Theatraal essay over machtsverlies

Wolfskers..

ANTWERPEN Wolfskers is een plant waaraan zwarte besjes groeien die uiterst giftig zijn. Het gif werkt heel geleidelijk: van droge mond naar dorst, naar hartkloppingen, naar hallucinaties en tenslotte naar coma en dood door verstikking. Dat Guy Cassiers zijn nieuwe voorstelling de titel Wolfskers heeft gegeven is in die zin veelbetekenend – hij voert daarin wereldleiders uit de 20ste eeuw ten tonele die ieder voor zich het gif van de macht hebben verspreid dan wel er slachtoffer van zijn geworden.

Hitler, Hirohito, en Lenin – over hen maakte de Russische cineast Alexander Sokurov drie films, en op basis van die scenario’s bouwde Cassiers met Jeroen Olyslaegers (tekst) en Erwin Jans (dramaturgie) zijn voorstelling op. Aangevuld met tekstfragmenten van onder meer de drie hoofdpersonages zelf, Tsjechov (Oom Wanja), Canetti (Massa en Macht) en Bernlef (Hersenschimmen).

In Wolfskers heeft Cassiers het podium in drie vakken verdeeld: Hitler, Hirohito en Lenin hebben ieder hun eigen compartiment, en zijn omringd door hun vertrouwelingen en hofhouding. Boven hun hoofden hangen grote videoschermen waarop illustratieve projecties te zien zijn.

Wat de drie mannen bindt, is dat ze alle drie op een keerpunt in hun leven staan. Een dramatisch keerpunt, want het einde van hun macht is in zicht. Lenin is zwaar ziek en wordt door Stalin aan de kant gezet (1924), Hitler staat aan de vooravond van de ineenstorting van zijn gehele rijk (1943), en Hirohito doet afstand van zijn goddelijke status en moet in de Amerikaanse generaal MacArthur zijn meerdere erkennen (1945).

De wereld en de mensheid hebben die gruwelijke 20ste eeuw doorstaan en kijken nu terug naar wat de ondergang in het leven van deze machthebbers moet zijn geweest. Cassiers heeft zijn protagonisten als wankele standbeelden vormgegeven. Zij staan, zitten en liggen stokstijf op het podium, slechts schaars verlicht in een verder nagenoeg duistere ruimte. Het is een bijna surrealistisch beeld: dit is de onderwereld en het dodenrijk tegelijk. Het is Cassiers duidelijk niet te doen om een historische reconstructie, anekdotiek of feitelijke verslaggeving, daarvoor is het script te fragmentarisch.

Gaandeweg de twee uur dat Wolfskers duurt, raken die drie levens langzaam met elkaar verweven. De voorstelling wordt dan een theatraal essay over hoe macht perverteert, en hoe deze drie uitvoerders van die macht bijna als kunstenaars hun eigen autonome wereld creëren.

Om Wolfskers ten volle te ondergaan is een uiterste concentratie noodzakelijk. De acteurs spreken zacht, bijna fluisterend, de vormgeving is delicaat en breekbaar, de tekst gaat van realistisch, naar poëtisch, naar hermetisch. Cassiers toont zich in deze productie een uitermate streng regisseur, een conceptueel kunstenaar die zich bedient van een fabuleuze theatertechniek en van acteurs die als pionnen door dat concept bewegen.

Een paar van hen breken desondanks door dat rigide concept heen en zorgen dan meteen voor de nodige spanning. Zo is Jos Verbist een indrukwekkende Hitler en speelt Johan Leysen de rol van Hirohito mooi bedachtzaam. Acteurs wisselen naar het eind toe steeds vaker van personage en lopen in elkaars verhaal over. Zo is Dries Vanhegen zowel Stalin, als Albert Speer, als MacArthur, en speelt die drie rollen even goed. Schitterend is vooral, de altijd al geweldige actrice, Gilda de Bal: liefdevol als de vrouw van Lenin, verdorven als Magda Goebbels en verheven als Japanse keizerin. Wat een gloedvolle stilering.

Wolfskers is het tweede deel van Cassiers’ drieluik ‘Triptiek van de Macht’, vorig seizoen van start gegaan met het prachtige Mefisto for ever naar de roman van Klaus Mann in een bewerking van Tom Lanoye. Volgend jaar volgt deel drie, Atropa (naar de Latijnse naam voor wolfskers), waarin de macht wordt beschouwd vanuit de slachtoffers ervan en Cassiers de Griekse tragedies over de Trojaanse oorlog zal combineren met dagboeken uit de oorlog in Irak.

Intussen is Wolfskers een cerebrale voorstelling die vanwege het consequent doorgevoerde concept bewondering afdwingt, maar hart en ziel niet raakt. Een afstandelijke tocht door een duister schimmenrijk.

Hein Janssen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden