AchtergrondCoronatesten

Testvoorrang voor zorg- en onderwijspersoneel – de wil is er, maar de vraag blijft: hoe dan?

De GGD test zorgpersoneel in Middelharnis.Beeld Arie Kievit

Zorgmedewerkers en leerkrachten zouden voorrang moeten krijgen in de coronateststraten, stelt onder andere de Tweede Kamer. De minister is welwillend, maar valt dat wel te organiseren?

De voltallige Tweede Kamer en een legertje belangenorganisaties maanden minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) eerder al: geef zorg- en onderwijspersoneel voorrang in de overbelaste coronateststraten. Nu blijkt dat ook de Inspectie voor de Gezondheidszorg het kabinet al heeft aangemoedigd om zo’n voorrangsregeling serieus te onderzoeken.

De noodzaak is duidelijk. Met name scholen zitten met de handen in het haar. Vanwege filevorming bij de GGD-testlocaties en schaarse laboratoriumcapaciteit moet een leerkracht met een – statistisch gezien waarschijnlijk – onschuldige verkoudheid vaak dagen wachten om getest te worden. En dan nog maar hopen dat de uitslag er snel is. Invalkrachten waren voor corona al nauwelijks te krijgen, nu is dat nog moeilijker. De eerste klassen zijn daarom al naar huis gestuurd. En dan moet de echte herfst met bijkomend gesnotter nog komen.

Onderzoeken

Een onhoudbare situatie voor scholen en ouders, daarover lijkt iedereen het eens. Toch hielden minister De Jonge en zijn onderwijscollega Arie Slob de boot een beetje af. Zij wilden een mogelijke voorrangsregel eerst met de GGD’s ‘onderzoeken’. Die hebben het immers al veel te druk.

‘Ik kan niet zeggen dat dit zomaar oplosbaar is’, waarschuwde De Jonge. ‘Dit vergt een goed gesprek met de GGD over de vraag of we dit kunnen regelen.’ Onderwijsminister Slob wees daarbij op de administratieve belasting van het maken van onderscheid.

‘Wel of geen voorrangsbeleid, dat is niet aan ons maar een politieke keus’, aldus een woordvoerder van GGD GHOR, de belangenbehartiger van de regionale gezondheidsdiensten. ‘Of zo’n regeling uitvoerbaar zou zijn? Niks is onmogelijk. Maar wat heb je daar voor nodig en op welke termijn kan dat gebeuren? Daarmee loop ik vooruit op overleg dat nog gaande is.’

Uitvoerbaarheid

Een woordvoerder van De Jonge bevestigt dat. De minister staat in principe welwillend tegenover een voorrangsregel, aldus zijn zegsman. ‘Maar het is nog werk in uitvoering, waarover we snel duidelijkheid hopen te geven. Het moet wel praktisch uitvoerbaar zijn.’

Het moet namelijk niet zo zijn dat, door voorrang voor bepaalde beroepen, anderen nóg langer moeten wachten. Of dat de toch al schaarse testcapaciteit inefficiënt benut wordt. ‘Stel, je introduceert een testuurtje voor leraren, maar dat wordt niet helemaal opgevuld. Het zou zonde zijn als daardoor minder getest kan worden.’ Eenzelfde risico geeft het hanteren van een ‘snelweg’ in de laboratoria, aangezien monsters in porties door de machine gaan.

De voorzichtigheid van het kabinet is te begrijpen. Het zou niet voor het eerst zijn dat de regionale gezondheidsdiensten worden overvallen door een toezegging onder politieke druk. ‘Soms zagen we op tv dat ons testbeleid werd uitgebreid, met bijvoorbeeld de mantelzorgers’, zei de directer Jaap Donker van de GGD Utrecht.

Voorrang in Friesland 

In Friesland krijgen met ingang van woensdag zorgmedewerkers al voorrang. Zij kunnen zich via hun werk aanmelden voor een snellere test bij de GGD. Die heeft daarvoor ruimtes gereserveerd op de bestaande testlocaties in Leeuwarden, Drachten en IJlst. Ook onderzoeken de regionale GGD en zorginstellingen testfaciliteiten op locatie. 

Andere GGD’s houden zich op de vlakte. ‘Wij geven uitvoering aan landelijk beleid en volgen de landelijke richtlijn’, zegt een woordvoerder van de GGD Drenthe. ‘Overal is een oplossing voor te bedenken. Maar wat die in dit geval zou moeten zijn, is nog niet duidelijk.’

Zij wijst erop dat er eerder – toen er ook testschaarste was – al een doelgroepenbeleid gold. Toen kwamen alleen zorgmedewerkers met corona’achtige klachten in aanmerking voor een test. Daarvoor hadden zij een verklaring van een werkgever,  bedrijfsarts of huisarts nodig. Maar: van ‘voorrang’ ten opzichte van anderen was toen nog geen sprake, omdat ‘gewone’ mensen met klachten toen nog niet in aanmerking kwamen voor een test. Dat zal de planning in de nieuwe situatie ingewikkelder maken.

Symptoombestrijding kan het onderliggende probleem bovendien verbloemen noch verhelpen: er is simpelweg niet genoeg capaciteit iedereen vlot te testen. De GGD’s hameren er daarom op dat mensen zonder klachten niet moeten bellen. Voor hen heeft testen geen zin, luidt de formele doctrine nog steeds. En zij zorgen ervoor dat die leerkrachten onnodig lang moeten wachten. Ondertussen nemen steeds meer scholen de regie in eigen hand door zelf commerciële tests te kopen.

De voorrangsregel, die mogelijk vrijdag aangekondigd wordt, zal hoe dan ook een tijdelijke oplossing zijn, benadrukt de woordvoerder van minister De Jonge. ‘Het is op dit moment krap en de wachttijden lopen op. Dat zal waarschijnlijk de maand september nog duren. Maar uiteindelijk moet de capaciteit groot genoeg zijn om iedereen snel te kunnen testen.’

Door de lange verwerkingstijd van coronatesten bij GGD’s wijken steeds meer particulieren en bedrijven uit naar een commercieel testbureau.

De GGD’s moeten opschalen, maar het testbeleid hapert nu al. Kunnen ze het wel aan? 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden