INTERVIEW

The Pop Group: 'Zo leuk was het niet in de jaren 70'

'We deden maar wat. We hielden wel van jazz, maar Bruce en Gareth konden echt niet spelen.' Welkom is het chaotisch lawaaiige universum van de legendarische en extreem invloedrijke punkfunkpioniers The Pop Group, die, 35 jaar na hun laatste, weer een nieuw album uit hebben. De gigantische Mark Stewart legt uit.

Beeld X

De man die de straat bij het Londense Clapham Common oversteekt is lang en heeft een strenge, bijna intimiderende oogopslag. Dat moet Mark Stewart zijn. De inmiddels 53-jarige zanger die meer dan 35 jaar geleden de popwereld vanuit Bristol ontregelde met zijn band The Pop Group. Ze maakten een paar legendarisch geworden singles (She Is Beyond Good And Evil, We Are All Prostitutes) en twee stilistisch even rommelige als fascinerende albums (Y uit 1979 en For How Much Longer Do We Tolerate Mass Murder? uit 1980). De muziek was een mengvorm van furieuze, alle kanten op springende rock, funk en jazz met daaroverheen de woest klinkende schreeuwstem van Stewart met zijn links geëngageerde slogans.

Ook in de begindagen van The Pop Group, toen Stewart 16, 17 jaar oud was, viel zijn imposante postuur op. 'Handig, want ik zag er ouder uit en kwam als jochie overal binnen. Maar ook lastig, want het veel oudere gajes uit mijn buurt zag in mij een gelijke en wilde altijd met me vechten.'

Bekijk hier de video van She Is Beyond Good And Evil.
(Tekst loopt door onder filmpje)

Onder zijn borstelige wenkbrauwen nemen zijn aanvankelijk wantrouwende ogen langzaam de pretstand aan. Eerst moest er nog wel even van etablissement gewisseld worden. Het is zondag, eind van de ochtend en Stewart heeft zin in een echt bouwvakkersontbijt. Niet van die posh croissants die hier worden geserveerd.

'Goeie gasten hoor, maten van me, maar veel te duur deze hut.' Een uitspanning om de hoek, met formicatafeltjes en een pot filterkoffie die al uren lijkt te pruttelen, bevalt beter.

Zijn full veggie breakfast propt hij hongerig naar binnen, onderwijl enthousiast pratend over vroeger. Want ja, bijzonder was het wel wat hij met zijn vrienden destijds als The Pop Group neerzette. 'Een zootje ongeregeld waren we. Hooligans gekleed in van die wijde soulbroeken. Niemand begreep iets van ons. We vonden onszelf punk, maar we hielden meer van funk.'

De punkmuziek van Sex Pistols, Clash en Ramones die in 1976, 1977 opkwam? Nee, niet aan Stewart en zijn vrienden besteed. Die luisterden meer naar de freejazz van Sun Ra en Ornette Coleman, de dubreggae van King Tubby en Lee Perry of de funk van Funkadelic en James Brown.

'De essentie van punk was voor mij het zaaien van verwarring met ontregelende muziek. De meeste punkbands deden dat helemaal niet. Ze speelden elkaar allemaal na. Ze maakten gewoon snelle rock 'n roll. Daar was ik gauw klaar mee. Ach, best irritant natuurlijk, zo'n knulletje met zo'n groot smoelwerk. Maar goed, hoe oud waren we? 15, 16 denk ik. En mafkezen bovendien. Vijf jaar hielden we het als The Pop Group vol, best lang eigenlijk. Ik vind onze platen nog steeds goed, maar uiteindelijk liepen we allemaal een andere kant op.' Om na een jaar of dertig toch weer bij elkaar terug te komen. Want sinds 2010 geeft de band weer concerten en nu is er zelfs een compleet nieuw album, Citizen Zombie, de eerste van The Pop Group in 35 jaar.

Mark Stewart zingt en schreeuwt nog net zo bezeten als vroeger, gitarist Gareth Sager en drummer Bruce Smith zijn veel betere muzikanten geworden. Na The Pop Group hebben ze in bijvoorbeeld Rip Rig + Panic (met zangeres Neneh Cherry) hun voorliefde voor funk en free jazz verder vormgegeven.

'In The Pop Group deden we maar wat', herinnert Stewart zich. 'We hielden wel van jazz, maar Bruce en Gareth konden echt niet spelen. Dat hebben ze later pas geleerd. Toen we weer de studio in gingen, stond ik echt versteld van hun kunnen.'

Op Citizen Zombie hoor je minstens zo veel invloeden en stijlen als destijds. Diepe baslijnen uit de dubreggae, jazzy pianoakkoorden, krassende gitaren, piepende saxofoons en de soms als vanouds hysterisch krijsende Stewart vechten steeds om aandacht. Maar het werkt. Citizen Zombie klinkt anders (vooral ritmisch strakker) en toch heel herkenbaar als The Pop Group, zonder ook maar een zweem van nostalgie. 'Nostalgie? Zo leuk was het allemaal niet in de jaren zeventig. Bovendien heb ik altijd vooruit gekeken.'

Stewart vertelt hoe hij, toen de band heel organisch uiteen was gevallen ('ineens bestond The Pop Group niet meer, dat voelde heel vanzelfsprekend'), als soloartiest zijn weg vond. Hij was na een bezoek aan New York in 1980 al gefascineerd door hiphop, samplen en noise. 'Als het maar weird en ontregelend klonk, vond ik het al interessant. Dat was ook de essentie van mijn band The Maffia. Jongens als Keith LeBlanc en Doug Wimbish vormden een geweldig vloeiende ritmesectie, daar wilde ik dan lekker een grof-juten elektrotapijt overheen leggen. Het moest allemaal een beetje schuren, vond ik.'

Optredens van The Pop Group en later Mark Stewart & The Maffia hadden altijd iets angstaanjagends. Niet omdat het zo hard was of extreem klonk, maar vooral vanwege Stewart zelf die soms leek te ontploffen van woede en er vaak uitzag alsof hij zich elk moment tussen het publiek ging begeven om deze of gene een lel te verkopen.

Nick Cave noemt The Pop Group vaak als grote voorbeeld voor zijn Birthday Party en zijn eigen livepresentatie. Zoveel paranoia en woede als Stewart in zijn muziek kon leggen en het publiek een intense, bijna fysieke ervaring geven, dat is ook wat Cave met zijn band wilde.

'Ja, Nick heeft me dat ook verteld. Later hebben mensen mij ervan beschuldigd dat ik hem imiteerde. Maar ik was eerst. En vóór ons was er natuurlijk Iggy Pop. Het is overigens waar, ik was vaak boos. Op alles en op mezelf, dat hoorde bij de puber die ik toen was. Later ben ik meer een rol gaan spelen, zoals Cave dat ook doet.'

Met de puber die Stewart toen was, heeft hij het achteraf niet zo moeilijk meer. Hij herinnert zich nu vooral veel mooie dingen.

'Ik was hoogbegaafd en ging naar een andere school, 5 kilometer verderop. Mijn moeder gaf me busgeld, maar ik ging lopen.'

Nick Cave in 2013 tijdens het Paleo Festival in Zwitserland.Beeld anp

Van het geld dat hij uitspaarde, kocht hij platen in tweedehandswinkeltjes in Bristol. 'Ik kocht alles op de hoes in junkshops. Luisteren kon niet en Spotify bestond niet. Zo kwam ik aan de meest geweldige jazz.'

Maar eenmaal thuis zat, net als al zijn leeftijdsgenootjes, ook de 12-jarige Mark elke week voor de buis naar Top of The Pops te kijken. 'David Bowie met Starman, wow. Dat was zo'n moment dat ik wist dat ik ook muziek wilde gaan maken. Of Alvin Stardust. Ken je die? Met die ene leren handschoen aan de microfoon, My Coo Ca Choo zingend.'

Hitparadepop en avant-gardejazz, dat waren de twee uitersten van het muziekspectrum die Stewarts grootste interesse hadden. Daarmee wilde hij iets doen. Natuurlijk, toen in 1976 de eerste punkgolf ook Bristol overspoelde, was hij er bij en zag mogelijkheden. 'Maar de punks die ik kende, vond ik eigenlijk veel te conservatief. Die hielden maar vast aan dezelfde rock 'n roll-gitaren. Ik wilde popliedjes spelen in een freejazzband, dat was pas punk.'

Zelfs in het 'kleine, bepaald niet ruimdenkende' Bristol waren er gelijkgestemden; Gareth, Bruce en de eerste bassist Simon Underwood woonden ook nog eens bij Stewart in de buurt.

'Zo ontstond er al snel iets. We gingen naar Londen met vrienden van ons die een soort pubrockbandje hadden, The Cortinas. Niet mijn ding, maar we mochten wel in het voorprogramma staan. Dat zette een hoop in gang.'

De kleine nieuwe platenlabels die eind jaren zeventig werden opgericht, hadden immers bands nodig. De platen die The Pop Group uitbracht, werden opgemerkt. 'Wat wij deden, was nieuw of in elk geval anders dan wat de rest deed. We stonden al op de cover van de New Musical Express voordat we een plaat uit hadden. Die Londense journalisten begrepen weliswaar niks van ons, maar toch.'

Het was een boeiende, maar verontrustende tijd, vindt Stewart meer dan dertig jaar later. 'Ik weet nog dat ik verontwaardigd was over die massamoorden in Cambodja. Niemand leek het te interesseren. Punks zanikten maar over 'het systeem' en zo. Ik dacht 'verdomme, dit mag niet' en gaf ons tweede album de titel For How Much Longer Do We Tolerate Mass Murder? Vond men moralistisch en weet ik wat. Ook intern merkte ik dat mijn politieke geëngageerdheid steeds minder bijval kreeg.'

En zo viel The Pop Group langzaam uiteen. Maar vergeten werd de band niet. Daarvoor waren rudimentaire funkriffs in een liedje als She Is Beyond Good and Evil van te grote invloed op latere generaties muzikanten. Stewart: 'Er is de afgelopen 35 jaar altijd aan ons gerefereerd. Het aardige is dat er steeds meer mensen aan de top van de entertainment-industrie komen die door ons zijn beïnvloed, aan wie we nu veel te danken hebben.'

Stewart noemt Matt Groening, de schepper van The Simpsons. Als curator van een popfestival vroeg hij vijf jaar geleden The Pop Group weer bij elkaar te komen. 'Zo is het balletje gaan rollen. Er kwamen plannen voor de heruitgave van onze catalogus en toen we daarmee bezig waren zeiden we tegen onszelf: fuck this, we gaan nieuwe muziek maken.'

Als producer werd een andere 'hooggeplaatst persoon' aangetrokken, Paul Epworth, die onder meer werkte met Coldplay en Adele. 'Hij was 5 jaar oud toen onze eerste plaat uitkwam, maar al zijn leven lang fan van ons, dat had ik ergens gelezen. Paul bleek een geweldige gozer voor wie de chaos tijdens de repetities niet groot genoeg kon zijn.

'Geloof me, we zijn nog altijd datzelfde stelletje ongeregeld als vroeger. Zonder Pauls heldere, ruimdenkende geest was die nieuwe plaat er niet gekomen. En zeg nou zelf, een band als The Pop Group is toch nodig als tegengif tegen de vlakke pop die nu domineert?'

The Pop Group: Citizen Zombie. Freaks R Us/V2. The Pop Group speelt zondag 21/6 op Best Kept Secret.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden