Theresa May klem tussen twee kampen: wordt het een harde of zachte Brexit?

Vandaag zet zij haar Brexit-visie uiteen in Florence

In Florence ontvouwt de Britse premier Theresa May vandaag haar visie op het Verenigd Koninkrijk na de Brexit. Blijft haar land dicht bij de EU staan of kiest ze juist voor meer afstand?

In januari van dit jaar ontvouwde de Britse premier Theresa May in Londen al haar eerste schetsen van een Groot-Brittannië na de Brexit. Beeld afp

Dante en Da Vinci kwamen ervandaan en het was in de Middeleeuwen de financiële hoofdstad van de wereld, zoals Londen dat nu is. Theresa May had voor haar jongste Brexit-toespraak geen symbolischer oord kunnen kiezen dan Florence.

In de geboortestad van de Renaissance wil ze vandaag meer duidelijkheid verschaffen over de wedergeboorte van het Verenigd Koninkrijk na Brexit. Geen gemakkelijke taak, omdat de Britse premier knel zit tussen twee kampen binnen haar kabinet, meer in het bijzonder tussen minister van Buitenlandse Zaken Boris Johnson en minister van Financiën Philip Hammond.

Sinds de voor May zo teleurstellend verlopen parlementsverkiezingen hebben beiden hun stem laten horen. Tijdens Mays vakantie had Hammond zijn visie uiteengezet, welke neerkomt op zo dicht mogelijk bij de EU blijven, bij voorkeur via een Noors of Zwitsers model.

Met lede ogen keken Boris en de Brexiteers toe. Volgens deze optimisten is het Brexit-idee besmet door de doemdenkers voor wie het Brexit-proces vooral neerkomt op het beperken van de schade. Johnson wil juist dat de Britten de wereld intrekken, van de hervonden vrijheid profteren door nieuwe markten te zoeken. Hij zou zelfs hebben gedreigd af te treden als May haar oren laat hangen naar de Hammond-clan.

De Canada-optie: Een harde Brexit

Meer vrijheid, maar minder toegang tot de interne markt

Deze week is het het vrijhandelsakkoord tussen Canada en de EU (Ceta) van kracht geworden. De Brexiteers als Boris Johnson en Michael Gove zien ook heil in zo'n vrijhandelsakkoord. Canada geniet toegang tot de Europese markt, maar hoeft niet de vier zogeheten vrijheden over te nemen. Er zitten wel een paar nadelen aan. De onderhandelingen tussen Canada en Brussel hebben liefst zeven jaar geduurd, maar volgens de Brexiteers zal een akkoord met de Britten sneller worden gesloten. Het scheelt alvast tijd dat Londen alle Brusselse regelgeving integraal gaat overnemen, om in de jaren erna te bekijken wat er kan worden geschrapt.

Een inhoudelijk probleem is dat de financiële dienstverlening slechts beperkt is opgenomen in Ceta en dat is nu net waar 80 procent van het Britse nationaal product op is gebaseerd. Voor de banken en handelshuizen betekent 'Canada' het verlies van automatische toegang tot de Europese markt. Daarom pleiten de Brexiteers in al hun optimisme voor een zogeheten Canada-plus optie, iets waar ook de analisten van Morgan Stanley hun kaarten op zetten. Begin deze week was May toevallig op bezoek bij haar Canadese ambtgenoot Justin Trudeau, om al te praten over een toekomstig Brits-Canadees handelsverdrag.

Boris Johnson Beeld afp

De May-optie: Best of both worlds?

Wel de lusten, niet de lasten, gehuld in een brits maatpak

Begin dit jaar heeft May gezegd geen kant-en-klaar model te willen, maar een Brexit als een Brits maatpak. Dat komt neer op het beste van het Noorse model - de lusten van de EU - en het beste van het Canadese model - geen lasten van de EU. EU-onderhandelaar Michel Barnier heeft al laten doorschemeren dat deze optie niet op het Brusselse menu staat.

Donderdag schaarde het Britse kabinet zich achter Mays ambitieuze inzet. Tegenover vrienden heeft Johnson vorige week gezegd, zo wist The Independent te melden, dat hij niet verwacht dat zijn bazin uiteindelijk een akkoord zal sluiten. Barnier lijkt inmiddels hetzelfde te vrezen.

Mays gaat nu eerst proberen de onderhandelingen vlot te trekken. Om meer grip te krijgen op wat er in Brussel gebeurt, heeft ze recentelijk een onderhandelaar uit het team van David Davis naar Downing Street 10 gehaald. Als blijk van goede wil overweegt ze een openingsbod van twintig miljard pond, wat neerkomt op de Britse bijdrage aan de EU-begroting die David Cameron in 2013 had ondertekend. In ruil daarvoor wil ze tijdens de overgangsperiode - het idee 'geen akkoord is beter dan een slecht akkoord' heeft ze voorlopig verlaten - toegang tot de gemeenschappelijke markt. Tevens wil ze haar kibbelende collega's eraan helpen herinneren wie de baas is.

Want Florence is ook de stad van Niccolò Machiavelli.

Theresa May Beeld ap

De Noorwegen-optie: Een softe Brexit

Meer regels, maar wel met behoud van de interne markt

Hoewel hij het diep van binnen een onachtzaam idee vindt, heeft Philip Hammond, een boekhouder, zich erbij neergelegd dat de Britten de interne markt en de douane-unie gaan verlaten. Het liefst zou hij kiezen voor een Brexit-light, ofwel lidmaatschap van de Europese Economische Ruimte (EER), ofwel: het Noorse model. Om toegang tot de interne markt te behouden moeten de Britten dan wel de vier vrijheden van de EU overnemen, waaronder het betwiste vrij verkeer van personen. Tevens moet het contributiegeld blijven betalen. Het voordeel is de vrijheid om handelsakkoorden te sluiten, het voeren van een eigen landbouw- en visserijbeleid en iets minder Brusselse regelgeving.

Iets verder van de EU staan de Zwitsers, die geen lid zijn van de EER, maar wel van de Europese Vrijhandelszone. Het heeft dezelfde voor- en nadelen als het Noorse model, met het verschil dat de Zwitsers controle hebben over financiele regelgeving. Politiek gezien zijn beide modellen lastig te verkopen, temeer omdat Noorwegen en Zwitserland percentueel gezien meer immigratie hebben dan Groot-Brittannië. Conservatieve eurogezinden als Hammond hebben hun hoop gevestigd op een overgangsperiode, waarbij bovengenoemde modellen kunnen worden gebruikt. Brexiteers vrezen dat zo'n tijdelijke status quo op een of manier permanent kan worden.

Philip Hammond Beeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.