghaanse maar met de Haagse werkelijkheid te laten rijmen: dat leidt zowel daar als hier uiteindelijk tot brokken.

Zelfmoordmissie
Want de kiezer gelooft het al helemaal niet, en dat maakt Kunduz voor GroenLinks tot een electorale zelfmoordmissie die voortdurend aan het eigen zelfvertrouwen knaagt.

Ik heb het al vaker gezegd: een beetje oorlog voeren gaat niet. Alleen is die illusie op het Binnenhof de frequente polderuitkomst omdat men tegelijk twee vijandige heren wil dienen: de vrede met de Amerikanen, die omwille van de internationale positie van Nederland een actief meedoen aan Amerikaanse oorlogsavonturen verlangt, en de vrede met de eigen bevolking, die niet van oorlogsavonturen houdt. De Newspeak-oplossing die Den Haag dan sinds de Indonesische opstand van 1945 kiest, is om oorlog niet als oorlog te betitelen, maar als politionele actie of humanitaire missie.

Die conceptuele spagaat omwille van de Haagse vrede valt best even vol te houden, maar nooit bijzonder lang. Dus wat gaat Rutte nu in Brussel vertellen? 'Uitbreidingen die buiten de voorwaarden en doelen van de missie vallen, wijzen wij af', aldus vatte Sap haar partijcongres samen.

Maar wat als Rutte, om niet van de Amerikanen op z'n kop te krijgen, een uitbreiding presenteert die op papier daarbinnen valt? Papier is geduldig - in de praktijk gaat het anders. Dat beseft de GroenLinksfractie, door schade en schande - plus vele Volkskrantinterviews van Natalie Righton met Afghaanse agenten - inmiddels wijzer geworden, vast ook. Gaan ze daarom nóg preciezer toezien op de legitimiteit van elk gelost schot?

Uri Rosenthal stelt keer op keer dat inderdaad juist dáárom al zijn stevige afspraken met Karzai zo bijzonder nuttig zijn. Alleen werkt het zo niet - en omdat Karzai weinig meer in eigen land te vertellen heeft en nu reeds, voorafgaand aan de aanstaande Amerikaanse aftocht, vele vers door de NAVO opgeleide soldaten gewoon met wapen en al naar de Taliban overlopen, werkt het straks zo nog minder dan ooit.

Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus en columnist van vk.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden