Reportage GroenLinks & PvdA

Terwijl GroenLinks groots uitpakt met een festival in Eindhoven, kondigt de PvdA een nieuwe koers aan op het partijcongres

Jesse Klaver op de foto met wat jonge 'fans'. Foto Freek van den Bergh

GroenLinks viert zaterdag in Eindhoven met een soort festival de verkiezingszege, grote verliezer PvdA zoekt in Amsterdam naar een nieuwe koers. Volgens sommigen ligt de oplossing in samenwerking, ja zelfs een fusie met het 'frisse' GroenLinks. 'Wij zijn te lang aan oude ideeën blijven hangen.'

Die brede volksbeweging komt later wel, eerst viert GroenLinks feest

De bouwvakker, de trucker, de verpleegkundige, ze zijn niet te vinden op het ‘festival’ van GroenLinks, zaterdag in Eindhoven. Maar de doorbraak als volksbeweging hoeft nu ook nog helemaal niet zichtbaar te zijn, zegt partijleider Jesse Klaver.

De wonderbaarlijke vermenigvuldiging tot brede volksbeweging heeft nog niet plaatsgevonden bij GroenLinks. Op het ‘festival’ van de partij zijn zaterdag vooral vertrouwde partijgangers afgekomen. De grote doorbraak die partijleider Jesse Klaver met zijn ‘kantinetour’ wil forceren, werpt nog geen vruchten af.

Volgens GroenLinks hadden 1.500 mensen zich ingeschreven voor het festival. Daarmee was de inschrijving gesloten. Het maakt geen moment de indruk dat er zoveel mensen zijn, maar dat ligt ook aan de uitgestrekte locatie Strijp-S, het voormalige industrieterrein van Philips in het centrum van Eindhoven. Het toeval wil dat de jongerenclub van de partij, Dwars, zaterdag een zomercongres had georganiseerd in Nijmegen. Ook in eigen kring is het blijkbaar lastig activiteiten af te stemmen. De overmaat aan jonge enthousiastelingen ontbreekt daardoor dit keer.

Lichte onderwerpen

In een aantal van de voormalige Philipsgebouwen zijn bijeenkomsten georganiseerd om standpunten uit te leggen en met het publiek te discussiëren. De opzet lijkt geleend van muziekfestival Lowlands waar ook maatschappelijke thema’s worden aangekaart. Opvallend is dat het om ‘lichte’ onderwerpen gaat. Wel cultuur en ‘dividendbelasting voor dummies’, maar geen zorg of sociaal-economische kwesties als pensioen of zelfstandigen. Het is een nieuwe vorm van politiek bedrijven waarmee GroenLinks buiten het politieke hoogseizoen in de aanloop naar verkiezingen de achterban betrokken wil houden en een nieuw publiek wil bereiken.

Dat laatste lijkt nog niet echt te lukken. ‘Een jaar geleden mocht ik voor het eerst stemmen’, zegt een anonieme pabo-student uit Veghel, ‘en toen heb ik GroenLinks gestemd. Maar ik zou ook zijn gekomen als de VVD of de SP hier iets hadden georganiseerd.’ Bouwen Mooldijk, schuldhulpverlener uit Nissewaard en al jaren lid, komt ‘inspiratie opdoen'’ Dat geldt ook voor Chris Jacobs, ambtenaar in Helmond, maar voor de partij actief in zijn woonplaats Heeze Leende. En dan is er de afdeling Geldrop die er een groepsuitje van heeft gemaakt. ‘Vroeger was dit de Verboden Stad. Hier mocht je niet zomaar komen. Dus we slaan twee vliegen in klap: Strijp-S zien en de partij.’

Kortom, nog geen groepen bouwvakkers, truckers of mensen uit zorg en onderwijs als exoten tussen de maatschappelijk betrokken middenklasse en studentikoze achterban.

Feest

Het was ook helemaal niet de bedoeling dat de doorbraak als volksbeweging nu al zichtbaar zou zijn, betoogt partijleider Jesse Klaver. ‘Dit is vooral bedoeld als feest na de overwinning bij de gemeenteraadsverkiezingen. Feest voor GroenLinksers en geïnteresseerden. In september organiseren we in Afas Live in Amsterdam een landelijke versie van de kantinetour. Daar komt een breed publiek op af.’

In zijn feelgoodspeech op het open terrein tussen de fabrieksgebouwen looft Klaver voor een paar honderd man de uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen en het vervolg. ‘Vooraf kondigde ik aan dat we in honderd gemeenten wilden gaan besturen, inclusief de vier grootste steden. Dat lukt. De teller staat nu op 97 gemeenten, terwijl nog niet alle colleges zijn gevormd.’

Regeerakkoord openbreken

En het is de aftrap voor het komende politieke seizoen met verkiezingen voor provinciale staten, die op hun beurt de Eerste Kamer kiezen en ook nog de verkiezingen voor het Europees Parlement. Klaver stelt als doel dat het kabinet-Rutte III de meerderheid van een zetel in de Eerste Kamer verliest. ‘Als Rutte III niet uitgeregeerd wil raken, moet het het regeerakkoord openbreken.’

Hij stelt drie voorwaarden aan mogelijke steun van GroenLinks. De btw-verhoging die voor 2019 is voorzien, moet van tafel, net zoals de afschaffing van de dividendbelasting die in 2020 op de planning staat. En ook het plan om gehandicapten onder het minimumloon te laten betalen moet van Klaver de vuilnisbak in. Eigenlijk zijn dat eisen die dit najaar ingewilligd moeten worden, want de btw-verhoging en de dividendbelasting komen in de begroting voor 2019 en er is ook al wetgeving in de maak over de beloning van gehandicapten.

Gijs Herderscheê

... en bij de PvdA keert voorzichtig de hoop terug. Nu het resultaat nog 

PvdA-leider Lodewijk Asscher houdt zijn toespraak op het partijcongres in Amsterdam. Foto ANP

Dat de sociaal-democratie zich niet neer hoeft te leggen bij haar gemarginaliseerde positie, daarover waren de PvdA-leden het op het partijcongres roerend eens. Maar of de partij het in haar eentje aankan?

Is het een onheilstijding, of juist een aankondiging van voorspoed voor de Partij van de Arbeid? Net als Lodewijk Asscher het belang van het durven veranderen van een partijstandpunt wil benadrukken, schalt door de oude fabriekshal langs het IJ het gebrom van een scheepshoorn.

‘We hebben het programma er iets voor moeten omgooien’, grapt Asscher over het kleine ongemak. ‘Maar symbolisch is dit heel belangrijk. We moeten durven de koers te wijzigen.’

In zijn speech doelde hij op het veranderde AOW-standpunt van zijn partij. De PvdA pleit sinds kort voor een langzamere verhoging van de AOW-leeftijd, terwijl de partij van Asscher als onderdeel van het kabinet-Rutte II die leeftijd juist snel tot 67 jaar wilde laten doorstijgen.

Meer in het algemeen slaan Asschers woorden op de loodzware opdracht die de PvdA te wachten staat. Met een karige negen zetels in de Tweede Kamer en een gedecimeerde vertegenwoordiging in de gemeenteraden is de PvdA geen schim meer van de partij die zij nog niet zo gek lang geleden was. De sociaal-democraten zien zich overvleugeld door de linkse broeders van SP en GroenLinks. Een nieuwe koers is nodig. Wat moeten de PvdA’ers verzinnen om – in elk geval een deel van – de verloren linkse kiezers voor zich terug te winnen?

Alleen of samen

Daarover verschillen partij en partijtop van mening, zo blijkt in Amsterdam-Noord, waar de PvdA zaterdag samenkomt voor haar halfjaarlijkse congres. Een gemêleerd gezelschap van zo’n achthonderd jonge en oude PvdA’ers verzamelt zich rond twaalven in de industriële Kromhouthal, waar jeugdige barista’s het schuim op de cappuccino’s in de vorm van een hartje schenken en elektronische muziek uit de boxen vloeit. De boodschap is duidelijk: voor hippe, eigentijdse politiek hoeft de linkse kiezer niet per se aan te kloppen bij grote concurrent Jesse Klaver.

Om ook het stroperige proces van moties en amendementen wat te verjongen, koos het PvdA-partijbestuur ervoor om de aanwezigen slechts over twee ledenvoorstellen te laten stemmen. Eén ervan, een voorstel om met SP en GroenLinks een gedeelde kieslijst voor de provinciale statenverkiezingen in 2019 te vormen, toont al vroeg op de dag de tegenstellingen in de partij. Ondanks een negatief stemadvies van het bestuur, stemt 58 procent van de leden voor de verregaande linkse samenwerking die de partijen bij de verkiezingen als één zou presenteren. 

Fuseren met GroenLinks

Voor sommige congresbezoekers gaat zelfs dat voorstel niet ver genoeg. Zij zien hun partij het liefst fuseren met GroenLinks. ‘De PvdA is geen doel op zich’, zegt Bart van Bruggen (26), een van de prominentste jonge stemmen binnen de partij. ‘Ik ben bang dat de PvdA te beschadigd uit de afgelopen regeerperiode is gekomen. En GroenLinks is te elitair om een brede volkspartij te kunnen zijn. Dus is het voor beide partijen misschien beter om op termijn samen te gaan.’

Angeline Suiker (66) uit Uithoorn, al 25 jaar lid van de PvdA, ziet een fusie ‘liever vandaag dan morgen komen’. ‘Wij zijn te lang aan oude ideeën blijven hangen. En GroenLinks is zo fris.’

In zijn afsluitende speech maakt Asscher echter duidelijk dat hij nog genoeg potentie ziet in een zelfstandig PvdA. De partijleider zinspeelt zelfs op gedoogsteun aan de regeringscoalitie van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie, die na de Statenverkiezingen van volgend jaar haar meerderheid in de Eerste Kamer (waarvan de leden worden gekozen door de provinciale staten) dreigt te verliezen. ‘Wij zijn de enige oppositiepartij die weet hoe het is om te regeren.’

Ondanks de tweespalt is de sfeer volgens de leden beter dan op vorige partijbijeenkomsten. Het verdriet van de diepe val in de Tweede Kamer heeft plaatsgemaakt voor een voorzichtig vertrouwen in een betere toekomst, of de PvdA die nu in samenwerking met andere linkse partijen of alleen tegemoetgaat. ‘Je voelt hier de hoop’, zegt Bert Breij (68), al veertig jaar PvdA’er, aan het einde van het congres in het zonnetje langs het IJ. ‘Het is zeker nog niet voorbij voor de PvdA.’

Dion Mebius

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.