Column

Terwijl we Willems as uitstrooiden werd Wolinski vermoord

Dodelijke kogels

Kille, mistroostige dagen, buiten en binnen. En je krijgt het gevoel opgedrongen dat er op je geloerd wordt. Bij de columnisten- en cartoonistenmarathon van de Volkskrant afgelopen zondag in de Rode Hoed was er bijvoorbeeld ter onzer bescherming politie aanwezig.

Op het podium gezeten bracht dit mij ertoe uit te kijken naar plekken waar ik veilig zou zijn voor dodelijke kogels uit een kalasjnikov. Nog geen uur voor de marathon begon, had ik gekluisterd gezeten aan de Franse televisiezender TV5Monde, die verslag uitbracht van de aanslag in Parijs. Ik keek er met ontzetting naar.

In zijn Voetnoot van 12 januari schreef Arnon Grunberg: 'De gebeurtenissen in Parijs geven ons de mogelijkheid ons goed te voelen, wij staan immers aan de goede kant; ze verschaffen ons een instant-identiteit, de sensatie van saamhorigheid. Wie de televisie en kranten afgelopen dagen heeft gezien kan zich niet aan de indruk onttrekken dat het beschrijven van en kijken naar deze oorlog (het sublieme) ook een vorm van esthetisch genot is.'

Grunberg heeft een scherper en vaak genadelozer inzicht in menselijke beweegredenen dan ik. Wat dat betreft, ben ik naïef. Bij het kijken naar de beelden op de Franse tv, waar steeds nieuwe beelden aan werden toegevoegd, was ik niet uit op esthetisch genot, hoewel ik moet toegeven dat er bij het zien van filmbeelden altijd wel sprake van is.

Ik was erop uit om het gruwelijke van de aanslag meer tot me te te laten doordringen. Tussen het gruwelijke en mij bestaat afstand. Ook voelde ik me niet saamhorig. Ik werd er individueler van. Ik was niet Charlie, maar Remco.

Nog iets: op het uur dat de aanslag plaatsvond, waren we met een groep mensen bijeen op het kerkhof Zorgvlied om de as uit te strooien van onze overleden vriend, de kunstenaar Willem van Malsen. Toen we thuisgekomen van de aanslag vernamen, herinnerde ik me dat Willem me eens in Parijs had voorgesteld aan de tekenaar Georges Wolinski, een lieve man die door de fundamentalistische criminelen werd vermoord. Hij en Willem tekenden voor Harakiri, een voorloper van Charlie Hebdo. Terwijl we Willems as uitstrooiden werd Wolinski vermoord. Al met al, een goed gerichte toevalstreffer.

Ik schreef in die week: 'Laat nu de poëzie komen met haar heldere handen.'

In Joseph Brodsky's De Herfstkreet van de Havik (De Bezige Bij, 1989) vond ik: De dingen die hieronder staan beschreven/ zijn voorzien/ van goede argumenten en bewijzen, maar ook de pure waarheid. Hieruit blijkt wel/ dat we op weg zijn naar een wereld die/ volkomen nieuw, maar uiterst somber is. Bewezen waarheid is ook eigenlijk/ geen waarheid, maar de som van de bewijzen./ Men zegt nu voor 'Ik geloof', 'ik ga akkoord'.

Dat laatste doen we niet. Genuanceerd denken zal me voorlopig niet lukken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.