This Day at Ten ****

Een mooi eerbetoon aan een heldhaftige weigerpiloot.

Beeldende kunst

Akram Zaatari

WIELS, Brussel, t/m 27/4

Eerst een mooi verhaal: zo'n verhaal dat wordt door- en doorverteld.

Vlak na het begin van de Israëlische invasie in Libanon in 1982 vloog een piloot boven de Libanese kustplaats Sidon met de opdracht een gebouw te bombarderen. Omdat hij opgeleid was als architect kon hij vanuit de lucht zien dat het doelwit een school moest zijn, of een ziekenhuis. De piloot weigerde zijn orders, zwaaide af en dropte de bom in zee.

In de film Letter to a refusing pilot (2013) van Akram Zaatari, nu onderdeel van een grotere expositie This day at ten (vandaag tien jaar later) rond de Libanese kunstenaar in het Brusselse kunstcentrum WIELS, wordt dit verhaal stukje bij beetje verteld. Het verhaal is een gerucht uit Zaatari's jeugd, zijn vader was hoofd van de betreffende jongensschool. De kunstenaar bouwt het rustig op, met kalme beelden van een schoolgebouw, jeugdfoto's, opnames van handen die tekeningen maken en oude bandopnames. Zo kennen we deze kunstenaar, die tevens mede-oprichter van het foto-archief Arab Image Foundation is: als een geduldig archeoloog.

Rustig schraapt en schraapt Akram Zaatari (Sidon, Libanon 1966) in het rond tot hij een beeld, een verhaal of een herinnering uit het verleden van zijn beschadigde land heeft opgedoken. Hij gaat er achteraan, probeert oude foto's te reconstrueren, zoekt naar begraven brieven en fotorolletjes, spelt dagboeken en volgt het spoor van een gerucht - hoewel dat te opgewonden en doelgericht klinkt voor de bedachtzame, associatieve Zaatari.

Dit kunstwerk, eerder op de Biënnale van Venetië getoond, is een eerbetoon aan de heldhaftige weigerpiloot. Een brief in de vorm van een film die heden en verleden, feit en fictie door elkaar husselt. Aan het eind ervan laten schooljongens papieren vliegtuigjes los boven Sidon, waar ze (digitaal gemaakte) rondjes boven de stad scheren en bommen loslaten in zee.

Ook in de andere werken in dit compacte overzicht van Zaatari spelen het bericht, de brief of het briefschrijven een rol en dat is uiterst effectief: het kleine persoonlijke gebaar brengt de geschiedenis tot leven als een uitklapboek dat openvouwt. In Brussel staat ook Letter for a Time of Peace (2007), een film en installatie waarin de opgraving van een bericht centraal staat. 'We hebben ons best gedaan om de olijvenboom te beschermen', schrijven Libanese verzetsstrijders in de jaren negentig aan de gevluchte eigenaars van het huis waar ze zich zes jaar lang hebben schuilgehouden. Ze verstoppen de brief in de tuin, waar Akram Zaatari hem veel later laat opgraven. Hoe droog en feitelijk alles ook in beeld is gebracht (de opgraving staat op video en de brieven liggen in vitrines), wat uit de grond komt ontroert: 'We zullen blijven verlangen naar Ain el Mir, dat ons zes jaar lang onderdak bood. Dank aan zijn gezegende bewoners.'

Geduld moet de bezoeker wel hebben. Zaatari is in de loop der tijd minder uitgesponnen en langdradig gaan werken, maar de rust en de tandenborstel en de stofkam van een archeoloog is nodig. Dat loont uiteindelijk voor kijker en kunstenaar. De school werd natuurlijk uiteindelijk tóch gebombardeerd, maar het verhaal bleek waar. In 2010 ontmoette de vasthoudende Zaatari de piloot Hagai Tamir, die in oorlogstijd het ongelooflijke deed.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden