‘Thanks, Obama, keep the change’

In één van de frappantere passages in Dreams from My Father, het boek waarmee Barack Obama dertien jaar geleden debuteerde, komt de toen nog jonge auteur te spreken over de noodzaak tot verandering die hij vaststelde....

Michaël Zeeman

Charlotteville VA,
‘Wanneer jaargenoten op de universiteit mij vroegen wat een community organizer precies deed, dan kon ik ze niet meteen een antwoord geven’, schrijft Obama daar. ‘In plaats daarvan sprak ik mij voor de noodzaak voor verandering uit, change. Change in het Witte Huis... Change in het Congres... Change in de stemming van het land...’

Charlotteville VA,
Zo gaat dat nog een tijdje door.

Charlotteville VA,
Opsommingen met een herhalend en oplopend karakter, ketens van stapelbeelden die geleidelijk aan het bezwerende karakter van een litanie aannemen, de profeten van het Oude Testament waren er bedreven in, William Shakespeare bedient zich er met veel raffinement van, maar Barack Obama weet er ook raad mee.

Charlotteville VA,
’t Is een beproefde stijlfiguur in de literatuur, bedoeld om het gevoel van drama te verhogen en de toehoorders mee te slepen in een roes van pathos. Het gevaar van het middel schuilt in de verleidingen die het ook voor de auteur met zich meebrengt: die raakt allicht in een uitstekende stemming door het ritme en de betovering van zijn woorden en wil er de betekenis en consequenties van wel eens uit het oog verliezen.

Charlotteville VA,
Over zijn literair raffinement mag de auteur van Dreams from My Father trouwens toch niet klagen. Voor je veertigste je autobiografie schrijven, het heeft iets haastigs. Maar de zijne draagt ontegenzeggelijk een programmatisch karakter. Mensen met een boodschap en een taak hebben wel vaker haast. Obama heeft, alvorens zich aan het schrijven te zetten, vermoedelijk goed gekeken naar de instructies voor creatief schrijven die in de Verenigde Staten ampel beschikbaar zijn. Vorm en stijl zijn zozeer in dienst gesteld van zijn oogmerken, dat men al lezend gemakkelijk met hem instemt en verzuimt zich af te vragen waar men in ’s hemelsnaam mee heeft ingestemd.

Charlotteville VA,
Het eerste deel van het boek begint met een rinkelende telefoon, die pas na 125 bladzijden wordt opgenomen. Zo doe je dat, inderdaad, spanning creëren, de lezer pressen door te lezen.

Charlotteville VA,
Dat wil zeggen: in de literatuur. Of dat voor een politicus nu zo’n verstandige werkwijze is, is vers twee. Toegegeven, schrijven is verleiden en aan verkiezingen deelnemen eveneens. Maar er blijven toch ook markante verschillen. Ik kon mij niet losmaken van de indruk dat er in Dreams from My Father een schrijver achter het klavier zat, die bij iedere aanslag van een toets op het bord van zijn computer besefte dat hij onderweg was naar het Witte Huis, de politicus keek over de schouder van de schrijver mee. De authenticiteit die het boek ademt kreeg een vleug van subtiele cosmetica.

Charlotteville VA,
En dus was het plezierig dat boek te lezen met de wijsheid van de dertien jaar die sedert zijn verschijnen verstreken en bovendien ver weg van de euforie waarin mensen in Berlijn, Parijs, Londen en het vaderlandse kabinet verleden maand, tijdens Obama’s flitsende Europese tournee, ontstaken.

Charlotteville VA,
Als het aan onze staatssecretaris van Volksgezondheid, de zelfverzekerde commentatoren en miljoenen andere Europeanen ligt, dan kunnen de Amerikanen zich in november de gang naar hun stembussen besparen. Het storende is alleen dat die Europeanen daar niets over te vertellen hebben.

Charlotteville VA,
De Amerikanen wel – en mijn indruk was, dat velen van hen, ook de devootste Democraten, inmiddels enigszins iebel werden van die meeslepende toespraken, die reidans van ‘change’ en ‘yes, we can’. ‘Thanks Obama’, las ik op een bumpersticker in Virginia, ‘you can keep the change.’ Verandering? Misschien wel ja. En ‘yes, we can’? Vast. Maar je zou na een half jaar van dagelijkse toespraken, persconferenties, schriftelijke verklaringen en eerbiedige interviews wel iets meer willen horen over wát er dan precies gaat veranderen en waarin dan wel en wát die paar honderd miljoen energieke, maar in ontwapenende verwarring verkerende Amerikanen dan zoal kunnen.

Charlotteville VA,
De betovering die van zijn verschijning en zijn optredens uitgaat, staat buiten kijf. De wijze waarop hij zijn gehoor in vervoering weet te brengen, is niet zo gek ver verwijderd van de wijze waarop Amerikaanse televisiedominees dat doen. Wie niet registreert hoe een dergelijke aanpak een mens opkikkert, moet wel toondoof zijn of anderszins muzisch gehandicapt.

Charlotteville VA,
Tegelijkertijd echter manifesteren zich ook huiver en scepsis. Het conflict is zo oud als Socrates’ afkeer van de sofisten, de handige redenaars in het antieke Athene die zich louter omwille van hun retorische foefjes verhuurden aan politici en zich niet bekommerden om wat waar, goed of schoon was.

Charlotteville VA,
Het contrast met zijn tegenstrever, de Republikein John McCain, wordt nog wat verscherpt door diens aandoenlijke voorkomen en aan het Jan Klaassen en Katrijn-karakter van het optreden van hem en zijn vrouw. Obama swingt, McCain dribbelt, de een orakelt en profeteert, de ander hakkelt en herhaalt tot vervelens toe dat hij weet hoe je een oorlog moet winnen, de eerste oogt als een fotomodel uit een modereportage in de pittiger prijsklasse, de ander als het levende bewijs van technisch vernuft uit de brochure van een kliniek voor plastische chirurgie. Was het een schoonheidswedstrijd, de uitslag stond wel vast.

Charlotteville VA,
Maar dat is het niet. Daarom mag je hopen dat de Democraten hun kandidaat komende week, als zij bijeen komen, overhalen eens wat meer te vertellen over de veranderingen die hem voor ogen staan. En dat de verslaggevers, vooral ook die uit Europa, hun tranen van ontroering bedwingen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden