The Underground Railroad raakt Amerikanen nog steeds

Wat houdt de literaire wereld in het buitenland bezig? Onze correspondenten houden het bij. Deze week Michael Persson over de Underground Railroad.

Harriet Tubman werd als slavin geboren, maar wist te ontsnappen. Zij gebruikte in de 19de eeuw een netwerk bekend als de 'Underground Railroad' om 70 vrienden en familieleden te bevrijden van slavernij. Beeld afp

De slavernij is nog lang niet afgeschaft voor Amerikaanse auteurs: een van de zwartste bladzijden uit de Amerikaanse geschiedenis kan alleen maar worden beschreven met honderden nieuwe zwarte bladzijden. In een stroom aan boeken, films en toneelstukken wordt ontdekt dat Black Lives Matter, ook honderdvijftig jaar geleden al.

In deze literaire golf is een hoofdrol weggelegd voor de Underground Railroad, de ontsnappingsroute van de plantages in het Zuiden naar het slaafvrije Noorden en uiteindelijk Canada; een netwerk van sluipweggetjes en onderduikadressen.

Dat lukte vaker niet dan wel, maar in de Amerikaanse geschiedenisboekjes heeft deze vlucht mythische proporties gekregen: de slavernij wordt idealiter verteld vanuit het perspectief van de witte verzetsheld die de arme zwarte vluchtelingen met gevaar voor eigen leven verder hielp.

'Hoe kan het dat we dat wrede verleden zo romantisch voorstellen', vroeg toneelschrijver Scott Sheppard deze week op radiozender NPR. Hij gebruikte een educatief rollenspel uit zijn lagereschooltijd als basis voor een zwartkomisch toneelstuk, The Underground Railroad Game, dat in New York is te zien. Sheppard speelt een leraar die zijn leerlingen uit groep 7 opdeelt in zuidelijke slavenhouders en noordelijke slavenhelpers, waarna het ene team een week lang moet proberen zwarte poppen naar de leraarskamer te smokkelen en het andere moet proberen ze te onderscheppen. Superspannend!

Later belandt de (witte) leraar naakt op een schavot waar hij wordt geslagen, gekeurd en vernederd door een zwarte vrouwelijke collega - zo merkt hij ook eens hoe het voelt, slaaf te zijn.

De dubbele moraal is ook onderwerp van het magisch realistische verhaal The Underground Railroad (waarin de metafoor een echte ondergrondse trein is geworden) van de zwarte auteur Colson Whitehead.

Zijn boodschap: wit Amerika heeft de zwarte geschiedenis herschreven en onschuldiger gemaakt. Hoofdpersoon Cora, een ontsnapte slaaf, ziet ergens onderweg een geinig toneelstukje over slavernij met een witte man die zwart is geschminkt en denkt: 'De mensen hebben het steeds mis. Expres of per ongeluk.'

Het zou zomaar over Zwarte Piet kunnen gaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden