Nieuws Nieuwe verkiezingen Thailand

Thailand mag van de militaire junta gaan stemmen, maar echt democratisch wordt het niet

Thailand mag naar de stembus en nu echt. Vier jaar lang heeft de militaire junta, die in 2014 de macht greep, verkiezingen beloofd en telkens werden die weer uitgesteld, maar deze keer lijkt het menens. Er is een datum, 24 februari 2019, en bovendien zijn alle junta-wetten die politieke activiteiten verbieden of beperken afgeschaft.

Thaise pro-democratie demonstranten hebben zich verzameld. Ondanks de draconische wetten en zware gevangenisstraffen zijn het afgelopen jaar de proteststemmen steeds luider geworden. Beeld EPA

De terugkeer van verkiezingen betekent niet meteen een terugkeer van de democratie. De militairen hebben ervoor gezorgd dat zij een stevige greep houden op de regering. Zij hebben vorig jaar de Grondwet herschreven om het democratische systeem naar hun hand te zetten. De verkiezingen moeten gehoorzamen aan een ‘raamwerk’ van regels, heeft junta-leider generaal Prayuth Chan-o-Cha laten weten. Regels zijn nodig ‘om het land vreedzaam te houden, want anders breekt de chaos uit voordat we democratie hebben bereikt.’

Prayuth zelf wil graag na de verkiezingen premier worden. De kans dat hem dat lukt is, dankzij zijn zelfgeschreven Grondwet, vrij groot. De nieuwe wet zegt dat de premier wordt aangewezen door het parlement en de senaat. Dat parlement wordt gekozen maar de senaat is door de junta zelf samengesteld en bestaat dus voor 100 procent uit vrienden van Prayuth. En die senaat geeft de doorslag.

Ook hebben de militairen geregeld dat geen enkele partij zo groot kan worden dat zij het politieke spel kan gaan bepalen. Op die manier wil de junta de schaduw van de afgezette premier Thaksin Shinawatra bezweren. De partij van de populaire Shinawatra-clan heeft de afgelopen vijftien jaar alle verkiezingen in Thailand met glans gewonnen. De populistische Thaksin mobiliseerde met succes de kiezers van het platteland en het werkvolk van de stad tegen de konings- en legergezinde, niet zo democratische elite. De elite had geen democratisch verweer en moest elke keer weer de straat op en de militairen of de rechtbank inschakelen om van de zoveelste Shinawatra-regering af te komen. Telkens met succes.

Roodhemden en geelhemden

Thaksin’s aanhangers waren de ‘roodhemden’, de elite waren de ‘geelhemden’. Om beurten gingen deze twee groepen de straat op voor massale, en vaak gewelddadige protesten: geelhemden om het aftreden van de Shinawatra’s te eisen, en roodhemden protesteerden als dat de geelhemden inderdaad lukte. Thaksin werd afgezet in een coup in 2006, en ook zijn zus Yingluck werd door een coup uit het zadel gewipt. Allebei zijn zij het land uit gevlucht om gevangenisstraffen te ontlopen en rechtszaken die volgens hen ernstig gepolitiseerd zijn.

De coup die Yingluck wipte in 2014 is de coup die Prayuth Chan-o-Cha aan de macht heeft gebracht: de ongedurige generaal die liedjes schrijft, van mooie jasjes houdt en bekend staat om zijn afkeer van elke vorm van kritiek. Zijn junta heeft schoon schip gemaakt.

Alles strafbaar

Elke politieke activiteit werd verboden, tal van oppositieleden werden opgepakt en opgesloten in legerkampen waar zij werden heropgevoed. Wie daarna nog zijn mond opendeed werd gearresteerd en gevangengezet op grond van handige wetten als de lè­se-ma­jes­té-wet die kwaadsprekerij tegen koning, koningshuis en koninkrijk verbiedt maar die zo vaag is opgesteld dat alles, elk woord, elke daad eronder kan vallen. Sinds Prayuth is in Thailand niets meer niet-strafbaar. Uiteindelijk was zelfs het ophouden van een blanco A4'tje, het eten van een boterham in het openbaar of het lezen van George Orwell’s 1984 genoeg om je als oproerpraaier te laten arresteren.

De verkiezingen moeten gehoorzamen aan een ‘raamwerk’ van regels, heeft junta-leider generaal Prayuth Chan-o-Cha laten weten. Beeld EPA

De junta doopte zichzelf ‘Nationale Raad voor Vrede en Orde’ en Prayuth noemde zich geen juntaleider meer maar minister-president. Hij probeerde met grappen en met zijn liedjes te tonen dat hij de kwaadste niet is, maar het gebrek aan vrijheid is de Thais steeds meer tegen gaan staan.

Ondanks de draconische wetten en zware gevangenisstraffen zijn het afgelopen jaar de proteststemmen steeds luider geworden. ‘Rappers tegen de dictatuur’ zijn een internetfenomeen geworden, en hun succes is zo groot dat zelfs Prayuth ervoor terugschrikt de makers van de video’s en teksten als: ‘een land dat zijn eigen mensen doodt, geeft geen moer om zijn kinderen’, aan te pakken.

Niet meer bang

Ook nieuwe politici zijn niet meer bang. Academici, schrijvers, zakenlui, een bierbrouwer en de jonge miljardair in auto-onderdelen Thanathorn Juangroongruangkit richtten de ‘Future Forward Party’ op die het openlijk opneemt tegen de militairen. Zelfs de gebruikelijke rechtszaken kunnen ze niet intimideren.

Het wordt kortom hoog tijd voor de verkiezingen die de junta al vanaf 2015 heeft beloofd. Democratie zullen die verkiezingen niet brengen. Zelfs een massale overwinning van de gezamenlijke oppositiepartijen en de Shinawatra-gezinde partijen kan de junta niet echt deren. De militairen houden dank zij de Grondwet de controle stevig in handen, ze beheersen de senaat en blijven ook verder nadrukkelijk aanwezig. De kans is groot dat Prayuth minister-president zal blijven. Toch zal niet alles meer hetzelfde zijn, want zelfs Prayuth zal moeten leren leven met een parlement dat zich niet meer de mond zal laten snoeren.

Thaise politie-agenten staan buiten het paleis in Bangkok waar de bijeenkomst van 7 december over de volgende verkiezingen werd gehouden. Beeld EPA
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden