Theater is in De Uitvreter een dienstbode van de literatuur

De Uitvreter van Nescio door Theaterproductiehuis Zeelandia, regie Lidwien Roothaan. In Stadsschouwburg Middelburg, 31/10. Tournee t/m 21/12. theaterzeelandia.nl

Aan het eind van het boek stapt Japi in Nijmegen van de Waalbrug en laat zich westwaarts meevoeren met de stoom van de rivier. Aan de muur van zijn kamer vinden ze later zes briefjes met 'G.v.d.' erop en een eentje met 'Ziezoo'.


Dag Japi.


Japi is het hoofdpersonage in Nescio's novelle De Uitvreter. Over de klaploper Japi en een paar van zijn vrienden: Bavink de schilder en Koekebakker de journalist en kantoorklerk. Vrienden die met elkaar een ideaal najagen en proberen de wereld te veroveren, maar al blij zijn als ze daarin kunnen overleven.


Japi is een uitvreter: hij rookt andermans sigaren, hij belt bij nacht en ontij aan omdat hij een slaapplek nodig heeft, hij staart urenlang over het water (vooral in Veere en Zierikzee) en trekt zich verder van niemand iets aan. Hij reist naar Friesland en zelfs naar Afrika, maar vindt het nergens.


En verder maakt Japi ook nergens een probleem van, Japi is zijn hele leven lang aan het versterven; hij wil langzaam onmerkbaar, onhoorbaar worden.


Bij Theaterproductiehuis Zeelandia wordt De Uitvreter nu gespeeld door acteur Han Kerckhoffs in een vorm van klassiek literair theater. Dat wil zeggen: de acteur heeft nagenoeg de hele tekst van het boek uit zijn hoofd geleerd en maakt daar met een mooie, beheerste tekstbehandeling een lichtvoetige vertelling van.


Bijgestaan door muzikant Keimpe de Jong die ter verhoging van de melancholieke sfeer allerlei instrumenten bespeelt, van een timide fluit tot een scheurende saxofoon. Af en toe zingzegt De Jong een stukje tekst mee, maar het is toch vooral Kerckhoffs die aan het woord is.


Wat meteen de vraag oproept wat de meerwaarde is van deze theatervoorstelling boven het (her)lezen van het boek. Het theater blijft hier een dienstbode van de literatuur, met de vertellende acteur als trait d'union. Een voorstelling over Nescio zelf aan de hand van zijn kleine, indringende oeuvre zou origineler zijn geweest. Aan de andere kant: zo samen met anderen in een muisstille zaal naar die weemoedige tekst luisteren terwijl buiten de herfstbladeren vallen, heeft ook wel wat.


'Gods doel is doelloosheid, maar voor geen mens is het weggelegd dat bij voortduring te beseffen', zei Nescio ooit. In De Uitvreter wordt dat prachtig verwoord, met als toegift het inzicht dat het altijd stromende water en de verstervende mens tot in de eeuwigheid aan elkaar overgeleverd zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.