Theresa May rekent in congrestoespraak af met nalatenschap Thatcher

De overheid moet een grotere rol spelen bij het creëren van een rechtvaardiger samenleving. Dat was woensdagmiddag de grote boodschap van Theresa May tijdens haar eerste congrestoespraak als leider van de Britse Conservatieve Partij. De premier beklemtoonde dat er meer bestaat dan 'individualisme en eigenbelang'.

De stem voor Brexit was voor May ook een stem voor gelijkheid.Beeld afp

Hiermee maakte ze een einde aan de nalatenschap van Margaret Thatcher, met wie ze vaak is vergeleken. Wat betreft stijl komen de twee overeen, maar hun visies lopen mijlenver uiteen. Er bestaat een samenleving, bij nader inzien.

De 60-jarige May begon haar toespraak met een kwinkslag. Over haar minister van Buitenlandse Zaken Boris Johnson: 'De grote vraag voor het congres was of Boris vier dagen lang de partijlijn zou volgen. Dat is hem nét gelukt.'

Daarna was het bittere ernst. De Grote Vraag luidde: hoe moet het land eruit zien na de Brexit? Het antwoord: als een land waarin iedereen zich thuisvoelt, niet alleen de gegoede klassen, de mensen die profiteren van globalisering, van het vrij verkeer van personen en goederen binnen de EU. De stem voor een Brexit was voor May ook een stem voor gelijkheid.

'Ze liet ons dromen'

Ze loofde haar voorganger David Cameron, maar nam afstand van zijn paternalisme. Ze loofde Margaret Thatcher ('Ze liet ons dromen.'), maar nam afstand van haar idee dat 'de samenleving' niet bestaat. Ze verwierp het socialisme van Jeremy Corbyn, maar tegelijkertijd zette ze het rechts-libertarisme van sommige van haar partijgenoten bij het gescheiden vuil. Nu UKIP op zijn gat ligt en Labour in de politieke wildernis vertoeft, plaatst ze de Conservatieve Partij in het politieke centrum. Delen van haar toespraak hadden kunnen worden uitgesproken door Labours Ed Miliband.

Wat de Brexit betreft herhaalde ze delen uit haar toespraak van zondag, namelijk dat de Britten zich niet willen afsluiten van het buitenland, maar juist de wereld in willen trekken op zoek naar handel - wat een verschil is met de dijkverhogende houding van de pleitbezorgers voor een Nexit. Vooruitkijkend naar de onderhandelingen met de EU beweerde ze dat het geven of nemen zal worden, implicerend dat de kans nog altijd aanwezig is dat de Britten bij de interne markt willen blijven. Het gepraat over een 'harde Brexit' tijdens het congres, lijkt vooral onderhandelingstactiek te zijn.

Theresa May begon haar toespraak met een kwinkslag over haar minister van Buitenlandse Zaken Boris Johnson.Beeld epa

Verdeeld koninkrijk

De toespraak van May ging echter vooral over het verdeelde koninkrijk.

Ze haalde uit naar Schotse nationalisten die erop uit zijn om de ruim 300 jaar oude Unie te breken. Maar ze sprak vooral over het onderscheid tussen rijk en arm, tussen Londen en de rest van Engeland. Deze breuklijnen zijn tijdens het EU-referendum blootgelegd en daar moet iets aan gebeuren. Ze noemde de stem voor een Brexit een stille revolutie, veroorzaakt door de Brit met zijn typische 'stille vastberadenheid'. Verandering is noodzakelijk - May wees erop dat dit een essentieel onderdeel is van conservatisme - en de overheid moet daarbij een grote rol spelen dan voorheen.

Ze haalde, net als Corbyn een week geleden, uit naar de aasgierkapitalist Philip Green, die de kas van BHS heeft geplunderd, om vanaf zijn superjachten de ondergang van dit warenhuis te aanschouwen. 'Teveel mensen op machtige posities doen alsof ze meer gemeen hebben met de internationale elites dan met de mensen die ze op straat passeren.' Ze beloofde serieus werk te gaan maken van het bestrijden van belastingontduiking, maar van een belastingverhoging kan geen sprake zijn. Vanuit 10 Downing Street wil ze 'opkomen voor de armeren en optreden tegen de rijken'.

Meritocratie

Volgens haar moeten de Conservatieven het land veranderen, nu Labour te druk met zichzelf bezig is. 'Labour staat voor interne gevechten, waar mensen elkanders carrières proberen te beëindigen en antisemitisme tolereren. Jullie weten hoe sommige mensen deze partij nu noemen: de smerige partij.' Dat laatste was een verwijzing naar een toespraak die ze jaren geleden had gegeven, waarin ze haar partijgenoten toevertrouwde dat de Tories worden gezien als 'de smerige partij'. Reden daarvoor was de harde taal die men indertijd aansloeg naar immigranten.

Dat verwijt heeft de afgelopen dagen ook geklonken. Immers, de minister van Volksgezondheid zei dat er minder buitenlandse artsen moeten komen, en zijn collega op Binnenlandse Zaken wil dat bedrijven openbaar maken hoeveel buitenlandse werknemers ze in dienst hebben. De Conservatieven willen hiermee aantonen dat ze de zorgen over immigratie binnen de lagere sociale klassen horen. May probeerde een andere toon aan te slaan. 'Het maakt niet uit waar je vandaan komt, wie je bent, welke kleur je hebt, of je homo bent - het gaat erom of je bereid bent te werken.'

Ze pleitte voor meer meritocratie, nu het steeds moeilijker is om de sociale ladder te beklimmen. Voor jongeren van nu is het moeilijker om een vaste baan te krijgen of een huis te kopen dan in de tijd waarin hun ouders en grootouders jong waren. Ze wil meer grammar schools, voortreffelijke staatsscholen die kinderen selecteren op hun intellectuele gaven. Maar er is meer nodig om het land in beweging te krijgen. Mays speech bevatte echter weinig concrete beleidsvoorstellen. Hoe gaat de partij de huisjesmelkers aanpakken? Hebben dure privéscholen nog bestaansrecht?

Christendemocratie

Haar toespraak was eerder bedoeld om te zeggen dat de overheid aan de kant van de gewone burger staat, niet aan de kant van de energieboeren die consumenten bedonderden of linkse, premiejagende mensenrechtenadvocaten die oorlogsveteranen achtervolgen. De Tories kampen sinds Thatcher met een crucuale vraag: zijn we neoliberaal of conservatief? May's antwoord: dat laatste. Mayisme lijkt een vorm van christendemocratie te worden. Ze is niet voor niets de dochter van een priester, waar Thatcher de dochter van een kruidenier was.

Het leverde haar een staande ovatie op van de partijgetrouwen en tot ieders verrassing kwam haar man Philip het podium op om zijn vrouw te feliciteren met haar baanbrekende toespraak. Denis Thatcher deed zoiets niet. Die zou tijdens de toespraak stiekem naar een naburige pub zijn geslopen.

Tot ieders verrassing kwam May's man Philip het podium op om zijn vrouw te feliciteren met een baanbrekende toespraak.Beeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden