Terwijl het debat woedt, liket, sharet en blokt de Tweede Kamer

Verslaggeverscolumn - Ariejan Korteweg in Den Haag

De dubbele werkelijkheid van de plenaire zaal.

Foto de Volkskrant

Wanneer je op de perstribune van de Tweede Kamer zit en de blik afwendt van je telefoon om de plenaire zaal onder je te bekijken, dan zie je allemaal Kamerleden bezig met hetzelfde: ze turen op hun schermpjes, niet zelden smartphone en tablet tegelijk. Terwijl de woordvoerders debatteren, twitteren zij over de spitsstroken bij Zaanstad of het initiatiefrecht voor huurders, delen een filmpje over mensen met een migratieachtergrond of laten weten hoe fijn het is stage te lopen bij de ChristenUnie. De politiek ligt aan gruzelementen: wanneer de Kamerlijven zich in de plenaire zaal bevinden, schieten de Kamergedachten alle kanten op. Er wordt geliked, geshared, geblokt, geschaakt, gekift.

Kamervoorzitter Khadija Arib vindt het belangrijk daar een punt van te maken. Direct na haar aantreden al riep ze op terughoudend te zijn met schermgebruik, die oproep herhaalt ze zo vaak het kan. Haar waarschuwing klinkt naar de vorige eeuw: 'Wees voorzichtig, er wordt op ons ingezoomd. Alles wat we doen wordt in beeld gebracht.'

Ze staat hierin lang niet alleen. Het overgrote deel van de stapels mails en brieven die ze krijgt, gaat over dit onderwerp. Na een belangrijk debat kan dat oplopen tot meer dan honderd reacties. Allemaal mensen die desinteresse menen te bespeuren bij op hun scherm turende Kamerleden of bewindspersonen.

In twee jaar is Arib uitgegroeid tot baas van de Kamer. Ze leidt veel debatten zelf, laat de boel zelden ontsporen, is charmant bij representatieve momenten en raakt van dat alles hooguit een tikje uitgeteld. Aan de buitenkant zie je daar weinig van: ze zit stevig op de bok van de Tweede Kamer. Maar voor het tablet- en telefoongebruik kan ze niet terugvallen op geschreven regels. Die zijn er niet.

De regering doet het... Foto Freek van den Bergh / de Volkskrant

Waar maakt ze zich zorgen om, vraag ik haar op de vroege dinsdagochtend. Is het de vergadercultuur, of toch vooral de beeldvorming?

'Als een debat vijf uur duurt, kun je als Kamerlid niet alle nieuwe informatie missen', zegt Arib. 'Maar zorg dat je iets van beleefdheid uitstraalt. Dat kan door naar achter te lopen als je op je telefoon wilt kijken. Kijk een minister aan als hij vragen beantwoordt.'

Want wat is het gevolg? Arib: 'Debatten worden via het scherm gevoerd. Kamerleden maken filmpjes, reageren op elkaars Twitterberichten. Terwijl het in de zaal moet gebeuren. Daar mag het op het randje zijn, of kunnen de emoties oplopen. Maar is het al op sociale media uitgevochten, dan wordt het Kamerdebat niet levendig. Dan eindigt het met weer een motie of een verzoek om een brief. Terwijl juist die markering van de posities boeiend kan zijn.'

...het parlement doet het...

Haar schrikbeeld dateert van toen ze zelf Kamerlid was, in de bank pal achter Diederik Samsom en Martijn van Dam, voorlieden van de PvdA-fractie. 'Hoe zij erbij zaten was dodelijk. Onderuitgezakt en steeds turend op hun mobiel, ook bij de stemmingen. De camera's namen hen veel in beeld.'

Sommige plekken in de plenaire zaal bevinden zich in de richtlijnen van de tv-camera's. De stoel van Martijn van Dam was zo'n plek. Daar zit nu Kathalijne Buitenweg van GroenLinks. Ook zij is veel in beeld en vaak turend op een schermpje. Kamerleden op hotseats - Henk Krol had er onder het vorige kabinet ook een - zouden extra prudent moeten zijn met schermgebruik.

Arib komt met een filmpje uit het Britse Lagerhuis. Je ziet hoe de minister van Volksgezondheid tot de orde wordt geroepen. 'Stop fiddling with your phone', zegt voorzitter John Bercow, in een verder eloquente reprimande. Tegen een ander parlementslid: 'Wilt u niet luisteren, verdwijn dan.' Arib vindt het een 'prachtig fragment'.

...en soms zelfs de voorzitter. Foto Freek van den Bergh / de Volkskrant

Zo hardhandig zal zij het niet doen. Wel heeft ze ideeën over wat anders kan. In Engeland zit je naast elkaar, je buurman of -vrouw kan meelezen als je een berichtje krijgt. Na de verbouwing zou ze het hier ook krapper willen. 'Bij debatten met alleen woordvoerders straalt de zaal te veel leegte uit. Dan wordt het kil en afstandelijk. Schot dan een deel af, zodat je dichter op elkaar zit.'

De toenemende mondigheid in de samenleving, zie je in de Kamer terug, vindt Arib. 'Zet ik de microfoon uit omdat iemand buiten de orde treedt, dan krijg je meteen een tweet: Islamitische Kamervoorzitter snoert mij de mond. Terwijl de orde handhaven iets anders is dan de mond snoeren.'

Ze zegt het lachend: 'Misschien moet ik met een loopmicrofoon de zaal in. Dan heb je echt controle.'

Meer over