Commentaar

'Thatcher veranderde de manier waarop mensen over de samenleving denken'

Margaret Thatchers ideaal van de vrije mens heeft een blijvende invloed, maar had ook grote nadelen, schrijft Peter Giesen in zijn commentaar voor de Volkskrant.

Bloemen zijn geplaatst bij het huis van Margaret Thatcher.Beeld ap

Margaret Thatcher was compromisloos en vond het niet erg impopulair te zijn, maar was toch de langstzittende Britse premier van de 20ste eeuw. Ze was niet alleen voluit bereid de confrontatie aan te gaan, maar ook om die uit te zitten tot haar vijanden - van de mijnwerkersleider Scargill tot de Argentijnse generaal Galtieri - vernietigd waren. Daarmee fascineerde ze niet alleen haar politieke vrienden, maar ook haar vele vijanden.

De betekenis van de gisteren overleden Thatcher is groot. Samen met de Amerikaanse president Reagan zette ze de westerse wereld op een nieuwe koers, die van het neoliberalisme. Daarmee veranderde ze de manier waarop veel mensen over de samenleving denken. De opkomst van het neoliberalisme valt niet los te zien van de diepe stagnatie waarin de Britse samenleving zich in de jaren zeventig bevond, niet in de laatste plaats door de veel te grote macht van de vakbonden.

Tegenover het collectivisme van de verzorgingsstaat formuleerde Thatcher een ander ideaal: dat van het vrije individu dat zijn eigen keuzen maakt en niet afhankelijk wil zijn van de staat. Haar 'volkskapitalisme' was geworteld in haar eigen achtergrond, als dochter van een hardwerkende kruidenier in een klein Engels stadje.

Nieuwe energie
Thatcher brak de Britse samenleving open en gaf haar nieuwe energie. Het door haar geïnitieerde neoliberalisme blijkt echter ook grote nadelen te hebben: een verharding van de samenleving, een sterk toegenomen ongelijkheid, zeker in de Angelsaksische landen, een ongebreidelde commercialisering en een programma van privatiseringen dat niet altijd even geslaagd bleek. Bovendien verwijderde het neoliberalisme zich al snel van Thatchers kleinsteedse idealen. Niet de ambitieuze gewone man profiteerde er het meest van, maar het grote bedrijfsleven en vooral de financiële wereld. Bij de kredietcrisis bleek die precies te hebben gedaan wat Thatcher de collectieve sector altijd verweet: een feestje vieren op andermans kosten.

Ondanks dit echec is het neoliberalisme niet gebroken. Ten onrechte zegt de Occupybeweging dat zij 'de 99 procent' vertegenwoordigt. In de hele westerse wereld gelooft een groot deel van het electoraat nog altijd in de Thatcher-iaanse idealen van hard werken, keuzevrijheid en onafhankelijkheid van de staat.

Peter Giesen is redacteur van de Volkskrant.

 
Tegenover het collectivisme van de verzorgingsstaat formuleerde Thatcher een ander ideaal: dat van het vrije individu dat zijn eigen keuzen maakt en niet afhankelijk wil zijn van de staat.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden