Terugvorderen crimineel geld blijft lastig ondanks recordbedrag aan 'geplukte' miljoenen

Criminelen zijn in 2016 voor 402 miljoen euro geplukt. Een recordbedrag. In 2015 stond de teller nog op 143,5 miljoen. De stijging is grotendeels te verklaren door de schikking tussen het OM en telecombedrijf Vimpelcom, dat na ontdekte corruptie 268 miljoen euro aan de staat overmaakte. Maar er is ook meer aandacht voor het terugvorderen van het geld. Toch blijft dit lastig. 'Criminelen hebben het vaak niet zomaar op een bankrekening staan'.

Gulnara Karimova, de Oezbeekse presidentsdochter die geld kreeg doorgesluisd van het in Amsterdamse gevestigde Vimpelcom.Beeld epa

Sinds 2011 werken de betrokken diensten, bestaande uit onder meer de politie, het OM, de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst en de douane, nauwer samen. Er is zelfs een programma opgericht om criminelen te plukken, getiteld 'Afpakken'.

'Elk jaar wordt er weer meer geld afhandig gemaakt', zegt Marieke van der Molen van het Functioneel Parket, een onderdeel van het OM dat zich bezighoudt met fraude en ontnemingszaken. 'De diensten proberen binnen de regels die gelden zoveel mogelijk informatie uit te wisselen. Het maakt ons niet uit wie het geld afpakt, of het nou de Belastingdienst, de politie of het OM is, áls het maar wordt afgepakt.'

Volgens het OM verliezen daders hiermee hun status in het criminele milieu. Dat niet alleen: ze verliezen het vermogen om nieuwe criminele avonturen aan te gaan. Ook wordt de aanzuigende werking van crimineel geld ondermijnd. Vooral jongeren lijken ontvankelijk voor die dure auto en daarbij behorende luxe die via de criminele weg relatief snel en eenvoudig kan worden vergaard.

(Tekst loopt door onder de grafiek)

Lastig geld terugvorderen

Alle goede bedoelingen ten spijt, de praktijk is weerbarstig. Uit promotieonderzoek van Edwin Kruisbergen, die in dienst is van het ministerie van Veiligheid en Justitie, bleek deze maand nog dat het OM er vaak niet goed in slaagt crimineel geld terug te vorderen. Hij bestudeerde 102 ontnemingszaken in de periode van 1995 tot 2011, dus voordat het Afpak-programma werd ingesteld. In die zaken moesten criminelen van de rechter 27,5 miljoen euro terugbetalen. Vorig jaar bleek slechts 11,3 miljoen euro te zijn overgemaakt.

'Criminelen hebben het geld vaak niet zomaar op een bankrekening staan', zegt Van der Molen van het OM. Het geld is witgewassen, wordt verdoezeld voor de overheid of doorgesluisd naar het buitenland. 'Een gemiddelde ontnemingszaak duurt vier tot acht jaar. Door de inzet van vermogenstraceerders, accountants die een boekhouding kunnen doorzien en internationale adviseurs proberen we het geld terug te vorderen, ook als dit in het buitenland terecht is gekomen.'

In het onderzoek van Kruisbergen komt ook naar voren dat de rechter lang niet altijd meegaat in de eis van het OM. Deze laatste eiste bij de zaken die Kruisbergen onderzocht 62 miljoen euro terug, terwijl uiteindelijk maar 27,5 miljoen werd toegewezen.

Volgens Van der Molen is het zaak om zo snel mogelijk beslag te leggen op crimineel geld, het liefst bij aanvang van een strafzaak, zodat het geld nog niet is verdwenen. Nu vindt de terugvordering pas na een strafzaak plaats.

Vimpelcom

Ondanks de vele hobbels die genomen moeten worden, laten de cijfers van het OM zien dat steeds meer crimineel geld afhandig wordt gemaakt (zie grafiek). Zo werd in 2008 31 miljoen teruggevorderd, vijf jaar later was dit 90 miljoen en dit jaar dus 402 miljoen, een bedrag dat voor een groot deel afkomstig is van telecombedrijf Vimpelcom. Dit bedrijf, dat staat inschreven aan de Amsterdamse Zuidas, sluisde zeker 144 miljoen euro door aan de excentrieke Oezbeekse presidentsdochter Gulnara Karimova met het doel mobiele netwerken te bemachtigen. Vimpelcom droeg vorig jaar 268 miljoen euro af aan de staat.

Niet alleen fraudezaken, ook witwaszaken leveren tegenwoordig steeds meer op, stelt Van der Molen. 'Corruptie- en witwasbestrijding is een speerpunt voor 2017. In sommige gevallen is er sprake van onverklaarbaar vermogen. Dan leven mensen in grote weelde, terwijl er weinig reguliere inkomsten zijn. In zo'n geval kan er een witwasonderzoek worden gestart.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden