Nieuwsbreak

Thomas Heerma van Voss: 'Ik zou het Van Woerkom wel vergeven'

Gemeenten mogen van minister Schultz van Haegen (Verkeer) snorfietsers plaatselijk weren van fietspaden en verplichten een helm te dragen, meer dan de helft van de Limburgse burgemeesters vreest veel meer overlast als gevolg van het conflict tussen motorbendes en er heersen grote twijfels rond de aanstelling van de nieuwe Ombudsman. De jonge schrijver Thomas Heerma van Voss leest mee en bespreekt het nieuws.

Thomas Heerma van VossBeeld Tessa Posthuma de Boer

Allereerst nog gefeliciteerd met je plek bij De Tien ('tien auteurs die het gezicht zullen vormen van de literatuur van morgen'). Mooi lijstje?
'Vooral een tof initiatief. Lijstjes zijn gevaarlijk, ze zijn altijd zeer aan het moment gerelateerd terwijl ze pretenderen een soort jarenlang geldende waarde te hebben. Pas de laatste anderhalf jaar kom ik op lijstjes voor, tot mijn tweede boek stond ik op geen enkel lijstje. Zoiets hangt af van kleinigheden. Soms sta je net wat meer op de voorgrond, val je net wat meer op, waardoor je in zo'n lijstje terecht komt. Als De Tien een half jaar later was gepresenteerd, had ik er misschien helemaal niet meer bij gezeten.'

In 1968 riep de Franse literatuurcriticus Roland Barthes op tot de dood van de auteur en de geboorte van de lezer. De jonge generatie auteurs is 'springlevend', schrijft columinst Bart Smout. Een boek schrijven alleen is al lang niet meer voldoende.
'Nou, Barthes was iemand die zich volledig focuste op het analyseren van teksten. Als het gaat om literatuur richten we ons tegenwoordig zelden alleen nog op de tekst, maar veel meer op de context - en dus op de auteur. Volgens mij is bij het analyseren van teksten de auteur nog steeds dood.'

Ernest van der Kwast schoof aan in de DWDD omdat hij een boek had geschreven over zijn moeder. Hij zat daar met zijn moeder.
'Dat gesprek ging volgens mij ook amper over zijn boek, over zijn teksten. Hij zat daar om autobiografische anekdotes op te halen.'

Ernest van der Kwast en zijn moeder bij DWDDBeeld Screenshot

Veelgehoorde kritiek op uw generatie schrijvers is juist dat autobiografische element, het zou te veel gaan over twintigers en dertigers in Amsterdam. Terechte kritiek?
'Een beetje, misschien. Onlangs verscheen bijvoorbeeld het debuut van Jessica Meijer (Een blik Jodenkoeken, over haar vader Ischa Meijer, red.) dat veel aandacht kreeg vanwege de autobiografische inslag. De stukken gingen vooral over haar en haar vader.

'Mijn generatie wordt door dat autobiografische wel eens weggezet als gemakzuchtig, dat begrijp ik, al lijkt persoonlijk schrijven me in sommige gevallen moeilijker dan een verhaal verzinnen.

'Mijn tweede boek (Stern, over een basisschoolleraar, red.) is helemaal niet autobiografisch. De kritiek raakt me daardoor iets minder. Dat levert aan de andere kant misschien ook minder interviewverzoeken op.

'De schrijvers van De Tien zijn verschillend, maar ook niet heel verschillend. We hebben dezelfde leeftijd, dat spreekt voor zich, we wonen bijna allemaal in Amsterdam en we bevinden ons regelmatig in dezelfde kringen. Ik kan me best voorstellen dat als je over dertig jaar nog een keer kijkt naar die lijst dat je dan denkt: 'Jezus, al die mid-twintigers met hun autobiografische romans'.'

Smout ziet de selfies van Heleen van Royen als 'de logische uitkomst van een lezerscultuur die de schrijver de kleren van het lijf vraagt'.
'Zij heeft het zo ver doorgetrokken dat de teksten helemaal geen rol meer spelen. Erger dan dat wordt het niet .'

Genoeg literatuur. Gemeenten mogen van minister Schultz de snorfietsers naar de rijweg dirigeren. Vooral een maatregel waar Amsterdam om gevraagd heeft. Een goed idee?
'Zeker, ik fiets dagelijks door Amsterdam. Ik woon er niet alleen, ik ben er ook opgegroeid. Toen ik net naar de middelbare school ging stonden er één, twee scooters voor bij de ingang. Vijf jaar later, tijdens mijn eindexamens, waren dat er tientallen. Op de fietspaden is het vaak gewoon te vol.'

In Limburg hebben ze meer last van motorbendes. Meer dan de helft van de Limburgse burgemeesters vreest voor overlast. Hebben die bonkige motorrijders niet ook iets aantrekkelijks?
'Van die grote bendes gaat inderdaad wel iets aantrekkelijks uit, zolang ze niet crimineel zijn, natuurlijk. Ik was vorig zomer in de zuidelijke staten van Amerika aan het toeren en daar kwamen we veel van die stoeten met tientallen motoren tegen. Die masculiene kracht is indrukwekkend. En angstaanjagend, ook - daar schuilt vermoedelijk een deel van de aantrekkingskracht in. Ik heb wel een paar keer gedacht: ik zou ook wel op zo'n motor willen zitten.'

Beeld ANP

De beoogde ombudsman Guido van Woerkom dan. De uitspraak dat hij zijn vrouw liever niet met de taxi liet gaan omdat 'er nog wel eens een Marokkaan achter het stuur zou kunnen zitten', zorgt voor veel onrust. Moeten we daar zo zwaar aan tillen?
'Je kunt inderdaad heel makkelijk zeggen: je moet dat zo iemand niet altijd blijven nadragen, 'de waarde is symbolisch en niet inhoudelijk'. Anderzijds denk ik toch dat je in een wereld waar men zo afhankelijk is van vertrouwen, zoals in de politiek, je die symboliek heel serieus moet nemen.'

Nogmaals, moeten we er zo zwaar aan tillen? Of hem die faux-pas vergeven?
'Ik zou het hem wel vergeven. Dat is wel echt iets anders dan hem aanstellen op een positie die zich bezighoudt met ethische, politieke zaken. Ergens las ik dat er nog meer zaken meespelen, dat hij volgens sommige partijen 'te vaak' zijn politieke voorkeuren heeft laten blijken. Daar zou ik meer over willen lezen. Het afdoen als 'een onschuldig zinnetje dat hij ergens heeft laten vallen', daar ben ik het in ieder geval niet mee eens.'

Guido Van Woerkom, beoogd Nationale OmbudsmanBeeld ANP

Heeft u dat filmpje over die neppe Ajax-shirts gezien? De voetballerij kan wel wat meer humor gebruiken, toch?
'Erg leuk gedaan. De eerlijkheid op de gezichten is mooi. En ik vind De Boer zo goed. Hij laat meteen merken dat hij die nieuwe ontwerpen helemaal niets vindt, met die bozige gefronste wenkbrauwen.

'Er is inderdaad ruimte voor meer humor in het voetbal. Dit filmpje werkte overigens vooral goed omdat Blind, Cilissen, De Jong en De Boer wat intelligenter zijn dan de gemiddelde voetballer. Of kan ik dat niet zeggen?'

Voetballers kunnen vaak vooral goed voetballen... Vertrouwen in het WK?
'Pessimisme is mij van nature meer verwant dan optimisme. Nu ik merk dat iedereen om me heen pessimistisch is, dat de algemene teneur is dat we het toch niet gaan halen, bekruipt mij tot mijn verbazing toch enig gevoel van optimisme. Een onbewust verzet tegen wat iedereen denkt.

'Hoewel, sinds ik voetbal kijk, heb ik nog nooit zo'n slechte Nederlandse selectie gezien. Dus ik snap wel waar dat pessimisme vandaan komt. Die poulefase gaan we overleven, zegt mijn intuïtie. Daarna liggen we eruit.'

Op welke teams moeten we nog meer gaan letten?
'Nou, Brazilië is de gedoodverfde favoriet. En hier België noemen is ook een beetje clichématig. Dus ik ga voor Japan. Zij waren tegen Nederland goed, hebben van België gewonnen. Honda is inmiddels gelouterd, die Kagawa heeft een prima techniek. Als die twee het op de heupen krijgen, kunnen ze nog wel eens een eind komen.'

Een van de 'nieuwe' Ajax-shirtsBeeld YouTube

Verder nog iets opgevallen in het nieuws?
'Ik las op jullie site een zeer zinnig opiniestuk van August Hans den Boef over hoe campagnes over ongeneeslijke ziektes te veel in het teken staan van wilskracht. In het voorwoord van de biografie over Fernando Ricksen staat ook zo'n passage waarin iets wordt gezegd als: 'ALS is een hele zware ziekte en het is zeer aannemelijk dat hij binnen een paar jaar overlijdt. Maar als er iemand is die deze ziekte kan overwinnen is het Fernando Ricksen, want hij is topsporter en heeft dit en dat al overwonnen'.

'Het is een gevaarlijke gedachte, dat je zo'n ziekte zou kunnen overwinnen op wilskracht. Daarmee zeg je in zekere zin dat mensen die het niet halen, niet genoeg wilskracht hebben getoond - en dat is natuurlijk een onzinnige, zelfs beledigende bewering. Ik ben na het voorwoord meteen gestopt met lezen.'

Dit is aflevering 331 van de dagelijkse 4 Uur Nieuwsbreak. In deze rubriek nemen we iedere dag met een interessant, bekend persoon het nieuws van de dag door.

Beeld Boekcover Vechlust over Fernando Ricksen
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden