Analyse

Theresa May put hoop uit desastreuze nederlaag

Zelden heeft een analyse van een verkiezingsuitslag zo haaks op de realiteit gestaan als die van Theresa May. ‘De kiezers hebben ons te verstaan gegeven dat we door moeten gaan’, verklaarde de Britse premier vrijdagmiddag nadat haar partij een historische nederlaag had geleden bij de lokale verkiezingen. De Conservatieven verliezen ruim 1.200 raadsleden, wat alles te maken heeft met haar Brexitkoers. Ook Labour leed onder de stembusrevolte.

Britse premier Theresa May spreekt tijdens de Schotse Conservative Party-conferentie in Aberdeen op 3 mei, nadat de partij honderden zetels heeft verloren. Beeld AFP

Grote winnaar bij de lokale verkiezingen (die in grote delen van Engeland zijn gehouden) waren de eurofiele Liberaal-Democraten. Brexitgezinde stemmers houden hun kruit droog voor de Europese verkiezingen, die over drie weken worden gehouden, tenzij May op wonderbaarlijke wijze haar Brexitdeal weet te redden. Zij hebben massaal de stembus gemeden of hun stembiljet ongeldig gemaakt met kreten als ‘Verraders’, ‘May moet weg’ en ‘Brexit betekent Brexit’.

Winchester, St Albans, Peterborough, Basildon en Worcester. Het zijn van die provinciesteden waar de Conservatieven normaal gesproken aan de macht zijn. Nu echter is het bestuur overgenomen door de Liberaal-Democraten, de Groenen en onafhankelijke kandidaten. De Conservatieven verloren zelfs de controle over Noordoost-Somerset, het district dat in het Lagerhuis wordt vertegenwoordigd door de oer-brexiteer Jacob Rees-Mogg.

Beeld de Volkskrant

Het was een grandioze nacht voor de Liberaal-Democraten, de beste sinds de lokale verkiezingen van 2004, toen ze profiteerden van de onvrede over Tony Blairs oorlog in Irak. Voor de Liberaal-Democraten, die het van oudsher goed doen bij plaatselijke verkiezingen, betekent het dat ze hun rol als protestpartij weer op zich hebben genomen. Dit na een desastreuze tijd die volgde op vijf jaar regeringsverantwoordelijkheid met David Camerons Tories.

De partij deed het vooral goed in het zuiden en westen van Engeland, waar relatief veel eurofiele Conservatieven wonen. Ze zouden het waarschijnlijk ook goed hebben gedaan in Londen en andere grote steden, maar daar mag pas over twee jaar weer worden gestemd. Volgens de scheidende partijleider Vince Cable bewijst de uitslag dat er behoefte bestaat aan een nieuw referendum. Ook de even eurofiele Groenen beleefden een goede verkiezing.

Schuld van Jeremy

In Noord-Engeland bemachtigden de Liberaal-Democraten ook stemmen van teleurgestelde Labour-kiezers, onder meer in delen van Sunderland, de stad die in 2016 als eerste voor de Brexit koos en er daardoor symbool voor kwam te staan. De Labourleider in deze stad legde de schuld bij Jeremy Corbyns ambivalente Brexitkoers. Gemeenteraadsvoorzitter Graeme Miller beweerde dat de Brexit hem tien waardevolle raadsleden heeft gekost.

Labour deed het nog slechter dan vier jaar geleden onder Ed Miliband. Een Labour-Lagerhuislid verklaarde tegenover de Britse pers dat bij gesprekken met kiezers telkens de naam Corbyn viel. ‘Collega’s beamen dit als je ze privé spreekt, maar niemand zegt het in het openbaar. Hij is een groter probleem dan de Brexit.’ De Labourleider zelf wees op een paar goede uitslagen, bijvoorbeeld in het district Trafford, bij Manchester, waar Labour een meerderheid veroverde.

Voor de Brexitstemmers was het een lastige verkiezing, omdat de Brexit Party van Nigel Farage niet meedeed, waardoor het naar radicaal-rechts afgedreven Ukip overbleef. Deze partij won op enkele plekken, maar leed over het geheel genomen een fors verlies. Velen zagen zich genoodzaakt om op een subversieve manier protest aan te tekenen. Alleen al in Great Yarmouth, een Brexitbolwerk aan de Noordzeekust, werden bijna duizend ongeldige stembiljetten geteld.

Tientallen Brexitstemmers namen de moeite hun ongeldig gemaakte stembiljet rond te twitteren.

Voor May, die nog steeds verwikkeld is in een rel rond de door haar ontslagen minister van Defensie wegens vermeend lekken, was het de zoveelste rampdag. ‘Mensen hebben categorisch laten weten dat May het probleem is’, zo interpreteerde oud-minister Priti Patel de nederlaag. Bij aanvang van haar toespraak op een bijeenkomst van de Conservatieven in Wales riep een congresganger luidkeels: ‘Waarom stap je niet op?’, waarna de man netjes de zaal werd uitgezet.

Bittere tranen

Hoezeer de nederlaag de Conservatieven geraakt heeft, bleek toen Lagerhuislid Vicky Ford haar tranen de vrije loop liet tijdens een televisie-interview. Premier May hield het hoofd koel. Ze erkende dat de partij een ‘moeilijke nacht’ had gehad, maar dat ze zal doorgaan met waar ze mee bezig is: een akkoord sluiten met Corbyns Labour. Over drie weken wacht haar een nog grotere afgang. Waar de remainers nu hun zegje hebben gedaan, zijn dan de brexiteers aan de beurt.

Dan mag ook haar potentiële opvolger Boris Johnson zijn stem uitbrengen, de opper-Brexiteer die donderdag had getwitterd dat hij Conservatief had gestemd, even vergetend dat er in zijn woonplaats geen verkiezingen waren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden