INTERVIEWtheo hiddema

Theo Hiddema: ‘Ik heb weer zin om met Baudet de zaaltjes in te gaan’

Theo Hiddema: ‘Baudets Sturm und Drang vind ik leuk, dat is mijn zwakte. Ik hou van die man.’ Beeld Manon van der Zwaal
Theo Hiddema: ‘Baudets Sturm und Drang vind ik leuk, dat is mijn zwakte. Ik hou van die man.’Beeld Manon van der Zwaal

Sinds Forum voor Democratie uit elkaar is gespat, heeft oud-Kamerlid Theo Hiddema gezwegen. Nu wil hij wel praten, over wat er is gebeurd en waar zijn loyaliteit nu ligt. Maar eerst moet hij iets kwijt.

Het begint ermee dat Theo Hiddema hoognodig wat kwijt wil. Vijf blokjes antwoorden heeft hij voorbereid, op nog niet gestelde vragen. Ze liggen uitgeschreven voor hem op de monumentale tafel in zijn grachtensalon annex advocatenkantoor.

Dat is ongebruikelijk. Hiddema is niet van de geprefabriceerde antwoorden, hij vertrouwt op zijn ervaring als strafpleiter. Dit luistert heel nauw. Wat hij wil vertellen, ligt gevoelig. Sinds bij Forum voor Democratie (FvD) de bom barstte, heeft hij gezwegen. Alle verzoeken bleven onbeantwoord. Het enige wat hij deelde, was zijn ontslagbrief aan de Kamervoorzitter, op dinsdag 24 november. Die begon met ‘Lieve Khadija’, en vervolgde met de mededeling dat hij zichzelf ‘politiek arbeidsongeschikt’ verklaarde.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Daarna was het gissen. Steunde Hiddema de FvD-vertegenwoordigers die met slaande deuren waren vertrokken? Of bleef hij trouw aan Thierry Baudet, de man die na het overlijden van zijn echtgenote Gerrie zijn leven weer fleur had gegeven?

‘Laat me dit nou gewoon even zeggen’, begint Hiddema, intussen kater Bram opdracht gevend de interviewer goed in de smiezen te houden. ‘Dan kunt u daarna uw vragen stellen.’

Wat hij kwijt moet, raakt de kern van waardoor FvD uit elkaar is gespat: de verwijten van homofobie, racisme en vooral antisemitisme. ‘Je kunt je daar niet tegen verdedigen’, begint hij. ‘Meneer Hiddema, u kunt wel zeggen dat u dat niet bent, maar dat bepalen anderen’, zegt hij nuffig. ‘Ik wil heel duidelijk maken dat ik me daar niet bij thuis voel. Of je antisemitisch bent, bepaal je zelf, en niet grootinquisiteurs als Bas Heijne of Arnon Grunberg.

‘Ik vind het een kwestie van innerlijke beschaving dat je iemand niet beoordeelt op een kleurtje. In de bajes heb ik allerhande kleurtjes verdedigd. Voor dat werk moet je de mensen leren kennen: hoe zit iemand in elkaar, kan hij het dan gedaan hebben? Moreel besef loopt dwars door die kleurtjes heen. Nu zit ik in dat witte reservaat van de Tweede Kamer, word ik aangesproken op m’n morele inborst en sta ik tot mijn enkels in de drab. Daarom voelde ik me arbeidsongeschikt.’

Die verwijten troffen niet zozeer u, maar vooral uw partijgenoten, Thierry Baudet en Freek Jansen.

‘Laat me dit verhaal nou afmaken, daarna kunt u uw vragen stellen.

‘Het is ook een kwestie van innerlijke beschaving prudent te zijn anderen te beschuldigen van racisme of antisemitisme.’ Kijkt in zijn aantekeningen: ‘Veel mensen lopen met de antiracistische borst vooruit, op zoek naar racistische zeepbellen. Het is een heel schraal leven als je daar je identiteit aan moet ontlenen. Bij mij zijn ze aan het verkeerde adres. Ik heb zes jaar gewerkt bij een patroon die slachtoffer was van echt antisemitisme en een fijne antenne had voor mensen met die tendensen: Max Moszkowicz senior. Ik weet nog hoe bang mijn ouders waren dat Israël bij de oorlogen van 1956 en 1967 van de kaart zou worden geveegd. Liefde voor het Joodse volk is mij met de paplepel ingegoten. Als FvD hebben we alle moties gesteund die het Israëlische belang raakten.’

Zo, dat is eruit. Kunnen we nu naar het oorspronkelijke plan: in kaart brengen hoe Hiddema de ontploffing van Forum beleefde, en waar zijn loyaliteit ligt.

De week die eindigt met het roemruchte teambuildingdiner in Tiel, op 20 november, is een drukke periode. Een week later staat de Justitiebegroting op de Kameragenda. Hiddema wil van zich laten horen op zijn specialisme. Hij zal aanhaken bij een opmerking van Mark Rutte: ook Nederland kent systemisch racisme. Wat Hiddema wil aantonen, is dat juist het omgekeerde bestaat: ‘institutioneel antiracisme’, volgens hem ‘een geweldig verdienmodel’. ‘Ik heb mensen van Forum alle subsidiepotjes van gemeenten laten doorlichten. Racisme kun je niet uitbannen zolang die geldkraantjes van institutioneel antiracisme openstaan.’

Ontkent u dat er racisme is bij het toekennen van huizen, in het onderwijs, bij sollicitaties?

‘Dat is meestal een imagoprobleem dat niet met racisme te maken heeft. Er is beeldvorming rond bevolkingsgroepen. Hoor je bij een groep die bekendstaat als hardwerkend, braaf, slim en volgzaam, dan denkt iedereen: laten we die maar doen. Natuurlijk, er zullen heus wel racisten… En misschien dat die heisa rond Black Lives Matter voor meer verholen racisme zorgt.’

Om een praktisch voorbeeld te geven. Die treintweet…

‘Laat me nou even dit blok afmaken.’

Dan word ik uw secretaris, dat is niet de bedoeling.

‘Bram, grijp in, hij ontspoort. Nou, wilt u nog een kop koffie?’

Hij loopt naar de keuken, komt terug. ‘Ik snap je wel. Maar je zit hier ook als degene die erachter gaat komen wat mijn beweegredenen zijn.

‘Goed, het was vrijdagmiddag, ik zat me aan een keukentafel vol papieren te verkneukelen en kwam al op 4 miljoen euro totale bullshitsubsidie. Staat Baudet hier op het raam te tikken: Theo, kom, we gaan naar Tiel.

‘Ik zou niet gaan, had ik al gezegd. Vanwege die begrotingsbehandeling, maar ook omdat ik niet hou van bijeenkomsten met wederzijdse schouderklopjes. ‘Sinds mijn weduwnaarschap ben ik ontvankelijk voor een zekere tristesse. Je moet me niet vrijdagavond in de donkerte drie uur in een autootje zetten, op weg naar de eerste etage van een ouwe loods in een industriewijk. Geen denken aan, heb ik opnieuw gezegd.

‘Ik denk dat hij chagrijnig is afgereisd. In Tiel treft hij de toptien van zijn lijst, hun intellectuele bijdrage vindt hij op dat moment niet imponerend. Of misschien kan hij zelf niet intellectueel domineren. Dan wordt hij kriegelig en zegt in een reactie iets als: nou als dat zo is, ken ik alleen antisemieten.

‘Dat nemen die bakvissen letterlijk. Zo heeft hij dat nooit bedoeld, want dan zou hij ook mij bedoelen. Hij jent graag. Vaak beschuldig ik hem van ‘verwendkindgedrag’, een term van mijn vrouw, die kinderpsycholoog was. Die bakvissen in Tiel waren daar geestelijk niet op ingericht.’

De telefoon. Het gaat om een strafzaak die hij onlangs heeft aangenomen. ‘Nee meneer, u zit in beperking, dan kan ik even niets voor u doen’, sluit Hiddema op vaderlijke toon af.

‘Ik moet ze geen bakvissen noemen’, herpakt hij zich. ‘En dan nog Eerdmans die de verkeerde muziek opzet.’ Hij schatert. ‘Een fiasco.’

‘Intussen zat ik aan die begroting te werken, maar het verkneukelen was weg. Ik wist dat Het Parool met iets zou komen. Toen ik de volgende dag dat artikel las, sloegen de stoppen door. De teksten van die kleuters van de jongerenclub, die Ruben O. die dan bij ons op de payroll bleek te staan. Teksten als ‘Meine Ehre heisst Treue’, verhalen over een Joods pedonetwerk… En dan moest ik de Kamer gaan vertellen hoe erg het is met dat institutioneel antiracisme? Ik zou voor lul staan. M’n ambitie was weg, ik was een lame duck. Die bijdrage aan de Justitiebegroting heb ik meteen verscheurd.’

Ook bleek dat Ruben O., een van de auteurs van naziteksten, fractiemedewerker werd. Hoe kan dat?

‘Dat is mij nog steeds niet duidelijk. Ik heb geen beeld bij die jongen. Thierry heeft een heleboel van die vroegoude, in driedelige pakjes rondstruinende types aangenomen.

‘Weet je wie ik mis? Otten en Jeroen (medeoprichter Henk Otten werd in 2019 door Baudet uit de partij gezet, Jeroen de Vries stapte vervolgens zelf op, red.). Dat was lol en schwung op de werkvloer, ze gaven me arbeidsvreugde. Toen Otten per tweet werd ontslagen, heb ik gezegd: zo kan dat niet. Het is wensdenken, maar ik zou willen dat het nooit was gebeurd.

‘Vroeger bleef ik lang op de fractie, we gingen samen met de auto naar huis. Nu zat ik er met acht factotums die muisstil naar een scherm zaten te kijken. Ik ging vroeg weg, met de trein.

‘Ik heb Freek Jansen (voorzitter van jongerenafdeling JFvD, red.) gevraagd: wie zijn die lui die die teksten produceren? Ook hij bleek ze veelal niet te kennen.’

Theo Hiddema: ‘Kom ik toch weer in de Kamer, dan ga ik Baudet niet in de gaten houden. Ben je besodemieterd, ik ben geen Pleegzuster Bloedwijn.’ Beeld Manon van der Zwaal
Theo Hiddema: ‘Kom ik toch weer in de Kamer, dan ga ik Baudet niet in de gaten houden. Ben je besodemieterd, ik ben geen Pleegzuster Bloedwijn.’Beeld Manon van der Zwaal

Deze Ruben moet hij wel gekend hebben.

‘In mei zei ik al tegen Freek: kijk uit met die lui, want ze gaan roekeloos om met de reputatie van anderen. We hebben schoon schip gemaakt, verzekerde hij. En ook klokkenluiders de deur uit gedaan die de partij schade wilden toebrengen.

‘Later moest hij bekennen: we hebben de verkeerde Ruben eruit gegooid. Die ik vervolgens, als bestuurslid van de fractie, heb aangenomen. Zonder het te weten. Ook Baudet wist dat niet.’

Waarom is er na de eerste berichten in mei niet harder ingegrepen op dat onderhuidse racistische en extremistische klimaat?

‘Misschien had dat gemoeten. Ik heb Freek gewaarschuwd: rook ze uit. Blijkbaar waren er onvoldoende signalen. Ik vertrouw Freek nog steeds. Het is een goeie vent.’

Het is ook iemand die rare dingen zegt: dat er om de beschaving te redden overwinningsdrang en overheersingsdrang nodig zijn. Waar komt zo’n gedachte vandaan?

‘Ik stond op het terras en dacht: ik laat me bij die speech niet fotograferen. Ik vond het raar. Hij heeft een missie, hij wil de jeugd losrukken van het linkse juk. Ineens had zijn vereniging vijfduizend leden. Dan krijg je misschien dat martiale.’

Dat weekeinde ontplofte Forum via verwijten op sociale media. Diverse kandidaat-Kamerleden – Eerdmans, Nanninga, Pouw-Verweij – spraken schande van wat Baudet zou hebben gezegd. Heeft u geprobeerd te bemiddelen?

‘Het was al onbeheersbaar. Annabel en Eva gooiden het op Twitter. Ik heb geappt: genoeg met die vuiligheid, praat het intern uit.’

Als een partijbijeenkomst zo kan exploderen, zat het waarschijnlijk al niet goed. Heeft u dat gemerkt?

‘Eerdmans was nog niet zo lang bij ons, die was braaf en meegaand, een lakei. Van Haga zat ook prima, net als de dames. Nicki (Pouw-Verweij; senator, arts-onderzoeker en nummer drie op de FvD-lijst, red.) kende ik nog het best. Een leuk mens, dat vaak op de fractie haar coronadeskundigheid kwam delen. Eva (Vlaardingerbroek; jurist, nummer vijf op de lijst, red.), een lief meisje, was veel op het FvD Journaal. Daar kwam ik niet, zoiets verschrikkelijks.’

Als het zo verschrikkelijk was, waarom hield u het dan niet tegen?

‘Als ik hoor dat Tisjeboy Jay wordt geïnterviewd door Van Haga, dan app ik: ‘Thierry, ben je gek geworden? Ik hoop dat de deskundigheid van Tisjeboy mag afstralen op de heer Van Haga.’ Maar Baudet is dan een stout kind. Hij vindt zoiets spannend. Terwijl de geloofwaardigheid van je harde coronastandpunten schade oploopt.’

Een stout kind met serieus speelgoed.

‘Dat is zo. Maar hij kan met zijn onbevangen intelligentie ook begeesteren.’

Intussen lag uw afscheidsbrief aan ‘Lieve Khadija’ al twee dagen op de keukentafel.

‘Die brief moest bezinken. Intussen stond de pers hier voor de deur, achter de auto’s en de bomen. En hield ik iedereen buiten. Er waren honderden steunbetuigingen: kom terug, kom terug. Wat denkt u: zouden ze dat orkestreren vanuit de partij?

‘Dezelfde dag kwam er een telefoontje waarvan m’n advocatenbloed sneller ging stromen. Over die zaak in Hoorn, een Surinaamse jonge vrouw die al twee jaar zoek is. Er is wel een verdachte, maar geen lijk. Dan is doodslag moeilijk te bewijzen. Ze vroegen of ik de verdediging wilde overnemen. Ik dacht: terug naar het echte leven, dan kan heel Forum m’n rug op.’

De volgende dag, maandag, maakte Baudet bekend dat hij opstapte. Wat was uw reactie?

‘Ik ben trots op wat we met z’n tweeën hebben teweeggebracht door het land in te gaan. Sinds Troelstra en Domela Nieuwenhuis is dat niet meer vertoond. Mensen die nooit naar politieke avonden gingen, kwamen en masse. En we hadden chemie op het podium en met de zaal. Dat fundament is door Baudet gelegd.

‘Als Baudet niet meedoet aan de campagne, heb ik er geen lol meer in. Eerdmans kan ik niet pesten. Nanninga ook niet, veel te gedragen. Ik stelde me voor dat ik na zo’n avondlijk tochtje met Eerdmans in een zaaltje kom: de dood in de pot. De brief kon weg.

‘Mijn plan was: ik vertrek naar Cadiz. Daar kwam ik vaak, zonnig volk, mooie promenade. Ik heb de secretaresse een reisplan laten opstellen, ook voor Bram. Waarna bleek dat er in die Hoornse zaak woensdag een raadkamerzitting zou zijn, hier aan het IJdok. Ik ging erheen, zag al die toga’s en dacht: mijn milieutje, ik blijf. En voor Bram bleek de reis naar Cadiz nog niet zo gemakkelijk.’

Niet lang daarna bleek Baudet toch door te gaan. Bleef uw deur voor hem dicht?

‘Hij klopte op de ramen, appte, belde. Ik heb niet geantwoord. Intussen zag ik dat iedereen wegliep: senatoren, Statenleden, de Europese fractie. Dat vond ik schijterig. Ze kunnen net als ik weten dat Baudet geen antisemiet of racist is. Hij chargeert uit balorigheid.’

Met die balorigheid maakt hij brokken. Wat jullie samen hebben opgebouwd, is nu kapot.

‘Dan moeten we maar in onze handjes knijpen dat we een miljoen mensen aan het denken hebben gezet.’

Bij zo’n actie als de treintweet, waar hij controleurs aanzag voor Marokkaanse jongens die meisjes lastigvielen, lijkt hij vol te zitten met vooroordelen.

‘Vaak genoeg zou hij gelijk kunnen hebben, dit keer net niet. Al heb ik een controle van drie of vier man met zichtbaar pistool in veertig jaar treinreizen nooit meegemaakt. Dan komen die meisjes bij hem en voelt hij zich ridder.’

En dan beschuldig je Marokkanen?

‘Stom. Je bent twitterziek, heb ik gezegd.’

De partij liet Ralf Dekker en Wybren van Haga, twee Baudet-getrouwen, onderzoek verrichten naar dat appverkeer. Hun conclusie: niks aan de hand. Als er bij D66 een vermoeden van seksueel wangedrag bestaat, wordt een extern bureau ingehuurd. Waarom doet Forum dat niet?

‘Wat niet is, kan nog komen. Laat er een notaris naar kijken, bekrachtig het. We moeten er nu wel voor zorgen – ik zeg we – dat zoiets nooit meer de kop opsteekt. Dan kun je het schudden.’

U zegt ‘we’. Volgens de website van Forum staat u op 18 januari met Baudet in het Evoluon in Eindhoven, in februari gaan jullie naar Venlo. Waarom zijn die optredens niet gecanceld?

‘Daar weet ik niets van. Wat blijft: ik hou van die man. Al word ik vaak tureluurs en kriegel van hem.’

U heeft jaren de kans gehad om hem bij te sturen.

‘Die Sturm und Drang vind ik leuk, dat is mijn zwakte. Ik kom altijd te laat als er moet worden ingegrepen. Als ik zie wat ze hem nu aandoen, word ik zo kwaad. Hij wordt ontmenselijkt door al die huis-tuin-en-keukencolumnisten die als vanzelfsprekend aannemen dat hij een bruinhemd is. Hoe zij de duivel in de mensen jagen door hem als onmens neer te zetten, vind ik walgelijk: de Untermensch is onder ons!

‘Ik word ook uitgescholden op straat. ’s Avonds ga ik toch liever in de keuken zitten, weg van de grote ramen. Gekken zijn overal. Laatst stonden er drie mannen voor de deur te gillen dat ik schorem voor democratie ben.

‘Zaterdag was Baudet hier, voor het eerst sinds het allemaal gebeurde. Ik voelde: ik heb hem in de kou laten staan. Ik heb weer zin om met hem de zaaltjes in te gaan.’

U wordt weer nummer twee?

‘Nee. Ik wil het op eigen kracht doen, als lijstduwer. Word ik gekozen, dan weet ik niet wat ik doe.’

Mocht u genoeg voorkeurstemmen krijgen, beschaamt u dan het vertrouwen van de kiezer door geen Kamerlid te worden?

‘Krijg ik een overweldigende duw, dan moet ik. Misschien denken ze: er moet toch iemand die Baudet in de gaten houden.’

Gaat u dat doen?

‘Ben je besodemieterd, ik ben geen Pleegzuster Bloedwijn. Wel mogen ze van mij verwachten dat ik ontsporingen voorkom.’

Wat is dan uw drijfveer?

‘Mijn trots op de schoonheid van ons programma. En de wetenschap dat Baudet een deugdzaam mens is. Als ik hem weer zie, word ik zo week als was.’

Bent u niet eigenlijk zelf de grootste bakvis, met uw onvoorwaardelijke loyaliteit?

‘Als je veertig jaar in de onderwereld hebt vertoefd, moet je opnieuw geboren worden om een bakvis te kunnen zijn.’

Heeft u nog zin in het Kamerwerk? Er zijn nooit moties van u aangenomen, laat staan wetsvoorstellen of amendementen.

‘Mijn moties waren onderscheidend, ook qua niveau. En ze boden concrete oplossingen. Men gaat eraan voorbij, want acceptatie zou betekenen dat men erkent dat tot dan toe stom beleid is gevoerd.’

Forum is de enige partij die het coronavirus bagatelliseert. Woordvoerder Van Haga vergeleek corona vorige week met een griep. Hij diende een motie van wantrouwen in tegen de regering en zei: dit kabinet heeft Nederland moedwillig naar de filistijnen geholpen. Staat u daarachter?

‘Dat heeft zich voltrokken in een fase dat ik me arbeidsongeschikt had verklaard.’

Wilt u terugkomen bij een partij die dit standpunt aanhangt?

‘De partij wint zo niet aan geloofwaardigheid. Hij sprak niet namens mij. Ik heb over corona altijd gezegd: glijd daar niet over uit. We weten niet hoe mutaties zich ontwikkelen. We zitten niet in de politiek voor scherpe opvattingen over de werking van een virus.’

Wilt u straks op één lijst met Freek Jansen?

‘Ik weet dat hij geen racist is. Menselijkheid staat bij mij voorop. Ik heb geen moreel argument om te zeggen: Freek moet weg.’

Correctie: in een eerdere versie van dit artikel stond ten onrechte dat Jeroen de Vries uit de partij werd gezet. Hij stapte zelf op.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden