The Krazy House: daar gaan de armen - en je hoofd is leeg

Fotografe Rineke Dijkstra filmde opnieuw dansende pubers. Een gouden zet, blijkt in de Hallen in Haarlem.

Fotografie


Rineke Dijkstra

Haarlem -Wie verlegen en zelfbewust is en toch van dansen houdt, weet dat het moment waarop je je armen de lucht in gooit een moment van triomf is. Die bevrijding loopt meestal synchroon met de muziek, die je tot dan toe gevangen hield in een verlammend web van zichzelf eindeloos herhalende synthesizerlijntjes, maar die dan ineens de beuk erin gooit. Daar gaan de armen - en je hoofd is leeg.


In The Krazy House, het nieuwste project van Rineke Dijkstra, nu te zien in De Hallen in Haarlem, is dit verlossende moment meerdere malen in beeld gebracht. In het videogedeelte tenminste, waar de bezoeker in een donkere ruimte wordt omgeven door vier schermen.


Afwisselend dansen daar zes jongeren uit Liverpool op muziek die ze zelf hebben uitgekozen. Een mollig blond nimfje dat graag sexy wil zijn maar niet precies weet hoe, een jongen die in een volgend leven ongetwijfeld terugkomt als stuiterbal, een hardrocker/gothic die een Oscar voor Meest Dramatische Performance verdient - ze werden door Dijkstra uitgekozen en in nachtclub The Krazy House gefilmd en gefotografeerd.


Klinkt bekend? Dat kan kloppen, want zo'n vijftien jaar geleden was de fotograaf al in Liverpool voor een gelijksoortig project. The Buzz Club/Mysteryworld (1996-1997) bestond ook uit fotoportretten en een video van dansende jongeren. Het verschil met The Krazy House is echter groot.


De fotoportretten kun je direct met elkaar vergelijken. In De Hallen hangen drie pubermeisjes van vijftien jaar geleden en vier meisjes van nu. Hoewel alle zeven de ietwat verlegen onschuld en onbevangenheid uitstralen waar Rineke Dijkstra inmiddels patent op heeft (denk aan de slungelige pubers aan het strand), hebben die nieuwe meiden een hardere uitstraling dan de oude.


Dat komt doordat de foto's uit The Krazy House veel scherper zijn, de belichting feller is. En het komt ook door iets wat je niet meteen kunt aanwijzen, maar wat er wel duidelijk is: een groter camerabewustzijn bij de geportretteerde dames, die opgroeiden in een tijd waarin hun zelfbeeld grotendeels werd bepaald door fotografie en videocamera's.


Je kunt je afvragen of die typische Rineke Dijkstra-onbevangenheid nog wel bestaat, of je haar nog kunt vangen. Een dansje doen voor een videocamera - daar hebben die jongeren van tegenwoordig toch geen problemen mee? Sommigen van hen gaan zelfs schaamteloos uit de kleren voor de webcam.


En toch overheerst de verlegenheid bij de dansers van The Krazy House. Waar ze tijdens het maken van de fotoportretten nog hun stoere stekels konden opzetten, daar laten ze in de film hun branie varen. Daar zijn ze aandoenlijk onhandig, en komen ze pas los wanneer de muziek hun naar grote hoogten sleept.


Gek genoeg zijn ze meer timide dan hun collega's van The Buzzclub destijds. Die film is overigens niet in De Hallen te zien, wat een goede keuze is, omdat The Krazy House op zichzelf moet kunnen staan. Maar om de veranderde manier van werken van Rineke Dijkstra aan te kunnen tonen, is het belangrijk om te wijzen op een groot verschil tussen de twee films.


Voor The Krazy House bouwde Dijkstra namelijk een aparte studio in de nachtclub, waar ze de jongeren buiten openingstijden ontving - heel anders dus dan vijftien jaar geleden, toen ze de pubers tijdens de disconacht apart nam om ze op te nemen. Toen zaten ze nog midden in hun nachtelijke vibe, met alle lef van dien. Nu moeten ze er helemaal inkomen, en voelen ze zich zoals aan het begin van een dansavond: ongemakkelijk en bekeken.


Een gouden zet van Dijkstra. Het levert een veel geconcentreerdere, soberder film op, die bewijst hoe haar videowerk in de loop van de jaren steeds meer in de buurt is gekomen van haar fotografie. Dat bleek ook al uit twee films die nu in het nieuwe Stedelijk Museum in Amsterdam te zien zijn, I See a Woman Crying en Ruth Drawing Picasso, beide juweeltjes van geconcentreerde registratie, in scène gezet en toch spontaan.


In een tijd waarin opdrachtgevers zoals tijdschriften en websites steeds vaker liever bewegend beeld ontvangen dan foto's, en waarin de meeste fotografen zich daar nu aarzelend toe zetten (of weigeren), blijkt dat Rineke Dijkstra die stap al lang heeft gemaakt. En ook nog eens zonder haar eigen signatuur te verliezen. Zoiets is beslist een dansje waard.


Rineke Dijkstra: The Krazy House. De Hallen, Haarlem, t/m 13 maart.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden