Thatcher door Streep

Meryl Streep wordt alom bejubeld, Margaret Thatcher door een groot deel van de Britten gehaat. Streep vertolkt de oud-premier griezelig goed in 'The Iron Lady'. 'Het is niet mijn taak om Thatcher te verdedigen.'

BOR BEEKMAN

Margaret Thatcher las tijdens haar bewind geen krantenartikelen over zichzelf. Zo vernam Meryl Streep tijdens de voorbereiding op haar hoofdrol in The Iron Lady. 'Vond ik een interessant detail: haar man las alles, zij niets. Dat zie je terug in de film.' Hoe dat bij Streep thuis gaat, vraagt iemand. De actrice werpt een geamuseerde blik op haar gehoor. 'Ik? O, ik ben ermee gestopt. In het begin las ik alles over mezelf, maar als je gevoelig bent, doet dat pijn, soms jaren later nog. Waarom zou iemand zichzelf dat aandoen?'

Wenkbrauwen schieten omhoog. Thatcher werd geháát, die ontweek van vitriool druipende krantenkolommen. Streep ontwijkt toch hooguit egostrelende lyriek, over elkaar buitelende loftuitingen? 'Echt? O, dan moet ik de recensies misschien weer eens gaan lezen.' Hoge klaterlach.

Meryl Streep - stijlvol, bijna sober gekleed - is een voortreffelijk actrice. Zo goed dat je nooit weet wanneer ze wel of niet acteert. Ze komt naturel over, nuchter. Pas gaandeweg het gesprek met een handjevol journalisten valt op dat ze elke adempauze, zucht of oogknip perfect timet; haar mimiek gevormd door vier decennia spelervaring.

Een van de facetten van haar historische rol was het kopiëren van de stem van Thatcher. Aanvankelijk sprak de kruideniersdochter schel. Haar karakteristiek plechtstatige dictie ontwikkelde ze pas later, als resultaat van stemtraining. Streep vertolkt haar over een periode van veertig jaar (de piepjonge Thatcher wordt gespeeld door actrice Alexandra Roach). 'Als je je mond opendoet, horen Engelsen élk onderscheid in klasse. Nog voor je ook maar iets zegt, weten ze waar je geboren werd en waar jij én je moeder naar school gingen, of niet. Thatchers stem had voor veel Engelsen iets gemaakts.' Nu doet Streep een stukje Thatcher, met kunstig gebruik van klemtonen: 'That she aspired, with her accent, to be something that she wasn't - dat maakte mensen woedend, hoe durft ze!'

Streep is als klassiek geschoold actrice onder de indruk van Thatchers vermogen om, schijnbaar, op een enkele ademteug een heel betoog te voeren. 'Ze pauzeerde niet tot ze al haar argumenten had uitgelegd. Ik heb haar tv-interviews bestudeerd en kon maar niet ontdekken waar ze ademhaalt. Het is niet te zien.'

Toen ze de stem eenmaal onder de knie had, belde ze direct met de Britse regisseur van The Iron Lady, Phyllida Lloyd, die eerder de filmmusical Mamma Mia! maakte - tevens met Streep - en haar had gevraagd voor de rol van Thatcher. 'Om een superster te spelen heb je een superster nodig', verklaarde Lloyd de keuze voor Streep.

Meer dan een politiek document is The Iron Lady het verslag van een in de nevel van herinneringen tastende bejaarde vrouw met dementie. 'Thatchers publieke leven, en hoe zich dat ontvouwde op het wereldtoneel, dat weet iedereen. Maar wij waren geïnteresseerd in hoe het uitdooft. Je neemt het leven van een groot publiek figuur, en je gebruikt dat om iets te vertellen over jou en mij.' Doet kinderstemmetje: 'over ons allemaal!' Weer serieus: 'The Iron Lady gaat over de onmogelijkheid om het verleden af te werpen, over de kosten van de keuzes die we maken. Het is een existentiële film.' Streep laat een betekenisvolle stilte vallen, gevolgd door een heldere giechel.

Het interview vindt anderhalve maand voor de Britse première plaats, in een suite van het Greenwich Hotel in New York, eigendom van de Amerikaanse acteur Robert De Niro. Het is de eerste interviewronde van het perscircus rondom The Iron Lady. De hevige kritiek op de film, in Engeland, zal pas weken later losbarsten. Zowel voor- als tegenstanders van Thatchers politiek hekelen inmiddels de historische correctheid. Ook is er kritiek op de keuze om een aftakelende Thatcher te tonen, worstelend met dementie. Alom worden uitspraken van Thatchers kinderen Mark en Carol aangehaald die de film - ongezien - een 'linkse fantasie' noemen.

Anderen menen dat The Iron Lady onvoldoende getuigt van de schade die Thatcher aanrichtte en daarmee juist te rechts is. Norman Tebbit, die deel uitmaakte van Thatchers kabinet van 1981 tot 1987, verklaarde dat de premier 'nooit de halfhysterische, over-emotionele, over-acterende vrouw was die door Meryl Streep wordt geportretteerd'. Maar hij baseerde zich daarbij slechts op de teaser - een enkel kort fragment uit de film. Britse critici die de biopic wél helemaal hebben gezien noemen de film rommelig en overvol, met een zee aan flashbacks, maar roemen unaniem de prestatie van Streep. Griezelig goed is ze, als de inmiddels 86 jaar oude Thatcher, die na enkele beroertes in de Britse media vaak eufemistisch als 'vergeetachtig' wordt aangeduid.

Streep in New York, nog onwetend van zowel kritiek als lof: 'Natuurlijk voel ik een verantwoordelijkheid om haar correct neer te zetten, zo correct als volgens mijn intuïtie kan. Maar ik vind niet dat er een stigma hangt aan dementie; het staat ons allemaal te wachten. Het is een verouderingsverschijnsel dat ik met respect wil neerzetten. Mijn vader was dement, dat deel van Thatchers verhaal voelde bekend aan. Het is waardevol om erover te praten.'

Eind jaren zeventig, toen Thatcher werd verkozen, werd er in de kringen rondom Streep vooral geschamperd over de Britse politica. 'Ik zat aan de linkerzijde, met de rest van de acteurs. De lijnen waren toen duidelijk getrokken. Ze leek een ander soort persoon, uit een andere klasse, met dat kapsel en die verkeerde kleren. Toch herinner ik me ook een gesprek met vrienden, waarin we ons erover verbaasden dat uitgerekend Engeland, dat klassegebonden, homofobe, seksistische, antisemitische netwerk van elitejongensclubs, voor een vrouw koos - dat vonden we cool. We dachten dat het een kwestie van tijd was voor zoiets ook in de VS zou gebeuren.' Hoge lach, vol spot.

Na alle research kijkt Streep toch iets anders naar Thatcher. 'Ze was een voorstander van abortus, ze geloofde als een van de eersten in global warming. Ook benoemde ze Joodse medewerkers op cruciale posten, wat ongewoon was in haar partij. En homo's, en toen er druk kwam hen te vervangen, zei ze: het maakt me niet uit wat mensen thuis doen, zolang ze maar goed zijn in hun werk. Met zulke ideeën en uitspraken zou ze zich in het Amerikaanse Conservatieve kamp volstrekt onverkiesbaar hebben gemaakt.

'Het is niet mijn taak om Thatcher te verdedigen; ze heeft geen verdediging nodig, ze heeft haar plaats in de geschiedenisboeken zelf bevochten. Ik vroeg me bij het maken van deze film wel af wat de tol is van zo'n machtspositie, de kostprijs van ambitie. En hoe je besluit om een oorlog te beginnen.' Ter voorbereiding op de rol sprak Streep met verschillende vrouwelijke oud-parlementsleden. 'Eén van hen vertelde me dat ze in het smalle gangetje naar het Britse Lagerhuis elke dag wel eens ongewenst werd betast door collega's. Elke dag! Dat choqueerde mij, zoiets is dan weer ondenkbaar in Amerika.'

Iemand vraagt of ze, als vrouw in de filmwereld, zelf ervaring heeft met tegenwerking. 'Gediscrimineerd heb ik me nooit gevoeld. Maar dat betuttelende, wat Thatcher ook overkomt in de film, dat herken ik wel. Zo van: goed idee hoor, maar laat het nu maar aan ons over. Het gebeurde me gisteren nog, maar ik zeg hier niet wie het was.'

Streep (62) geldt als een van de weinige vrouwelijke acteurs met wie producenten, puur op basis van haar naam, een grote speelfilm van de grond kunnen tillen. Binnen haar leeftijdscategorie is ze zelfs de enige. 'Ja, ik geloof wel dat ik meer kansen krijg dan de meeste acteurs om interessante personages te spelen. Daar begint het mee, maar ik concentreer me vooral op de uitoefening, mijn hoekje van het vak.' Oefende ze invloed uit op het scenario van The Iron Lady? 'Ja, maar daar wil ik niet dieper op in gaan. Uiteindelijk is dit het werk van de scenarist, Abi Morgan.'

Verschillende bekende uitspraken van Thatcher, zoals 'this lady is not for turning', wat zo ongeveer haar motto werd, eindigden niet in de film. 'Heel vreemd: als een politicus in de VS speecht, kan hij je alleen een proces aandoen als je hem fout citeert. In het Verenigd Koninkrijk zijn speeches eigendom van hun auteur, die je een proces kunnen aandoen als je hen letterlijk citeert. Als je parafraseert, zit je goed. Dus konden we die gevleugelde uitspraken niet gebruiken.'

Tot slot beeldt Streep uit hoe ze fysiek transformeerde voor de rol, er kwam geen computereffect aan te pas. De halskwab-prothese, voor de Thatcher op leeftijd, moest elke dag opnieuw worden aangebracht, waarna de adertjes er met de hand op werden geschilderd. Ze buigt voorover, als een oude dame. 'Gewoon zo een beetje staan, drie maanden lang. Dat is veel moeilijker dan zo'n accent.'

The Iron Lady draait vanaf 12 januari in de nederlandse bioscopen.

Transformatie

Voor de rol van Margaret Thatcher moest Meryl Streep haar stem en accent imiteren, maar ook fysiek op Thatcher gaan lijken. De halskwab-prothese, voor de Thatcher op leeftijd, moest elke dag opnieuw worden aangebracht, waarna de adertjes er met de hand op werden geschilderd. Om de oudere dame te spelen, boog ze voorover. 'Gewoon zo een beetje staan, drie maanden lang. Dat is veel moeilijker dan zo'n accent.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden