The Sopranos krijgen nog een laatste kans

De serie The Sopranos, die bij RTL en bij Net 5 onvoldoende kijkers trok, keert terug bij de VARA. Centraal staat een van de fascinerendste karakters uit de Amerikaanse film- en tv-historie: Tony Soprano....

De tv-serie The Sopranos kreeg zondagavond bij de toekenning van de Emmy's in Los Angeles voor het eerst in vier jaar geen enkele prijs. De jaarlijkse battle of the giants om de tv-Oscar voor de beste dramaserie werd deze keer zonder veel tegenstand gewonnen door het Witte-Huis-epos The West Wing. Maar dat kwam voornamelijk doordat The Sopranos een seizoen had overgeslagen.

Tony Soprano en zijn maffiagezin toonden zich allerminst gebroken en gingen onvervaard de strijd om de Amerikaanse kijker aan. Tegelijk met de Emmy-ceremonie op NBC zond het kabelnetwerk HBO de tweede aflevering van de vierde Sopranos-reeks uit. Emmy-presentator Conan O'Brien plaatste prompt het schertsende dreigement dat hij, ongetwijfeld na een aanbod dat hij niet kon weigeren, alle tv-toestellen in het Shrine Auditorium zou overschakelen op The Sopranos.

Behalve kijkers en artistiek prestige oogst The Sopranos tegenwoordig ook overvloedige aandacht in Amerikaanse academische kring. Er is een plank vol wetenschappelijke literatuur verschenen, waarin de lotgevallen van Tony Soprano worden geanalyseerd vanuit sociologisch, psychotherapeutisch, feministisch, politicologisch en cultureel-antropologisch gezichtspunt. De vergelijking met eeuwigdurende tv-klassiekers zoals Brideshead Revisited, Berlin Alexanderplatz, The Singing Detective en I, Claudius is in Amerika al routine geworden. Maar ook de verwijzing naar Tsjechov en de klassieke Griekse tragedies wordt niet uit de weg gegaan.

Tegen die achtergrond is het raadselachtig dat The Sopranos, net als The West Wing trouwens, nooit in Nederland is doorgebroken. Het heeft er alle schijn van dat de inkopers van de publieke omroepen zaten te slapen toen beide kwaliteitsseries in 1999 begonnen. The West Wing belandde bij RTL, dat er voor haar publiek waarschijnlijk nooit veel in heeft gezien. Het programma werd vanaf februari 2000 eerst vijf maanden lang op RTL 4 uitgezonden, en vanaf september 2001 op RTL 5, veelal op onmogelijke tijdstippen zoals tegen middernacht. De kijkcijfers waren navenant en in februari 2002 stopte RTL er definitief mee.

The Sopranos heeft bij Net 5 volgens directeur aankoop Bart Soepnel een serieuzere kans gehad. De eerste twee seizoenreeksen van elk dertien afleveringen werden vanaf september 1999 en september 2000 op zondagavonden omstreeks half elf uitgezonden. 'Het kreeg destijds een onvoorstelbare hoeveelheid free publicity', herinnert Soepnel zich, 'maar toch scoorde het niet voldoende.' Hij kijkt erop terug als 'een mooie serie, maar ook een beetje niche, een bepaald gevoel voor humor, een bepaalde subtiliteit'. Dat maakte The Sopranos kennelijk minder geschikt voor de kijkers van zijn zender, en na 26 afleveringen zag Net 5 er verder van af.

Zo ontstond de onbevredigende situatie dat van de beste drie Amerikaanse kwaliteitsseries van het laatste decennium alleen Sex and the City het Nederlandse tv-publiek heeft veroverd. Voor The West Wing zal het, ondanks de vier Emmy's van dit jaar, wel te laat zijn. Het even snelle als intelligente politieke spektakel rondom de idealistische Democratische president Bartlet (gespeeld door de onverwoestbare Martin Sheen) is waarschijnlijk te zeer verbonden met de sfeer van Bill Clintons Amerika om in het tijdperk van George W. Bush een geloofwaardige nieuwe start te kunnen maken.

Wel gaat de VARA het vanaf maandag 14 oktober (22.40 uur, Nederland 3) nogmaals proberen met The Sopranos. Er wordt begonnen met de eerste 26 afleveringen, die dus eerder op Net 5 te zien zijn geweest, en op de volgende reeksen heeft de VARA een optie genomen. Maar of die nieuwe afleveringen ooit het Nederlandse tv-scherm bereiken, zal ook bij de publieke omroep afhangen van de kijkcijfers.

Wat missen de kijkers die The Sopranos niet te zien krijgen? Om te beginnen een van de fascinerendste karakters uit de Amerikaanse film- en tv-historie. Voor Tony Soprano schieten de begrippen 'held' en 'anti-held' te kort. Hij is een gewelddadige crimineel die door existentiële angst en twijfel wordt gekweld. Een maffia-boss die het aan zijn stand verplicht is er een maîtresse op na te houden, maar die tegelijk als huisvader in het middle-class-milieu van New Jersey permanent tobt over zijn klagende echtgenote en zijn twee rebellerende tienerkinderen.

Tony Soprano wordt gespeeld door James Gandolfini, die zelf stomverbaasd was dat een kalende, glamourloze, iets te zwaarlijvige acteur als hij zo'n rol kreeg. 'Look at this face', zei hij in het begin tegen zijn medespelers. 'They took this face. What were they thinking?' Als The Sopranos een NBC-serie zou zijn geweest, had hij geen enkele kans gemaakt. 'Iemand zou hebben gezegd: He's no TV star. Get somebody sexy', bekent een NBC-kopstuk. Het kabelnetwerk HBO, dat zich minder op de grootste gemene deler hoeft te richten, durfde dat waagstuk wel aan - net als de keuze voor het fucking taalgebruik dat de serie haar realistische kleur geeft.

In de openingsaflevering gaat Tony Soprano voor het eerst op consult bij zijn psychiater, dr. Jennifer Melfi, om over zijn paniekaanvallen te praten. De psychotherapie zal als een rode draad door de serie blijven lopen, steeds doorschoten met scènes uit het maffia-bestaan. Natuurlijk is Tony Soprano een onmogelijke patiënt, maar psychiatriehoogleraar Glen A. Gabbard stelt in zijn boek The Psychology of 'The Sopranos' niettemin vast dat 'de mate van psychiatrisch realisme in The Sopranos zonder precedent is'. 'Wij psychotherapeuten hebben eindelijk een therapieproces gevonden dat we serieus kunnen nemen.'

Tony Soprano roept enerzijds tegen zijn kinderen: 'Buiten is het misschien de jaren negentig, maar in dit huis is het 1954.' Tegelijk beseft hij dat hij, door dr. Melfi te blijven bezoeken, steeds meer bressen slaat in het zelfbeeld dat de voorgaande maffia-generaties hem hebben meegegeven. 'Whatever happened to Gary Cooper, the strong silent type?', verzucht hij. 'Dat was een Amerikaan. Die had geen contact met zijn gevoelens. He just did what he had to do. Toen ze Gary Cooper eenmaal in contact met zijn gevoelens hadden gebracht, kon hij zijn mond niet meer dichthouden. It's dysfunction this, dysfunction that.'

Dit soort overpeinzingen staat de actie geenszins in de weg, maar ook het gruwelijkste geweld houdt een ondertoon van wrange ironie. In aflevering 5 gaat Tony Soprano met zijn dochter Meadow een aantal chique universiteiten in New England bekijken. Onderweg ziet hij bij een tankstation een pompbediende die hij zich herinnert als getuige à charge bij een maffia-proces. Terwijl zijn dochter zich laat voorlichten door de studentendecaan van Colby College, rijdt Tony Soprano terug om de verrader met zijn blote handen te wurgen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden