The Voice of the PvdA s

Vanavond ga ik naar de Meervaart in Amsterdam. Om met eigen ogen het wonder te aanschouwen: de terugkeer van energie in de PvdA. In Osdorp is er vanavond opnieuw zo'n 'partijleidersdebat' van de PvdA. Diederik, Lutz, Martijn, Nebahat & Ronald: het hele kwintet is van de partij. Het belooft opnieuw druk te worden bij The Voice of the PvdA: The Battle. Wie bezingt het mooist het gemeenschappelijke PvdA-programma? Wie doet dat met de grootste X-factor? Wie beschikt over de juiste mix tussen inhoudelijke passie en authenticiteit?


Op zich spectaculair, hoe snel de PvdA na het dramatische vertrek van Job Cohen weer uit de kramp is geschoten. Massaal en uitbundig viert men het PvdA-campagnefeest. Met ballonnen en rare carnavalshoedjes. Men is trots dat de PvdA weer even het gesprek van de dag is. Het beeldmerk PvdA wordt met vereende krachten nieuw leven ingeblazen. Allemaal goed en aardig, maar is de PvdA met dit alles het meest gediend?


Je hoeft geen party pooper te zijn om vast te stellen dat een partij die er forse identiteitsproblemen op nahoudt, weinig heeft aan een geforceerde en bedrieglijke eenheidsvertoning. Alweer bijna verdrongen lijkt te zijn dat de acute aanleiding voor het vertrek van Job Cohen een harde botsing was over de koers en identiteit van de PvdA. Die botsing ging tussen Frans Timmermans, Job Cohen en Hans Spekman. Over de vraag of de PvdA nu een linkse oppositiepartij is, naast de SP, dan wel een centrum-linkse 'meeregeer'-gedoogpartij, in close harmony met GroenLinks, D66 en het CDA.


Dat is nu zo'n existentiële vraag die de PvdA verdeeld en verlamd houdt. We stuiten dan op de spanning tussen nationale en internationale solidariteit. De PvdA pretendeert een brede volkspartij te zijn die, nationaal, lagere en hogere middengroepen met elkaar verbindt. Tegelijk is ze de grootste pleitbezorger van een Europese Unie die blanco cheques fourneert voor internationale banken en schuldenlanden, en die met vrij personenverkeer de nationale verzorgingsstaat ondermijnt.


Wil de 'fractievoorzittersstrijd' geen inhoudelijke farce worden, dan moet die juist over zulke kwesties gaan. Op het scherp van de snede. Dus niks beauty contest. Er moet juist openhartig gedebatteerd worden om de PvdA meer richting, profiel en smoel af te dwingen. Anders wint de PvdA wel wat media-aandacht-zetels, maar geen herkenbare stevigheid op langere termijn. En die is nodig om de niet irreële dreiging af te wenden, dat de PvdA ooit uiteengereten wordt in een 'sociaal-democratisch' en een 'sociaal-liberaal' smaldeel.


Complicerend is dat de kleine wederopstanding van de PvdA zich afspeelt in de allermoeilijkste omstandigheden denkbaar. Er staat een ongekend bezuinigings- en hervormingsprogramma op stapel voor de Nederlandse verzorgingsstaat en publieke sector. Gevolg van eurocrisis en recessie. Dat saneringsprogramma zet de spanningen in de PvdA op maximale kamertemperatuur.


Vriend en vijand vragen de PvdA leiderschap te tonen door haar verantwoordelijkheid te nemen voor grootscheepse bezuinigingen en hervormingen. Of ze haar electoraat maar even wil 'meenemen' naar een Soberder Nederland. Klein probleempje: de PvdA heeft bijna geen eigen electoraat meer over. Die zijn uit sociale paniek allemaal naar de SP gerend. De klassieke achterban van de PvdA, de lagere middeninkomens, blijkt haar vertrouwen in de PvdA als 'schild voor de zwakken' te verliezen. Dat gegeven maakt dat de PvdA de rol van steunpilaar voor 'progressieve' hervormingen niet echt gegoten zit, om het mild uit te drukken.


Wat zich wreekt, is dat de notie van een Groot Wij - zonder welke een brede volkspartij niet kan bestaan - op steeds meer wantrouwen en ontgoocheling is gestuit. De idee dat de BV Nederland één groot Familiebedrijf is, dat in gezamenlijkheid de broekriem aanhaalt en eerlijk de lasten en lusten verdeelt, is kapot gemaakt. Door Vestia-directeuren die voor wanbeleid miljoenen opstrijken en door 'Nederlandse' bedrijven die werk outsourcen naar slavenfabrieken in China.


Het maatschappelijk contract dat eens de drager was van onze sociale markteconomie en middenklasse-samenleving is meer en meer ondergraven, zoals Paul Kalma, oud-directeur van de Wiardi Beckman Stichting, in zijn recent verschenen boek Makke Schapen laat zien.


De wederopstanding van een gematigde volkspartij in niet-gematigde tijden vraagt om die reden om temperamentvolle strijd en elan. Niet om campagnefeestjes.


René Cuperus is cultuurhistoricus.


www.vk.nl/RenéCuperus


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden