Theo Hiddema: 'Baudet kan pedant en wijsneuzerig zijn'

'Wij zijn de reddingsboei voor mensen die niet het etiket van PVV'er op zich willen plakken'

Samen met Thierry Baudet, eveneens goed gecoiffeerd, vormt hij de illustere tweemansfractie van Forum voor Democratie (FVD). Theo Hiddema, strafpleiter en Kamerlid in verwondering, over zijn nieuwe werkomgeving en de mores van de politiek. 'Baudet kan pedant en wijsneuzerig zijn.'

Theo Hiddema op een zonnig Plein in Den Haag: 'De kiezer mag zich niet tekortgedaan voelen.' Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

We gaan wel even naar het ledenrestaurant, had Theo Hiddema (73) gezegd: daar is het rustig. In het ledenrestaurant van de Tweede Kamer mogen journalisten niet komen, dat is alleen voor parlementariërs. Maar je weet nooit, wellicht maakt het gezelschap van een gerenommeerd strafpleiter alles anders.

Dat blijkt niet het geval. U kent de mores, geen journalisten hier, moppert meteen een VVD'er van achter de leestafel. Een Kamerbode verzoekt me te vertrekken. Mevrouw, kunt u uw werkzaamheden niet even elders voortzetten, probeert Hiddema nog. Vergeefs. Even later dwalen we samen door de Kamergangen, de een met thee, de ander witte wijn.

Al twee maanden koestert Hiddema zich in zalige onwetendheid over hoe het er op het Binnenhof aan toegaat. Maakt zich vrolijk over het eerste vakantiegeld en de eerste salarisstrook van zijn leven, over de schadeloosstelling die hij als Kamerlid krijgt - 'maar mevrouw, u gaat me toch niet slaan'. En over de commissievergadering waarin hij zichzelf onlangs terugvond. 'Dat was bij sociale zaken en werkgelegenheid. Na een half uur dacht ik: god, haal me hier weg. Waar gaat dit over? Misschien is het van groot nut en doorgrond ik dat nog niet.' Hij kijkt er bij met die typische Hiddema-blik, een mengeling van spot en milde verbazing. Zo van: kom maar op, durf eens tegen deze bekende strafpleiter en tv-advocaat te zeggen dat hij onzin uitkraamt.

'Met een tweemansfractie kun je niet alles doorgronden.' Hij weet het inmiddels. Justitie doet hij uiteraard, defensie ook - 'ik heb in dienst gezeten, betaalt dat zich nog eens uit.' En koninkrijkszaken - 'om ook eens vrolijke mensen te zien'.

Die ochtend was er ook zo'n verwarrende ervaring. Hij zou naar een Kamerdebat over immigratie, maar moest ook pleiten bij de rechtbank in Den Haag. Dat liep uit, met als gevolg dat hij het debat miste. Terwijl hij nog wel zo'n aardig plan had bedacht om staatssecretaris Dijkhoff pootje te lichten. Blijkt Baudet in zijn plaats naar het debat te zijn gegaan en vijf moties te hebben ingediend.

Zo kan dat kennelijk gaan als je twee zetels hebt: je laat veel onderwerpen lopen, en sommige dingen doe je dubbel.

Wie Hiddema moederziel alleen in zijn knappe lentekostuum over het Plein ziet flaneren, komt in de verleiding hem te beschouwen als een in de politiek verdwaalde heer wiens dag al geslaagd is als hij wat vrolijkheid weet te brengen op de strakke gezichten. Dat is schijn; achter zijn charme gaan geharnaste opvattingen schuil. Van hem komt de term 'Rif-gerelateerd geweld', en de oproep een wapenvergunning te regelen, omdat de politie onvoldoende bescherming biedt. Hij vindt dat zijn partij, het Forum voor Democratie, inhoudelijk nauwelijks verschilt van de PVV. Maar aan neonazi Constant Kusters, zelfverklaard fan van Hiddema, bewaart de strafpleiter geen enkele herinnering. 'Er komen zoveel mensen naar je toe bij lezingen. Maar ik heb bij mijn weten Kusters nooit ontmoet.'

Aan zijn nieuwe status moet hij nog wennen. 'Ik ben geen groepsmens. Mensen slaan je op de schouder, maken selfies - niks voor mij, hoor.' Geamuseerd vertelt hij hoe de jongeheer Baudet vanochtend terugkwam van de Haagse markt met een tapijtje over de schouder, bestemd voor zijn nieuwe kamer. En hoe hij hem daarna betrapte terwijl Baudet op Marktplaats naar een betaalbaar harnas zocht - ook bedoeld voor het werkvertrek.

Zoiets zul je Hiddema niet zien doen. Hij bevindt zich nog aan de rand van het digitale tijdperk, heeft pas sinds een maand of vier een smartphone. Medewerker Jeroen houdt zijn digitale agenda bij, Twitter en YouTube zijn onlangs geïnstalleerd. 'Ik kan zien wat er over mij geluld wordt. Dat volg ik wel. Maar zelf zal ik niks doen.'

Deze week krijgt hij zijn eerste computer. 'Ik heb dat nooit gedaan. Het strafrecht is een kwestie van een-op-een. Mijn cliënten zitten vast, meestal. Die hebben godzijdank geen computer.' Hij maakt met de vinger een draaiend gebaar bij zijn strak naar achter gekamde haren. 'Zo'n pleidooi moet uit m'n kop komen. Dat zijn gedachten die via de pen als een orgasme uit mijn vingers vloeien. Je concentratie is intenser, vergissingen geraken niet bij je vingertoppen. Ik heb zo'n mooie Mont Blanc, want je wilt dat sierlijk neerschrijven. Die opperste staat van vernuft bereik je niet als je op zo'n computer rammelt.'

Een week later, als hij ontvangt in zijn statige kantoor aan de Herengracht in Amsterdam, vertelt hij - ogenschijnlijk nog niet helemaal van de verbazing bekomen - hoe hij in de politiek verzeilde. Hoe zijn vrouw Gerrie, die Baudet weleens over de gracht zag fietsen, op zeker moment had gezegd: 'Ik word donateur, ik geef dat jong duizend euro.' Hoe Theo zelf weleens aanschoof bij Hotel de l'Europe, waar de getrouwen van Baudet onder leiding van Jort Kelder van gedachten wisselden. 'Niet nuffig, de kwaliteit was hoog en men was er altijd goedgemutst.'

Vanaf het moment dat zijn vrouw ernstig ziek werd, was alles anders. Het echtpaar trok zich terug in hun huis in Maastricht. Hiddema werd mantelzorger; met zijn kantoor en met Baudet bemoeide hij zich niet meer. April vorig jaar stierf ze. 'Dan krijgt je eigendunk een klap', zegt Hiddema. Iets van zijn 'uitzonderlijk mooie, uitzonderlijk intelligente vrouw' had altijd op hem afgestraald. 'Ik voelde me een beetje sneu.'

Hiddema in zijn werkkamer Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Totdat Baudet hem voor zijn kandidatenlijst vroeg. Hiddema aarzelde tot op de laatste dag. Het moment suprème schildert hij als een tafereel van bijbelse allure: als Baudet, die over een uur zijn lijst moet inleveren, bij hem aanbelt, aarzelt hij nog. Zeg jij eens wat ik moet doen, vraagt Hiddema met de blik omhoog. Dan - Baudet is al binnen - gaat de telefoon, de zus van zijn vrouw aan de lijn. Meteen daarop klinkt uit de radio in het souterrain - altijd afgestemd op een Duitse zender - de stem van zangeres Helene Fischer: 'Ich wollte nie erwachsen sein.'

Hiddema pakt het bidprentje voor zijn vrouw dat op het bureau staat. 'Kijk, hier staat die tekst. Hoeveel voorzienigheid wil je hebben? Zo wordt een mens politicus.'

Politiek als rouwverwerking?

'Dat heb ik mezelf ernstig voorgehouden: je moet het niet doen als therapie. Ik was altijd al op politiek georiënteerd. Voor rechtszaken ging ik met de trein het hele land door, dan heb je tijd om alle kranten te lezen. Dat gekissebis volgde ik wel.'

Man alleen vindt nieuwe uitdaging?

'Dat mag je wel zeggen. Maar ik houd de strafpraktijk er wel bij, eens per maand of zo. Morgen moet ik een moordenaar verdedigen in een liquidatieproces. Ik denk niet dat ooit een zittend Kamerlid in toga een moordenaar heeft willen vrijpleiten.'

Bij de rechtbank bent u geen baas over de tijd. Hoe combineert u dat met Kamerwerk?

'De Kamer heeft voorrang. Als ik weet dat iemand over drie maanden moet voorkomen, kan ik daar naartoe werken. Dan kan het zijn dat ik een dagje mis in Den Haag.'

Waarom hecht u toch zo aan dat pleiten?

Even stilte, een zeldzaamheid bij hem. 'Ja, dat is een goeie. Weet u, ik dien nu het landsbelang. Dat is heel mooi. Het schijnt dat ik meer stemmen had dan Sylvana Simons en Jan Roos bij elkaar. Ik vertegenwoordig wel enige waarde in deze partij, lijkt me. Die kiezers mogen zich niet tekortgedaan voelen.'

Vandaar de vraag: waarom houdt u er aan vast?

'Dat is simpel: het is verslavend. De belangen van de kiezer proef je minder intens dan die van een verdachte. Diens toekomst hangt van mij af. Rechters, officieren en ik - we kennen hetzelfde dossier. Je moet elkaar vangen op deducties, op psychologie, op details. Raakt een rechter overtuigd vanwege jouw superieure intelligentie, dan heb je wat gepresteerd. In de Kamer zul je nooit iemand overtuigen. Daar is het voorgebakken langs partijlijnen. Pleiten is theater en pure zelfbevrediging. Die injectie heb ik nodig.'

Toch beschouwt hij zijn maidenspeech in de Kamer - naast zijn huwelijk en zijn eerste solovlucht - als hoogtepunt van zijn leven. 'Achter het katheder in de plenaire zaal staan is het hoogste wat je als redenaar kunt bereiken. Ik merkte dat ik daar niet de brutaliteit in m'n achterhoofd had waarmee ik me doorgaans weet te beredderen.'

Veel voordeel heeft hij in Kamerdebatten nog niet van zijn ervaring als strafpleiter. Hij moet wennen aan de dertig seconden spreektijd waarin alles moet gebeuren. 'Je hebt niet de tijd iemand zich in zijn woorden te laten verstrikken. Bij elke opmerking moet je de naam van je partij noemen, en een opvatting die een wezenskenmerk is. Opdat de bühne het goed snapt. Dan is je tijd al bijna om.'

Bij het Forum voor Democratie herkent Hiddema iets van de pioniersgeest die hij aantrof op het kantoor van de Maastrichtse advocaat Max Moszkowicz, waar hij - op stukloon werkend - zijn loopbaan begon. Dat was een eenling, zegt hij, die geen vrees had voor autoriteiten. 'Je werd er als beginnend advocaat afgerekend op je originaliteit. 'Dat gevoel van de boel op een vrolijke manier in de steigers zetten, dat heb ik bij Forum ook.' Met Baudet in de rol van zijn vroegere confrère Piet Doedens: 'Een pleitbeest van jewelste, razend intelligent en de vrolijke noot in elk gezelschap. Hij wilde er altijd een strikje om doen, de boel verfraaien. Net als Baudet. Die hoor je dan ineens spreken over bloed wat niet rein meer zou wezen.'

U doelt op 'de homeopathische verdunning van Nederland' waar Baudet het over had. Dat is toch een heel griezelige tekst?

Hiddema kijkt meesmuilend. 'Heb je een beetje mensenkennis, dan heb je in vijf minuten door dat die man geen enggeestige racist is. Anders zou ik me er niet thuis voelen. Baudet is een flierefluiter, in geestelijk opzicht. Die kan alle kanten op. Het is een associatieve acrobaat. Dan trek je die scherpslijpers aan.'

En wat Baudet schrijft over vrouwen, die overrompeld en overmeesterd willen worden; wat zegt u daarvan?

'Dat is toch enig. Dan moet ik u vertellen over mijn eigen aanblik van hem: de dames met wie ik hem in gezelschap aantref, hebben het dik naar hun zin. Het zou zijn eer te na zijn een vrouw met geweld aan zich te binden.'

Vrouwen zouden volgens hem ook minder excelleren en minder ambitieus zijn?

'Misschien is dat ook wel zo. Vrouwen die ertoe doen hebben zich nooit tot het feminisme willen bekeren. Feministen zijn allemaal slonsjes, die een verklaring zoeken voor hun eigen armzaligheid. In de Kamer heb ik het debat over GeenStijl meegemaakt. Wat een humorloze bedoening. Weet u wat ik ga doen? In Dit helse moeras van Gerrit Komrij staat een prachtige serie verhalen over feministen: 'De onwelriekende gleuvenbrigade'. Dat ga ik 150 keer kopiëren en uitdelen. Dan vraag ik de voorzitter of ze een uurtje leestijd kan inroosteren. Wie het daarna niet snapt, kan niet relativeren en is ongeschikt voor de democratie.'

En als dat 'zou je haar willen doen' van GeenStijl nu eens indertijd over uw eigen vrouw was gezegd?

'Denk je dat ik naar de politie was gelopen? Dan zou ik trots zijn dat zo'n vrouw mijn nabijheid kiest. Ieder moet zelf bepalen hoe hij met vrouwen wil omgaan.'

Is het Forum eigenlijk een alternatief voor de PVV?

'Dat wilt u horen, hè.'

Dat wil ik niet alleen horen, ik denk dat het zo is.

'Ja, het is zo. Ik merk dat ook als we het land in gaan. Mensen die een carrière hebben opgebouwd, plakken niet het etiket van PVV'er op zich, want dan ben je de klos. Wij zijn hun reddingsboei.'

Voor Hiddema liep de weg naar Baudet via Pim Fortuyn, voor wie hij een grote waardering heeft, en via Geert Wilders, die hij een paar keer ontmoette en als een voorvechter van de vrijheid beschouwt. 'Fortuyn had iets aandoenlijks', vindt Hiddema. 'Dat onderscheidt hem van Wilders, en ook wel van Baudet, die pedant en wijsneuzerig kan zijn. Baudet schakelt wel weer sneller dan Wilders; qua intelligentie schat ik hem hoger in. Daar komt bij dat hij een vurig karakter heeft.'

Thierry Baudet naast Theo Hiddema in de Tweede Kamer Beeld anp

Spreekt u Baudet aan op dat wijsneuzerige?

'Nee, ik ben trots dat ik deel uitmaak van zijn partij. Hij heeft eruditie en brede kennis. Wat je ook bij Fortuyn zag.'

Wilders ziet hij als iemand die piketpaaltjes slaat. Diens uitspraken over neprechters, over kopvoddentaks, minder Marokkanen, het sluiten van moskeeën en het verbieden van de koran - volgens Hiddema allemaal uithangborden voor zijn opvattingen. 'Dan weten de mensen dat als er iets te mekkeren is over de kwaliteit van de rechtspraak of de import van islamieten, ze bij Wilders moeten wezen.'

Hiddema weigert dat serieus te nemen. 'Hij gaat geen overvalwagens met sirenes op pad sturen om deuren in te rammen en Marokkanen op transport te zetten. Dat is bizar. Maar ik zit hem niet te verdedigen, ik ben geen PVV'er.'

Dus Wilders is als een middenstander die onverkoopbare spullen in de etalage legt, alleen om klanten te lokken?

'Daarom zit ik bij Forum. Ik ga niet mijn intelligentie te grabbel gooien. Laatst riep een PVV-Kamerlid de minister op rechters te ontslaan. Dan zou ik me doodschamen.'

Voormalig staatssecretaris van Veiligheid en Justitie Fred Teeven kreeg onlangs de hele strafrechtadvocatuur over zich heen toen bleek dat hij, volgens in De Groene Amsterdammer geciteerde uitspraken, ging bezuinigen op de rechtsbijstand omdat eerdere pogingen het strafrecht strenger te maken waren gestrand.

Hiddema had zich nog niet in dat debat gemengd. 'Zo onbesuisd kan hij niet zijn geweest om zo'n explosieve uitspraak te doen', zegt hij. 'Het moet een vertrouwelijke setting zijn geweest.' Is het wel zo, dan heeft hij zich volgens Hiddema 'totaal gediskwalificeerd'. 'Je zin niet krijgen met minimumstraffen en dan de strafrechtadvocatuur pootje lichten - wat is dit voor onbehouwen manier van opereren.'

Als het over strafmaat gaat, laat Hiddema zich in zijn eerste maanden kennen als iemand die zich niet conformeert aan de partijstandpunten. Waar Forum hogere maximumstraffen wil, vindt hij dat maar onzin. 'Die straffen zijn al hartstikke hoog. Weet u wat op eenvoudige mishandeling met voorbedachten rade staat? Twaalf jaar! Rechters leggen die straffen nooit op, en gelukkig maar. De maximumstraffen bieden voldoende soelaas. Wel kun je de minimumstraffen ophogen. Zoals in Noordrijn-Westfalen is gebeurd. Daar staat voor inbraak nu minimaal een jaar.'

Forum wil ook de softdrugs legaliseren. En u?

Hiddema kijkt ongemakkelijk. Zegt eerst: 'Het hele programma is samengesteld zonder mijn betrokkenheid.' Komt dan met aan zijn praktijkervaring ontleende bezwaren. 'Onderschat de export niet, en de werkverschaffing die daarbij hoort. Er is een hele generatie, ook onder allochtonen, die zich husselenderwijs bezighoudt met drugs. Als dat snelle geld verdwijnt, staan ze straks bij u voor de deur. Die wijken uit naar roofovervallen. Je moet als politicus praktisch kunnen denken.'

Dus uw conclusie is: niet legaliseren?

'Het voordeel is dan wel dat je een legale herkomst van de drugs hebt, en niet de gewone koffieshophouders belast. Je krijgt dan een groep die het netjes regelt, en niet afhankelijk is van criminelen. Dat geeft voor mij de doorslag. Ze kunnen dan een net product aan de man brengen.' Grijnzend: 'Dus, ik ben voor Forum.'

Heeft u bij Forum de vrije hand te zeggen wat u vindt?

'Nou ja, ik deel de partijlijn. Het is wel een vrijpostig milieutje. Ik ben een brekebeen, van die procedures weet ik geen zak af. Jeroen vult mijn agenda in. Dat volg ik dan.' Hiddema pakt zijn smartphone, leest voor: 'Morgen heb ik Vragenuur, Stemmingen, Regeling werkzaamheden. Om 16 uur verlenging en wijziging tijdelijke wet ambulancezorg. Daar moet ik heen, hier staat het. En ja, dat wil ik vier jaar volhouden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.