REPORTAGEggd gelderland-zuid

Testen, isoleren en contacten traceren: ‘Je bent een beetje een rechercheur’

Op de testlocaties van de GGD wordt niet alleen getest. Onderzoekers gaan alle contacten van besmette personen na om het virus in te dammen. Kunnen de GGD’s dat aan? Een kijkje in de regio Culemborg-Nijmegen.

Op muurborden worden de contacten van besmette personen schematisch weergegeven.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Drie medewerkers van twee fruitbedrijven in de Betuwe bleken positief getest op corona, maar zelf zagen ze dat verband met hun werkplek niet. De contactonderzoekers van de GGD Gelderland-Zuid viel het wel op, toen ze hun gangen nagingen. Ook onder hun contacten waren besmette personen. Die opmerkzaamheid leidde tot het grootste corona-contactonderzoek tot nu toe voor deze regionale gezondheidsdienst. 

De GGD legde contact en op Tweede Pinksterdag zaten de onderzoekers om tafel met de directeuren. Uiteindelijk werden 350 werknemers van fruitbedrijven in Geldermalsen en Enspijk getest; 60 bleken positief. ‘Dit is nu onze taak’, zegt arts maatschappij en gezondheid Jeannine Hautvast van de GGD Gelderland-Zuid. ‘Vind die paar procent van de bevolking die besmet is en breng hun contacten in kaart.’

Testlocaties

De 25 regionale gezondheidsdiensten nemen sinds 1 juni een cruciale positie in bij de coronastrategie. Iedereen met verkoudheid, hoest- of koortsklachten kan zich laten testen bij een van de ruim tachtig testlocaties. Wie positief is, wordt studieobject voor een in haast opgebouwd leger contactonderzoekers van de GGD’s. Met hun speurwerk moeten zij voorkomen dat het virus zich verder verspreidt.

Na een uitbraak als bij de fruitbedrijven inspecteert de GGD ook de veiligheid op de werkvloer. ‘Die bleek redelijk op orde’, zegt Hautvast. ‘Mogelijk zijn de besmettingen gebeurd in een klein, slecht geventileerd kantoortje waar werknemers de etiketten moesten halen. Die situatie is meteen aangepast.’

Maar nog niet alles loopt op rolletjes. Een landelijk GGD-callcenter roostert de coronatesten in, meer dan 100 duizend tot nog toe. Dit callcenter belt ook de meest voorkomende uitslag door: ‘Op het moment van testen had u geen corona.’

De inmiddels bekende testmethode voor coronaBeeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Uitslag binnen 48 uur

Ongeveer 4 procent van de uitslagen komt niet binnen 48 uur. Bij de GGD Drenthe mopperen ze: toen we zelf nog testuitslagen communiceerden, ging dat binnen een dag. ‘Maar het gaat steeds beter’, zegt Hautvast. ‘Vorige week duurde het ook in deze regio van Culemborg tot Nijmegen soms 72 uur. Nu krijgt bijna iedereen de uitslag binnen 24 tot 48 uur.’

Soms is het callcenter, dat al honderdduizenden keren is gebeld, overbelast. Of de vertraging komt simpelweg doordat een medewerker het telefoonnummer van de geteste persoon fout heeft genoteerd. Soms lukt het een laboratorium niet om tijdig de testuitslagen door te voeren. Of een GGD kampt zelf met een hardnekkige telefoonstoring.

Die haperingen voeden de twijfel of de GGD’s, die meestal bescheiden in de luwte opereren, wel op zo’n grote taak zijn toegerust. En of ze überhaupt niet veel te laat zijn begonnen met testen, isoleren en contacten traceren. Daarmee boeken andere landen, zoals Duitsland, al veel langer successen  Daar zouden ze het bovendien veel gedegener doen.

Dat pas sinds 1 juni iedereen met milde klachten in aanmerking komt voor een test, is een keuze geweest van het kabinet. ‘Ook eerder deden we contactonderzoeken, bij alle ziektegevallen in onze regio’, zegt Hautvast. ‘En in Duitsland doen ze het op een vergelijkbare manier’, vult sociaal verpleegkundige Yvonne Sterken aan. Ze werkt met Duitse collega’s samen in de onderzoeken bij de twee fruitbedrijven in de Betuwe. Een aantal besmette arbeidsmigranten woont over de grens.

Testcapaciteit

Sterken en Hautvast werken nu met een team van vijftig contactonderzoekers. Het team infectieziekten van deze GGD is 200 man sterk. ‘Bedenk dat ons team vóór corona twintig personen telde’, zegt Hautvast. ‘Daarmee verwerkten we toen zo’n vierhonderd meldingen per jaar, van bijvoorbeeld kinkhoest of legionella.’

De GGD’s kunnen het nog aan, verzekeren ze. De volledige test- en onderzoekscapaciteit wordt nog bij lange na niet benut, op enkele uitzonderingen na. De GGD Noord- en Oost-Gelderland moet alle zeilen bijzetten bij een onderzoek bij een vleesverwerkingsbedrijf in Groenlo. Hiervoor springen ook lokale ambtenaren bij.

In Gelderland-Zuid zijn sinds 1 juni ruim tachtig personen positief getest op corona. Een positieve uitslag wordt doorgebeld door een contactonderzoeker van de GGD. Dit gesprek kan zo twee uur duren. Eerst moet iemand het slechte nieuws verwerken. En vervolgens de consequenties overzien: lukt het om in isolatie te gaan tot een dag nadat de klachten zijn verdwenen? Daarna volgen uitgebreide vragen over iedereen met wie contact is geweest, vanaf twee dagen voor de klachten.

Weer meer contacten

Sterken laat een A4’tje zien van de aantekeningen voor zo’n contactonderzoek. In het midden de besmette persoon, met pijlen naar alle kanten: met data en de namen van mensen die zijn ontmoet. Die personen gaat de onderzoeker ook bellen. Met de boodschap dat zij twee weken moeten thuisblijven en zich moeten laten testen bij klachten.

Hautvast merkt dat de besmette personen al meer contacten hebben gehad dan die van pakweg een maand geleden. Waren in de strengste periode van de lockdown mensen vooral thuis, nu horen ze vaker dat mensen het weleens minder nauw hebben genomen. ‘Dan zijn ze aan het borrelen en eten geweest met vrienden, niet helemaal op afstand. Of ze hebben bij iemand in de auto gezeten.’

Na het telefoongesprek stuurt de onderzoeker nog een mail met alle informatie naar de besmette personen en hun contacten. Een week en twee weken later bellen ze weer. Met de vragen hoe het gaat, of alles duidelijk is en of iemand klachten heeft. Soms horen ze dat de quarantaine een lijdensweg is. Sterken: ‘Grote gezinnen die klein behuisd zijn, hebben het zwaar. Mensen kunnen soms weken coronaklachten hebben, en willen dolgraag naar buiten.’ 

Soms verloopt de besmetting anders dan gedacht. Bij een zorgmedewerker was de eerste gedachte: ze is vast besmet op haar werk. ‘Maar haar man bleek de bron’, zegt Sterken. ‘En die vertelde weer dat zijn vader flink aan het hoesten was, hij bleek ook besmet. Je bent een beetje rechercheur. Dat maakt het boeiend.’

Hautvast denkt dat de aanpak werkt om het virus in bedwang te houden. Ze begrijpt dat het voor veel mensen steeds lastiger wordt de afstandsregels na te blijven leven, nu de kans op besmetting relatief klein is. ‘Mensen moeten zich blijven realiseren, dat je echt ziek kunt worden van corona.’ 

Landelijk dashboard

Met alle informatie van contactonderzoeken moet, in een landelijk ‘dashboard’, meteen duidelijk worden of het virus ergens flink om zich heen grijpt. Behalve de uitbraken in de twee fruitbedrijven waren in de regio van Culemborg tot Nijmegen vooral ‘huiselijke’ besmettingen. Zoals een vader en een zoon die samen een bedrijf runnen. Hun collega bleek niet besmet. Thuis is nog steeds de plek waar de meeste besmettingen plaatsvinden. Daarbij probeert de contactonderzoeker te achterhalen door wie iemand zelf is besmet. ‘Was u twee weken geleden in de buurt van zieke of hoestende mensen?’, is dan de vraag. Zo worden soms weer onbekende besmette personen achterhaald

VERDER LEZEN

Technische problemen, veel meer bellers dan verwacht en te lange telefoongesprekken: de start van het landelijke nummer voor het aanvragen van coronatests per 1 juni is niet vlekkeloos verlopen. Daardoor zijn er tot nog toe minder afspraken gemaakt voor coronatests dan mogelijk was geweest.

De GGD Noord- en Oost-Gelderland heeft er zijn handen vol aan. 147 van de 657 werknemers van een vleesverwerkingsbedrijf in Groenlo zijn positief getest op corona. Deze regionale gezondheidsdienst brengt nu in kaart met wie ze recentelijk nauw contact hebben gehad.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden