The End

Een nieuwe groep filmmakers verlaat de Filmacademie. Waar eerdere lichtingen afsloten met egodocumenten, laat generatie 2013 zien klaar te zijn met de navelstaarderij.

Het is al zo vaak gezegd over de afstudeerfilms van de Filmacademie dat het een cliché is geworden: ze zijn navelstaarderig, gemaakt door twintigers die niet verder kunnen kijken dan de eigen wereld. Zo niet lichting 2013, die laat zien dat het anders kan.


'Kom je helpen met de dieren?' Dit is de vraag waar elk telefoongesprek tussen Habib en zijn volwassen zoon Ramazan op uitdraait. Jarenlang hebben ze elkaar niet gezien, maar voor pa is niet de vraag of, maar wanneer zijn in Istanbul woonachtige zoon hem eindelijk eens komt helpen met zijn geiten en vogels.


Hoe hopeloos zijn smeekbedes zijn, is in Lokroep bij de uiteindelijke aankomst van Ramazan - leren jack, strakgekamd haar - in het bergdorp al duidelijk. Zelf concludeert hij het ook, nadat hij geitenpoep van zijn nette leren schoenen heeft geveegd en een geit heeft weggeduwd die aan zijn broek knaagde. 'Ik ben hier niet voor gemaakt.'


De afstudeerdocumentaire van de 37-jarige regisseur Reber Dosky volgt de blik van Habib in een even komisch als ernstig portret, dat prachtig is gefilmd. Over botsende generaties gaat het, over de kloof tussen dorp en stad en daarbovenop is het een politiek getint verhaal over ontworteling.


Lokroep is een van de zes sterke documentaires waarmee lichting 2013 afstudeert aan de filmacademie. Waar egodocumenten in eerdere jaren leken te domineren, is het nu of de makers daar en groupe genoeg van hebben. De studenten maakten portretten van ánderen, en wisten een aantal fantastische hoofdrolspelers te vinden, van scoutingleiders tot pubermeisjes. Het is opzienbarend hoeveel vertrouwen de documentairemakers wisten te winnen van hun hoofdpersonen en hoezeer ze erin slagen zichzelf en de camera onzichtbaar te maken.


De vraag is: wat doen ze daar verder mee? Wat is het verhaal dat ze willen vertellen? De documentaire Ik, over een 56-jarige schrijver die wordt geopereerd aan een hersentumor, is mooi gelaagd. De film, die de VPRO Documentaireprijs won, dwingt tot nadenken over de betrekkelijkheid van persoonlijkheid en de verbinding met het lichaam. Daarvoor laat regisseur Jona Honer onder andere in detail een operatiescène zien waarin de mens een object is geworden, die een wedergeboorte beleeft door scalpels en incisies. Moeilijk om te zien, maar ziekenhuistelevisie voorbij - knap gedaan.


Het is het soort lef waar het de zes fictiefilms nog wat aan ontbreekt. De liefde voor film is er wel: de invloeden van arthouse van Ken Loach tot entertainment van Steven Spielberg worden niet verstopt, maar juist vereerd, uiterst sfeervol met knappe artdirection. Maar er wordt te weinig een eigen draai aan gegeven en op het gebied van het scenario hapert het nog wel eens.


Dat is niet het geval in Met excuses voor het ongemak ,een mozaïekvertelling waarin de opgewekte dialogen en de keurige, uiterst gestileerde jaren vijftig een getroebleerde binnenwereld moeten verdoezelen.


Maar het opvallendst is dat hier juist betrokkenheid sterke films opleveren. Regisseur Mees Peijnenburg baseerde zijn Cowboys janken ook - die de Tokapi Films Fictie Prijs won - op het verhaal van zijn stiefbroer die net als een van de hoofdpersonen in coma werd geslagen. Regisseur Nima Mohaghegh keek net als zijn klasgenoten ook naar een klein tv'tje, maar zag geen E.T. Hij stond op die leeftijd strijdliederen te zingen voor de Iraanse televisie - die ervaring leidde tot Sacred Defense. Een benauwend catacombendrama, waarbij het politieke privé wordt, Farsi gesproken, gedateerd in 1982, met camerawerk dat de illusie van oorlog slim weet te suggereren.


Die twee verhalen hadden net zo goed interessante egodocumentaires kunnen opleveren. Maar het is fijn dat zowel de film- als de documentairemakers verder hebben gekeken.


Cinecrowdfunding


Opmerkelijk: zes van de twaalf eindexamenfilms wist geld binnen te halen via de snelgroeiende non-profitorganisatie Cinecrowd. Wederdiensten voor de sponsors variëren van speciale dinertjes met de studenten en gesigneerde crewfoto's tot een rondleiding op de Filmacademie of een ruw stuk ijzer (hoogovenfilm Vloeibaar Staal). Wie Patronen wilde sponsoren voor meer dan 1.000 euro kreeg het prachtige schilderij dat kamper Henry in de film van een foto liet maken voor zijn trouwende zusje.


Reber Dosky Lokroep


Documentaire over de Koerdische Habib, die probeert zijn kosmopolitische zoon over te halen te gaan wonen in zijn verarmde geboortegebied.


'De vogels, de armoede, de stenen. Ik kwam als Iraakse vluchteling in 1990 door het gebied in Zuidoost-Turkije en dat bleef hangen. In mijn tweede jaar op de Filmacademie besloot ik dat ik het verhaal van dat gebied wilde vertellen.


'Samen met producent Steven Rubinstein trok ik twee weken door de streek, op zoek naar een geschikte hoofdpersoon. Toen ik Habib zag, wist ik het meteen: bingo. Pas later ben ik naar zijn verhaal gaan luisteren. Hij is verdreven naar Istanbul en heeft jaren later vrouw en negen kinderen daar weer achtergelaten voor deze stenen.


'In eerste instantie wilde ik zijn zoon alleen via telefoongesprekken opvoeren, maar de dramatische lijn klopte nog niet. Toen ik Ramazan ontmoette in Istanbul, klikte het meteen. Hij was ook nog eens een typische stadsjongen geworden; hij was al 25 jaar niet in het dorp geweest. En dat zie je: die schoenen, die broek, die jas - fantastisch.


'Dat zijn vader de tijd stil wil laten staan is omdat hij nooit een bewuste keuze heeft gemaakt om ooit uit het gebied weg te trekken. Daarom wil hij de klok terugdraaien. Voor mij is het een politiek verhaal maar ik wilde hem op politiek gebied niets zelf laten vertellen. Ik wilde hem niet in gevaar brengen.


'Lokroep is ook het verhaal van mijn vader en mij. Mijn vader werd verdreven en heeft jarenlang gevochten voor zijn land. Mijn opa is gestorven voor de Koerdische kwestie. Ik ben ook politiek geïnteresseerd maar heb mijn eigen weg gekozen. Met instemming van mijn vader, maar die hoopt volgens mij stiekem ook dat ik weer terugkom.'


Fictiefilm die de keurige façade die we ophouden tot het extreme doortrekt, verfilmd in cartooneske jarenvijftigstijl.


'Hoe gaat het?' Die vraag wordt eindeloos vaak gesteld. Ik kwam erachter dat ik het eigenlijk een heel moeilijke vraag vind, omdat ik niet precies weet wat de vraagsteller ermee wil. In ieder geval zit die niet te wachten op de ingewikkelde psychoanalyse die ik op mezelf losliet - dat snap ik natuurlijk wel.


'Ik vind het tof om alledaags gedrag, de dingen die je normaal gesproken voor lief neemt, in een andere context te plaatsen, zodat je erover gaat nadenken. Iedereen lult hier altijd maar door en het gesprek mag niet stilvallen omdat het dan ongemakkelijk wordt. Terwijl die ongemakkelijkheid juist zo mooi kan zijn.


'Niet dat ik met een vingertje wil zwaaien of vind dat mensen ermee moeten ophouden. Wij wilden als makers alleen laten zien dat dit aan de hand is en dat zo'n façade niet in alle gevallen handig is. Ik zou het leuk vinden als mensen na mijn film niet meer klakkeloos zeggen dat het goed gaat.


Of dat cartooneske echt mijn stijl is? Het is wel mijn stempel, omdat ik een achtergrond in het theater heb. Vandaar die archetypes, denk ik. En ik heb een broertje dood aan achtergronden en psychologie, want ik wil liever iets maken over mensen in het algemeen dan over die ene specifieke mens met dat ene specifieke probleem. Maar zonder scenarist Matthijs Bockting waren de personages archetypes gebleven. Nu zijn het meer mensen.


Bovendien: nu heb ik nog de vrijheid om te experimenteren.


Mijn inspiratiebronnen? Roy Anderson, Alex van Warmerdam, Pieter Kramer. Tati, omdat ik zijn speelsheid en zijn kijk op de wereld zo fijn vind. Nu ik erover nadenk bijna allemaal theatermakers die zijn gaan regisseren.'


Eva Zanen Met Excuses voor het Ongemak

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden