Theoloog Rikko Voorberg wil ook vluchtelingen herdenken op 4 mei: 'Wat aan de grenzen gebeurt, vraagt om nieuw verzet'

4 mei heeft er een nieuwe rel bij: theoloog Rikko Voorberg wordt van alle kanten aangevallen vanwege zijn initiatief op deze beladen dag vluchtelingen te herdenken. De drieduizend papieren witte kruisen die hij tentoon wil stellen op het Amsterdamse Rembrandtplein zouden volgens tegenstanders de aandacht afleiden van waar het op Nationale Dodenherdenking in de eerste plaats om gaat: Nederlandse slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog. Voorberg reageert.

Theoloog Rikko Voorberg. Beeld Tom Mooij

Bent u geschrokken van alle commotie?

'Deze omvang had ik niet voorzien. Ik had wel verwacht dat mensen er moeite mee kunnen hebben, want het klimaat jegens vluchtelingen is niet zo vriendelijk in ons land. En 4 mei heeft ook een soort heiligheid over zich. Dat maakt het ergens wel spannend. Aan de andere kant gaat het om een stil, klein beeld. Er zullen geen spandoeken op het Rembrandtplein te zien zijn, maar gewoon wat witte, papieren kruisjes.'

Hebben de negatieve reacties niet eerder te maken met het idee dat het fundament van Dodenherdenking onderuit wordt gehaald als ook vluchtelingen worden herdacht?

'De eerste golf van reacties online was: alle dobbernegers moeten dood. Dat niveau. Vervolgens reageerden de rustigere mensen. Die zeiden: doe dit nou niet op 4 mei, er zijn andere dagen waarop we aan vluchtelingen kunnen denken.'

Wat zegt u tegen hen?

'Ik blijf uitleggen dat een verplicht onderdeel van herdenken is dat we ons realiseren dat we dit, de Tweede Wereldoorlog, nooit meer willen meemaken. Herdenken gaat niet alleen om treuren over vroeger. Ik denk tijdens Dodenherdenking ook aan vluchtelingenkampen in Lesbos en Idomeni, waar ik tijdens een bezoek schrijnende dingen heb gezien. Het thema van 4 en 5 mei is dit jaar 'Geef vrijheid door'. We moeten bereid zijn vrijheid te delen. Mensen hebben tijdens de Tweede Wereldoorlog hun leven gegeven voor onze vrijheid en dan kunnen wij geen ruimte maken voor mensen uit andere oorlogen? Ik vind dat wrang.'

Twee minuten stilte op de Dam tijdens de Nationale Dodenherdenking. Beeld anp

U wordt online uitgemaakt voor 'aandachtsjunk'. Eerder kwam u ook al in opspraak door uw oproep voor een menselijke behandeling van de veroordeelde pedoseksueel Benno L. en uw preek over vloeken.

'Dat staat hier los van. Met het initiatief op 4 mei wil ik inderdaad graag aandacht voor wat er op dit moment aan onze grenzen gebeurt. Aandacht voor mensen die zijn gevlucht voor oorlog. Het gaat om hen.'

Het CIDI reageert als volgt: 'Wie alles op één dag wil herdenken, herdenkt uiteindelijk niets.'

'Ik heb het CIDI gesproken en uitgelegd dat hun reactie deels berust op een misverstand. Het is niet zo dat ik vluchtelingen in plaats van de Tweede Wereldoorlog wil herdenken. Maar ik vind dat de herdenking ook een actuele component heeft. Daar is het CIDI het mee eens, maar zij zeggen: de kennis over de Tweede Wereldoorlog is weggezakt. Dan zeg ik: als die kennis niet wordt toegepast op vandaag, dan wordt het dode kennis. Wat is het dan nog waard? Moeten wij niet ook leren van de slachtoffers van toen?'

Wat zouden we kunnen leren?

'De Franse oud-verzetsstrijder en schrijver Stéphane Hessel is een groot inspirator voor mij. Hij roept de huidige generatie op opnieuw in verzet te komen omdat de waarden waar hij tijdens de Tweede Wereldoorlog voor streed in hoog tempo worden verkwanseld. Nog een voorbeeld is Nanette König (oud-klasgenoot van Anne Frank, red.). Zij schreef dat ze met afschuw kijkt naar hoe wij in Nederland omgaan met moslims. Dat doet haar denken aan de omgang met de Joden tijdens de oorlog. Daar schrik ik van. Ik ben 36 en heb de oorlog niet meegemaakt, maar oud-verzetsstrijders roepen ons op super scherp te blijven. Wat er nu aan onze grenzen gebeurt, vraagt om nieuw verzet. Een nieuwe opoffering.'

Tot nu hebben dertig sympathisanten zich via Facebook aangemeld voor uw evenement. Verwacht u een grote opkomst?

'Het gaat mij niet om grote hoeveelheden mensen. Ik wil gewoon dat beeld tonen. Veel mensen voelen diezelfde wrangheid ten opzichte van vluchtelingen. Zij zijn dankbaar dat er een plek is om hun ongenoegen hierover te uiten. Het Amsterdams Comité was aanvankelijk heel enthousiast over mijn initiatief. Ze zeiden: dit had je eerder moeten bedenken, dan hadden we het kunnen opnemen in de stille tocht die we organiseren. Zij laten ook Syrische vluchtelingen gedichten voorlezen.'

Het Nationaal Comité 4 en 5 mei is minder enthousiast.

'Die vinden het vervelend dat er gedoe is ontstaan.'

Heeft u overwogen om het initiatief door alle commotie in te trekken?

'Ik heb het overwogen, maar dan zie je de noodzaak ervan en realiseer je je: dit is zo belangrijk. De belangrijkste les die ik heb getrokken uit de reacties is dat mensen niet zo goed lijken te weten wat herdenken betekent. Het gaat niet over breder herdenken, maar om écht herdenken en dan besluiten: dit nooit weer.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden