Reportage Rauw

Theatervoorstelling moet harde kanten politiewerk bespreekbaar maken

Theatervoorstelling Rauw is speciaal ontwikkeld om de moeilijke kanten van het harde politiewerk bespreekbaar te maken. Praten over emoties of elkaar aanspreken op fouten, is bij veel politiemensen namelijk nog een brug te ver.

Acteurs van Productiehuis Plezant spelen het theaterstuk 'Rauw' over dilemma's bij de politie. Beeld Guus Dubbelman

‘Lekkere wijven man! Hee Tarik! Moet je kijken naar de foto’s van onze nieuwe stagiaires. Of mogen jullie daar van Allah niet naar kijken? Haha, jullie hebben je ogen toch ook niet in je kaftan zitten, of wel?’

Tarik kan er niet om lachen.

‘Geintje jongen. Je weet wie het zegt, hè? Je moet hier wel tegen geintjes kunnen, anders hou je het niet vol.’

Dilemma's 

Barry, met zijn racistische en seksistische opmerkingen, is een acteur. Net als Tarik. Op de Veluwe, in De Theaterloods in Radio Kootwijk, beeldt theatergezelschap Productiehuis Plezant dilemma’s uit waar de politie dagelijks mee worstelt.

‘Je staat hier goddomme al een uur de hele stoep te blokkeren met je stomme politieauto’, schreeuwt een acterende bewoner.

Agent: ‘Wat? Een klap voor je kop kun je krijgen! Kom hier, met die verwende rotkop van je! Ik heb net een baby staan reanimeren, gore klootzak!’

Collega: ‘Rustig! Rustig! Niet doen!’

Rafelranden van de samenleving

Een van de dilemma’s bij de politie is dat dienders hard zijn, met hun uniform, vuurwapen en geweldsmonopolie, maar dat ze constant met emotionele zaken worden geconfronteerd. Geweld, misdaad, ongevallen, ruzies, psychisch lijden en dood – ze functioneren aan de rafelranden van de samenleving. ‘Erover praten is vaak nog een brug te ver’, zegt opleidingskundig politieadviseur Arno Musch, die de theatervoorstelling Rauw al meerdere keren heeft gezien. ‘Die harde kant en die emotie, dat moeten we leren verbinden. De kloof daartussen is een belangrijke oorzaak van ons hoge ziekteverzuim.’

Acteur in uniform: ‘Ik dacht dat ik alles al had meegemaakt. Toen kreeg ik een melding van een aanrijding. Bleek dat een vader bij het inparkeren over zijn eigen kind was gereden. De moeder schreeuwde en krijste. Tegen hem. De vader sloeg en schopte tegen zijn auto. Bij thuiskomst was er WK voetbal. De hele straat was oranje versierd. Toen knapte er iets.’

Na afloop van de voorstelling zegt teamchef thematische opsporing Noord-Nederland (team Milieu, Hennep en Financiële Opsporing) Eric Zantingh: ‘Ik heb dat echt meegemaakt, een jaar of twintig geleden: een vader die zijn kind overreed. Zoiets komt vaker voor dan je denkt. Bedrijfsopvang hadden we nog niet. Ik denk dat ik destijds PTSS had. Ik kon een half jaar niet door de straat rijden waar het had plaatsgevonden. Elke dag probeerde ik het, maar steeds sloeg ik op het laatste moment linksaf.’

Zantingh is met zijn collega’s Hugo van Klaveren (sectorhoofd van de Regionale Recherche Noord-Nederland) en Bas de Bock (teamchef Afdeling Vreemdelingenpolitie, Identificatie en Mensenhandel - AVIM) vanuit Groningen naar de voorstelling gekomen. Ze zijn een leiderschapstraject begonnen, nadat de recherche kritiek had gekregen als gevolg van een onthullend boek erover van oud-rechercheur Michiel Princen.

‘Een van mijn mensen zag de voorstelling en zei: dit past goed in ons traject', vertelt recherchechef Van Klaveren. ‘Dit gaat over wat collega’s allemaal meemaken in hun werk. Je wilt niet dat je mensen sluipenderwijs wegglijden. Dus voor leidinggevenden geldt de vraag: Hoe ga je daar mee om?’

Rauw is geen alledaags theaterstuk; het wordt alleen vertoond aan politiemensen. Het is een gelaagd, spraakmakend stuk dat onder meer gaat over integriteit, traumatiserende situaties, racisme, fricties tussen verschillende politieafdelingen, reorganisatieongemakken en de impact die het politiewerk kan hebben op je privéleven. ‘Politiemensen zijn heel toegewijd en staan elke minuut, dag en nacht, paraat als het moet’, zegt initiator Nathalie Smeets. ‘Dat wordt thuis niet altijd begrepen.’

Acteurs van Productiehuis Plezant spelen het theaterstuk 'Rauw' over dilemma's bij de politie. Beeld Guus Dubbelman

Gesloten politiecultuur

Smeets is hoofd Veiligheid, Integriteit en Klachten (VIK) van de korpsstaf. Ze organiseerde de voorstelling onder meer om de gesloten politiecultuur te doorbreken. ‘Het stuk stimuleert om met elkaar het gesprek aan te gaan, en dat zien we na de voorstellingen ook steeds gebeuren.’

Rauw is een snelle, dynamische uitvoering waarin dialogen, live drums, synthetische muziek en videobeelden elkaar in hoog tempo afwisselen. Ruim tienduizend van de 65 duizend dienders hebben de voorstelling inmiddels bekeken of geboekt. ‘Het is niet verplicht’, benadrukt Smeets. ‘Als je een bedrijfscultuur probeert te doorbreken moet dat uit de mensen zelf komen en niet van hogerhand worden opgelegd. Degenen die hier komen hebben van anderen gehoord: dat zou je eens moeten gaan zien. Als mensen het niet willen zien, is het ook goed.’

Het hoofd Veiligheid, Integriteit en Klachten kreeg aanvankelijk een budget om zes voorstellingen te organiseren, maar binnen drie weken meldden zich al 7.500 belangstellenden. Inmiddels staan er in totaal 90 voorstellingen voor het eind van dit jaar gepland en worden zogenoemde partnervoorstellingen georganiseerd, voor agenten die vinden dat hun partner dit ook zou moeten zien.

Niks is verzonnen

De voorstelling toont de rauwe kanten van het politievak en wat daarvan de mogelijke consequenties kunnen zijn: ziekte, scheiding, vervolging, onbegrip bij collega’s. ‘Ik vind het als theatermaker ontzettend stoer dat een organisatie op zo’n innovatieve manier iets met zijn kwetsbare kant durft te doen’, zegt tekstschrijver en regisseur Walter Supèr. Hij sprak wekenlang met politiemensen uit alle geledingen als basis voor het script. ‘Niks is verzonnen’, zegt hij. ‘Alles wat hier wordt uitgebeeld is mij verteld. Ik oordeel niet. Toeschouwers trekken zelf hun conclusies.’

‘Ik heb zelf ook een collega gehad die is weggegleden’, zegt opleidingskundig politieadviseur Arno Musch, die veel functies bij de politie heeft bekleed. ‘Destijds dacht ik: ze past niet bij de organisatie. Nu weet ik: de organisatie had niet het vermogen om haar te begrijpen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden