'The Falling Man: slachtoffer van haat'

Een wereldberoemde foto van de aanslagen op 9/11 is die van 'The Falling Man'. Een man die noodgedwongen van de North Tower van het WTC naar beneden springt.

Amanda Kluveld
null Beeld ap
Beeld ap

Op 11 september 2001, om 11 minuten over half 10, werd er een foto genomen door Richard Drew van Associated Press. De foto toont een man die met het hoofd naar beneden gericht van de North Tower van het World Trade Center valt. Het gaat om iemand die over enkele seconden op de straatstenen uit elkaar zal spatten als gevolg van islamitisch terrorisme. Het is de foto van een slachtoffer van haat. Het is The Falling Man.

Vrijheid

Het beeld van de val naar de dood is welhaast sereen, zo meent Drew. De fotograaf is niet de enige die dat vindt. De Amerikaanse journalist Tom Junod schreef in Esquire dat het net lijkt alsof de man zijn lot heeft omarmd. Hij ziet er ontspannen uit; het lichaam verticaal, het hoofd naar beneden gericht, de armen tegen het lichaam gedrukt en de benen gebogen. Het geheel doet denken aan de vlucht van een pijl. Het is net alsof hier een moment van rust en stilte, zelfs evenwicht, overgave en vrijheid is vastgelegd. De perfecte compositie van de foto, de symmetrie van man en gebouw, dragen bij aan dit idee.

Ik krijg iets ongemakkelijks bij de lyrische beschrijving van de foto. Ik kan die wel goed volgen, maar juist dat zit me niet lekker. Voor mij heeft de foto iets verbodens. Thomas Mann beschreef in Der Zauberberg de gevoelens van Hans Castorp toen hij door middel van een röntgenapparaat in het binnenste van zijn neef keek: 'Hevig bewogen door wat hij zag, of eigenlijk door het feit dat hij het zag, voelde hij diep van binnen tersluikse scheuten van twijfel, of het wel pluis was, wat zich hier afspeelde, twijfel of zijn gegluur in de bevende, knisperende duisternis wel door de beugel kon; en de meeslepende lustgevoelens der indiscretie vermengden zich in zijn borst met gevoelens van ontroering en stichting.'

Onschuldig

Hans Castorp vraagt zich af of hij wel mag zien wat hij ziet. Dat is nog betrekkelijk onschuldig. Ik zie de foto van The Falling Man en heb zelfs niet genoeg aan wat ik zie. Ik wil weten wat hij die laatste seconden van zijn leven heeft gedacht en gevoeld, ik probeer me in de man te verplaatsen. Dat is bijna onzindelijk. Het gaat hier namelijk wel om iemand die enige seconden later kapot is gevallen. Het gaat hier om een moment vlak voor de dood van een mij onbekende man. Wie ben ik om daar ongevraagd naar te mogen kijken en ook nog eens invulling te geven aan wat hij op dat moment heeft gevoeld en ervaren?

En wie zijn Drew en Junod om dit moment sereen en ontspannen te durven noemen? Zij weten heel goed dat op de andere foto's in de serie die van The Falling Man zijn gemaakt, te zien is dat hij helemaal niet zo rustig naar beneden zweefde.

Zo'n 200 mensen vielen uit de gebouwen van het WTC op 9/11. Ze waren uit wanhoop gesprongen, uit de gebouwen geblazen door de aanval of door vuur en rook het raam uitgedwongen en gevallen. De mensen buitelden en tuimelden, zwaaiden met hun armen en verloren schoenen of kleding onderweg. Ze vochten machteloos tegen het onvermijdelijke einde, de klap tegen de grond, die volgens ooggetuigen klonk alsof er een zak cement neerplofte. Zo klonk het ook bij The Falling Man. De klank van 9/11 die je na tien jaar nog steeds kunt horen. Luister maar.

Amanda Kluveld is historica.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden