Theater Het stenen bruidsbed ***

Voorstelling naar Mulisch' roman zou meer ruimte voor fantasie en associaties van de toeschouwer mogen bevatten.

Theater


Het stenen bruidsbed, naar Harry Mulisch. Door het Nationale Toneel. Regie Johan Doesburg. Koninklijke Schouwburg, Den Haag, 1/6. Hier t/m 15/6, daarna tournee. Uitgebreid randprogramma: nationaletoneel/het-stenen-bruidsbed.nl


Het publiek roept nog nét niet 'oooh!' als de acteur uit de lucht komt vallen. In slowmotion, als aan een parachute, eerst worden zijn benen zichtbaar en dan langzaam maar zeker de rest van zijn lijf - het is een mooi begin van de voorstelling.


Jeroen Spitzenberger, de acteur, is Norman Corinth. Hoofdpersonage uit Het stenen bruidsbed, de roman van Harry Mulisch (uit 1959), nu door het Nationale Toneel bewerkt voor het theater op initiatief van regisseur Johan Doesburg, een liefhebber van het werk.


Corinth is een Amerikaan. In de Tweede Wereldoorlog nam hij deel aan de bombardementen op Dresden. Als het boek begint, komt hij voor het eerst weer terug in Duitsland, als tandarts, uitgenodigd voor een congres in de DDR, medio jaren vijftig. Mulisch schrijft: 'Hij wist niet wat er in hem omging, en hij wist het nog steeds niet toen hij op Tempelhof, in West-Berlijn, uit de lucht gevallen op het beton stond en over het vliegveld keek (...).'


Dan gaat de voorstelling in een prettig hoog tempo van start. Twee vertellers nemen om beurten een beschrijving of een terzijde voor hun rekening, en geven de personages soms gedachten mee; ze leggen ze nog net geen woorden in de mond. Het decor (Bernhard Hammer) toont zich aanvankelijk van een vrij lieflijke kant, met videoprojecties die de verhaallijn ondersteunen en ook livemuziek en klankontwerp van Harry de Wit werken goed. De scènes zijn kort en volgen elkaar snel op, hier en daar zit een geestigheidje, de tekstbehandeling is top; al die elementen tezamen geven je een tijd lang het gevoel naar een beeldroman te kijken, een soort 'live graphic novel'.


Maar is dit in het begin leuk en verrassend en goed om de uitgangssituatie te schetsen, naarmate het verhaal vordert, blijkt het toch lastig om Mulisch' thema's te verbeelden. Corinth moet zijn oorlogsverleden onder ogen zien, en ook de andere personages hebben hun geheimen, verlangens, eigenaardigheden, littekens. Voorts wil de voorstelling recht doen aan parallellen met de Griekse mythologie, de geschiedenis en haar doorwerking naar het heden en Mulisch' liefde voor 'literaire alchemie': zijn wens het alledaagse met het mysterieuze te verbinden.


Met het streven dit allemaal te laten zien en horen, hebben de makers met Doesburg voorop het zich behoorlijk moeilijk gemaakt. Mulisch legt zijn personages teksten in de mond die in dramatisch opzicht niet altijd overtuigend blijken, waardoor de figuren, hoe welbespraakt en goed vertolkt ook, op afstand blijven. Tamar van den Dop als de gereserveerde Hella die valt voor Corinth - die haar nadien als een baksteen laat vallen; Stefan de Walle als de botte maar ook enigmatische Schneiderhahn, en Spitzenberger als de zwaar getroebleerde tandarts. Ze hebben mooie momenten, maar ze zijn vaak eerder dragers voor een idee of 'Mulischiaanse' uiteenzetting, waar de acteurs in de kleinere rollen veelal ingezet worden voor de continuïteit van de anekdote - wat in de laatste scènes ook nog geen sinecure blijkt.


En door de dominantie van die anekdotiek is er voor de toeschouwer uiteindelijk nauwelijks plek voor fantasie, een eigen invulling, een associatie. Die ruimte kan Het stenen bruidsbed, de voorstelling, absoluut nog gebruiken.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden