Column

'Thomas Piketty heeft met vermogen het verkeerde mikpunt te pakken'

Vermogen en bezit zijn het nieuwe doelwit, schrijft Martin Sommer, zeker sinds het uitkomen van het werk van Thomas Piketty. Maar waarom zou de staat beter met uw erfenis omspringen dan u dat zelf zou doen?

koning Willem-Alexander op de fiets bij Landgoed De Horsten.Beeld anp

De rijken, ha de rijken! Woensdag kwamen ze weer voorbij op de autoradio. De sportfederatie NOC*NSF werd gekort, 7 miljoen euro als ik het wel heb. De directeur zei voor de radiomicrofoon dat straks alleen de rijken nog kunnen sporten. Dat was een afdoende argument: de nieuwe zondebokken zijn de rijken. Rijken geven hun kinderen een ton, berichtte deze krant verontwaardigd. En natuurlijk ging Diederik Samsom de rijken een poot uitdraaien onder een nieuw belastingstelsel.

Dat kwam goed uit want ik was op weg naar een echte rijke, althans in mijn ogen want zelf ziet hij dat niet zo. Albert Schimmelpenninck (62) is een telg uit het geslacht van de beroemde politicus Rutger Jan Schimmelpenninck (1761-1825). De nazaat bewoont het voorvaderlijk landgoed bij Diepenheim. Hij is directeur/rentmeester van Twickel, ook een particulier landgoed, ondergebracht in een stichting. Het is er schitterend, met een kasteel en een strak gemaaide tuin, omzoomd door sinaasappelboompjes die nog echt van de Oranjes waren. De zon schijnt en zeven scootmobielers zoeven voorbij, zichtbaar gelukkig.

Twickel is vrij toegankelijk, maar ja, wel particulier bezit en rijk. De stemming lijkt gekanteld. De econoom Thomas Piketty is er de belichaming van. Ooit was sociaal-democratie het verheffen van zwakke of kwetsbare mensen. Nu gaat het over 'de rijken'. De onderste 10 procent kan niet meekomen met de globalisering en stemt PVV. Zouden ze zijn opgegeven?

Vermogen groeit maar
De nieuwe goeroe Piketty heeft het op vermogen voorzien. Dat groeit maar door en is bovendien erfelijk. De volgende generatie heeft er niets voor gedaan. Enthousiasme is zijn deel, Piketty zou nog voor de vakantie in de Tweede Kamer komen vertellen.

Albert Schimmelpenninck schrijft de naam Piketty op. Hij bewoont een landgoed van 500 hectare. Hij kan zichzelf bedruipen dankzij de pacht en een wet uit 1928 waarin staat dat landeigenaren geen vermogensbelasting hoeven te betalen, in ruil voor instandhouding en openstelling voor het publiek. Hij begrijpt de boosheid over topsalarissen en bonussen voor figuren die hun geld stoppen in jachten bij Saint-Tropez. Maar dat doet Schimmelpenninck natuurlijk niet. 'Wij zijn nette rijken', zegt hij droogjes.

Als je het mij vraagt is vermogen het verkeerde mikpunt van Piketty. In elk geval in Nederland. Wij hebben een bizarre vermogensbelasting van 30 procent over een volstrekt fictieve winst uit vermogen van 4 procent. De veronderstelling is dat de staat meer recht heeft op die centen. Piketty is Fransman en in Frankrijk is de staat een religie. Hij was adviseur van president Hollande, in wie hij een tijdje terug een nieuwe Franklin Roosevelt zag. Piketty was ook fan van de Occupybeweging. Misschien is zijn Capital een briljant boek, maar veel politiek benul heeft hij zo te zien niet.

Waarom zou de staat beter met uw erfenis omspringen dan u dat zelf zou doen? Het enthousiasme voor Piketty zou weleens kunnen zijn ingegeven door de jaloezie van een hogere middenklasse die zelf van een overheidssalaris afhankelijk is. In deze krant stond een gesprek met een 'normatieve ethicus'. Die vond dat het hele erfrecht maar moet worden afgeschaft. Bezit wordt zo weer diefstal.

Voorheen heette dat communisme, nu dus normatieve ethiek. Opmerkelijk vooral als je bedenkt dat nog geen vijf jaar geleden de gehate erfbelasting - met instemming trouwens van de PvdA - drastisch is besnoeid.

Ontzettend gelijk
Met bezit begint de beschaving. Erfrecht is het oudste recht, is tegelijk het voortzetten van een familietraditie. Zijn landgoed gaat Schimmelpenninck uiteraard niet verkopen. Via het bezit blijft de keten tussen verleden, heden en toekomst in stand. Ieder landgoed heeft zijn eigen bekoring, zegt Schimmelpenninck. Staatsbosbeheer of Natuurmonumenten, dat levert onvermijdelijk eenheidsworst op. Hij is altijd zuinig met de portemonnee, daar is de staat ook minder goed in. In de lange termijn evenmin.

Het belangrijkste verschil tussen particulier bezit en staatsbezit is dat tussen continuïteit en wispelturigheid. Toen er geld genoeg was, hield Natuurmonumenten op met de exploitatie van het bos. Er zouden alleen nog inheemse soorten worden aangeplant. Nu het geld op is, willen ze weer beginnen met bosbouw. Maar het herstel van de productiefunctie vergt vele decennia. Want zoals bekend: boompje groot, plantertje dood. Tegen die tijd zijn Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten allang weer onderhevig aan de volgende mode na Natura 2000 of de ecologische hoofdstructuur.

Nederland is van zichzelf al ontzettend gelijk. Nivellering is sinds mensenheugenis een feestje. Ook na de verschijning van het boek van Piketty heeft onderzoek dat weer uitgewezen. Eigenlijk heb je daar helemaal geen onderzoek voor nodig, je hoeft maar om je heen te kijken. Maar de aanhang van Piketty ziet alleen vermogensgroei tot in het oneindige.

Schimmelpenninck vertelt over een kasteelheer in Duitsland, net over de grens. Die jaagt een beetje en doet wat representatie. Voor de rest heeft hij personeel. Ondenkbaar in Nederland. Er is een hunkering dat het aan de bovenkant nog gelijker moet. In de Kamer zijn al vragen gesteld over die wet van 1928, of er geen misbruik werd gemaakt van de korting op vermogensbelasting. Niet erg, vindt Schimmelpenninck. Maar hij houdt zijn hart vast als de belastingherziening inderdaad wordt aangegrepen om vermogen extra aan te slaan.

De Kamer heeft Thomas Piketty binnenkort uitgenodigd voor een hoorzitting. Ik zou zeggen, vraag meteen Albert Schimmelpenninck erbij, voor een verrassender invalshoek.

Martin Sommer is politiek commentator van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden