Thomas van Luyn: Gooi desnoods de prijzen 15 procent omhoog, maar stop de fooidwang. Verbied het

Beeld Robin de Puy

Het toetje is genuttigd, de koffie genoten, de rekening gebracht. Terwijl mijn gezelschap vrolijk kakelt, buig ik mij over de cijfertjes, met de knoop in de maag die veroorzaakt wordt door het kwaad dat geen regering ter wereld durft aan te pakken, de misstand die geen journalist aan de kaak durft te stellen, het onrecht waar geen burger zich tegen durft te verzetten. Het aankaarten ervan alleen al zal mij op boze mailtjes en mogelijk doodsbedreigingen komen te staan. Maar hier sta ik, ik kan niet anders: fooi.

Fooi moet verboden worden, fooi moet dood. Fooi omzeilt alle normen en afspraken waaraan we de afgelopen eeuwen hebben gebouwd. Regeringen zijn gekozen en gevallen op loonafspraken, minimumloon en sociale lasten. En ineens zeilt daar een ongemakkelijke en onnodige transactie doorheen, eentje waarbij je als klant gedwongen wordt tot een soort indirect functioneringsgesprek: meneer de ober, ik vond u aardig, maar ook té kletserig naar mijn smaak. U was erg alert op het bijvullen van onze glazen, maar dat wou ik juist niet, want ik probeer minder te drinken. U legde vriendelijk uit wat er op ons bord lag, maar u sprak 'entrecôte' verkeerd uit, en daardoor vind ik u een eikel. Ik vond u dan ook geen extra beloning waard. Echter: ik durf dat niet te zeggen, dus ik geef u, namens het hele gezelschap, geheel tegen mijn zin in een bonus van 17 euro, omdat ik bang bent dat u anders boos op mij zult zijn.

Dit is de ultieme overwinning van passieve agressie: zonder onvertogen woord mij het gevoel geven dat ik tekortschiet. Ik zou ook schijt kunnen hebben aan wat de bediening van me vindt, maar goedbeschouwd is fooi een belasting op behaagziekte, en daar heb ik nou eenmaal nogal veel van.

En het hoeft niet, mensen, vroeger deden we er ook niet aan. Mijn vader verzekert mij dat er in zijn tijd nooit fooi werd gegeven en hij kan het weten, want hij leefde toen. Fooi is overgewaaid uit Amerika, op dezelfde boot waar ook obesitas en halloween verstekeling waren. We zagen het niet aankomen, we waren machteloos toen taxichauffeurs ons met vragende ogen begonnen aan te kijken bij het afrekenen, en daarna obers, en nu kappers. That's right: kappers! Ineens, zonder overleg, zonder enig denkwerk of planning of onderzoek naar de invloed ervan op het koopkrachtplaatje, is het betaalmoment er eentje geworden waarin de kapper je net net iets te lang aankijkt nadat hij het bedrag heeft genoemd, waarin het ineens erg ingewikkeld blijkt gepast wisselgeld te vinden of het juiste bedrag in te toetsen in de pinautomaat. Ik zou het graag aankaarten, maar naar dat gesprek kijk ik niet uit.

'Verwacht u fooi?'

'Tja, dat is aan u, maar...'

'In dat geval krijgt u niks. Ik wil geknipt worden godverdomme, niet aanschuiven bij de loononderhandelingen.'

Dat zal ik nooit zeggen, dus rekenen we zwijgend af, beiden bezorgd over het oordeel van de ander.

En dit onkruid breidt zich uit. In koffiezaken, bij fietsenmakers, bij pedicures: overal verschijnen schoteltjes, potjes en vragende blikken. Ik zeg: wees helder, gooi desnoods de prijzen met 15 procent omhoog. Maar stop de fooidwang. Leuk weetje: als u een fooienpot ziet staan, mag u die legen in uw jaszak, Geen wet die dat verbiedt.

t.vanluyn@volkskrant.nl, @thomasvanluyn

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden