Terugwerkende kracht

Hoe moet je met terugwerkende kracht Joop den Uyl beoordelen? Zou ik met terugwerkende kracht weer voor Den Uyl kiezen, zoals ik deed toen ik in 1977 voor de eerste keer mocht stemmen?...

Bert Wagendorp

Dat hij een beetje fout was voor de oorlog zij hem met terugwerkende kracht vergeven. De ophef erover rook naar de ochtendurine van Johan Heesters, muffig.

Als wethouder van Amsterdam maakte Den Uyl grootse plannen voor de binnenstad. We mogen de Heer wel op onze blote knieën danken dat hij die krankzinnigheid niet ten uitvoer kon brengen, anders had het centrum van Amsterdam er – zonder Duitse inbreng – ongeveer net zo uitgezien als dat van Rotterdam en had je vierbaans naar de Herengracht kunnen scheuren.

Daar mag je met terugwerkende kracht nog wel verontwaardigd over zijn; maar goed, misschien had Joop last van een black-out en bovendien ging het niet door.

Onder premier Den Uyl werd Suriname onafhankelijk, een operatie die tot grote chaos leidde. Die mag je met terugwerkende kracht toeschrijven aan het mede door Den Uyl bedachte scenario. Goed bedoeld, maar de weg naar de hel is zoals bekend met goede bedoelingen geplaveid; dat bleek.

In dezelfde jaren speelde de Lockheed-affaire, die dus ook een Northrop-affaire was. Alleen stopte premier Den Uyl dat deel van het rapport in een diepe la. Hier begin ik met terugwerkende kracht boos te worden.

Den Uyl hield Prins Bernhard de hand boven het hoofd, volgens sommigen om heel edelmoedig de monarchie te redden. Maar ik hoorde Bram Stemerdink ergens zeggen dat openbaarmaking van de Northrop-zaak tot het einde van het kabinet Den Uyl had geleid en tot verkiezingen waarin de koningskwestie centraal had gestaan: een rampscenario voor premier en partij.

Dat zet het besluit tot doofpot in een heel ander licht. Met terugwerkende kracht kunnen we constateren dat Den Uyl ook uit eigenbelang het parlement (en mij) een loer draaide en tevens klassejustitie pleegde.

‘Hij heeft het briljant opgelost en de monarchie gered. Als er een strafproces tegen prins Bernhard was gekomen, zou het hele kaartenhuis zijn ingestort. Joop was een absolute redder.’

Ik zou dit graag met terugwerkende kracht een bespottelijke opmerking noemen, maar helaas hoorde ik hem deze week uit de mond van Den Uyls paladijn Ed van Thijn en was het geen archiefopname uit 1978.

‘Maar als hij dit naar buiten had gebracht, was er echt polarisatie rondom het koningshuis ontstaan. Dat zou een moeilijk houdbare situatie hebben opgeleverd.’ Ook hier is het oordeel met terugwerkende kracht overbodig, want dit zei de auteur van de Den Uyl-biografie, Anet Bleich, afgelopen donderdag.

Hoe een hele generatie de man die heel even haar idealen leek waar te maken – en die ook daarin faalde – haar oude held de hand boven het hoofd blijft houden, hoog blijft opgeven van een politieke loopbaan die voornamelijk bestond uit mislukkingen en bijna wanhopig een mythe in stand probeert te houden, dat irriteert, zónder terugwerkende kracht.

Met terugwerkende kracht kom ik tot de conclusie dat ik in 1977 niet op Den Uyl had moeten stemmen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden