Live

Teruglezen - Wereldleiders spreken zich uit over klimaatvraagstuk

De eerste dag van de klimaattop in Parijs is ten einde. Naast het klimaat was er veel aandacht voor de aanslagen in Parijs en elders in de wereld. Verschillende wereldleiders spraken elkaar in de wandelgangen over de aanpak van terreur. Uiteraard waren er ook veel woorden over klimaatplannen, heel veel woorden - 150 wereldleiders spraken zich uit. Lees het terug in dit liveblog.

Rutte tijdens zijn toespraak.Beeld reuters

Volgens paus Franciscus staat de wereld op het punt om zelfmoord te plegen als zij niet onmiddellijk actie onderneemt. Het is 'nu of nooit', zegt de katholieke leider. De klimaattop in Parijs is volgens hem de laatste kans om een wereldwijde milieuramp te dwarsbomen.

Paus Franciscus tijdens een persconferentie gedurende zijn vlucht van Bangui naar Rome vandaag.Beeld Reuters

Op de eerste dag van de klimaatconferentie COP21 beleefde Parijs waarschijnlijk de groenste dag uit haar recente geschiedenis, schrijft onze correspondent Peter Giesen. Hoe dat kan? Veel mensen hadden geluisterd naar het advies van de autoriteiten om een vrije dag te nemen of te telewerken. De wereldberoemde Rue de Rivoli was zodoende uitgestorven. Dat leverde een haast magistisch, realistisch schilderij op.

Een uitgestorven Rue de Rivoli.Beeld afp

‘Vandaag zijn de ogen van de wereld opnieuw gericht op Parijs’, begon Rutte zijn toespraak op de klimaattop. Hij sprak zijn bewondering uit voor de inwoners van de stad, en hun buigzaamheid, zo snel na de aanslagen van 13 november. ‘Maar zoals Voltaire zei: mensen ruziën, de natuur handelt’. Rutte pleitte voor een wettelijk bindende klimaatovereenkomst, waar Nederland zijn volledige medewerking aan zal verlenen. Echter, er moet ruimte en flexibiliteit zijn, om ontwikkelingslanden de ruimte te geven om te blijven groeien. ‘De oplossing moet recht doen aan de diversiteit van naties in onze wereld.’

Hiernaast maakte Rutte zich hard om ook het bedrijfsleven, consumenten en steden meer te betrekken. ‘Dit plan kan alleen werken als het doordringt tot de diepste wortelen van onze samenleving. We moeten nu samen reageren.’

Ontwikkelingslanden moeten ondanks nieuwe klimaatafspraken genoeg ruimte krijgen om te groeien. Dat vindt de Indiase premier Modi. Hij riep in Parijs op om de nieuwe klimaatdoelen niet in de weg te laten staan van economische groei van India. 'We kunnen landen niet verplichten om fossiele brandstoffen links te laten liggen.'

Landen als India en China zijn bezorgd dat nieuwe klimaatdoelen hun grote groei in de weg zullen staan. China is momenteel 's werelds grootste vervuiler. De Chinese president Xi Jinping zei eerder vandaag ook al dat hij niet akkoord zou gaan met nieuwe doelen, als ze de groei in de weg zouden staan.

De Indiase premier Narendra Modi.Beeld epa

Niet alleen regeringen moeten met elkaar praten, maar ook de private sector moet om de tafel zitten in klimaatbesprekingen. Althans, dat vindt president Obama. Regeringen zullen de doelen stellen, maar wetenschappers en private ondernemingen zullen uiteindelijk verantwoordelijk zijn voor het behalen van de doelen.

Obama riep dan ook bedrijven op om mee te denken over nieuwe innovaties die kunnen helpen met het behalen van nieuwe klimaatdoelstellingen.

Obama houdt een speech.Beeld ap

Voor het eerst in jaren hebben de Israëlische premier Netanyahu en de Palestijnse president Abbas elkaar een hand gegeven. Dat gebeurde in de wandelgangen van de klimaattop in Parijs.

Netanyahu benadrukte het belang van samenwerking tussen Israël en Rusland op militair vlak, om 'onnodige ongelukken' te voorkomen. Dat meldt persbureau Reuters. Ook president Poetin onderstreepte dit, en prees bovendien de samenwerking van de twee landen in Syrië.

Netanyahu en Abbas schudden elkaar de hand.Beeld afp

Negen van de 317 demonstranten die zondagavond in Parijs werden opgepakt, zitten nog steeds vast. In Frankrijk geldt sinds 13 november de noodtoestand en zijn demonstraties verboden.

Kleine eilanden die in zee dreigen te verdwijnen als de aarde verder opwarmt, luiden de noodklok tijdens de openingsdag van de klimaattop in Parijs. Peter M. Christian, president van Micronesië, roept VN-chef Ban Ki-moon op wereldwijd de noodtoestand uit te roepen. 'De uitdaging is om onszelf te redden, niet een ander, maar onszelf.' De premier van eilandengroep Tuvalu, Enele Sosene Sopoaga, zei dat 'een verdere verhoging van de temperatuur de totale ondergang van Tuvalu zal betekenen'. Ook de president van de Marshalleilanden sprak zijn zorgen uit.

President van Micronesië Peter Christian.Beeld afp
Overstroming op Marshalleilanden in 2014.Beeld ANP

De veiligheidsmaatregelen rond de top op Le Bourget, ten noordoosten van Parijs, zijn zeer uitgebreid. Het vergaderterrein wordt door 2.800 agenten beveiligd. Frankrijks grenzen, inclusief de luchthavens en havens, worden door nog eens 8.000 beveiligers gecontroleerd.

De politie in de Franse hoofdstad hield tot nu toe ruim driehonderd demonstranten aan. De betogers gaan in tegen een algeheel demonstratieverbod dat geldt vanwege de noodtoestand die is uitgeropen na de aanslagen van 13 november.

Op de eerste dag van de klimaattop in Parijs staat naast de opwarming van de aarde ook het mondiale terrorisme centraal. Het door laten gaan van de COP21 is een 'daad van verzet'. Dat zei de Amerikaanse president Barack Obama in zijn openingspeech tegen ambtsgenoot François Hollande, die op zijn beurt terrorisme en klimaatverandering de twee uitdagingen van onze tijd noemde. Lees hier het nieuwsbericht over de klimaattop.

Hollande ontvangt Obama in Parijs.Beeld ap

'Wat er gebeurt met de wereld en het klimaat gaat ons allemaal aan. Ik kan daar aandacht voor vragen in een column, voorstelling of bij zo'n parade. Er zijn nog altijd wetenschappers en politici die de ernstige gevolgen van klimaatverandering ontkennen. Maar zelfs als je niet in klimaatverandering gelooft, zijn er talloze redenen om fossiele brandstoffen uit te bannen.' Dit zegt Dolf Jansen in de 4 uur Nieuwsbreak.

De 150 toespraken tijdens het begin van klimaattop in Parijs levert zo nu en dan een kleurrijk klederdrachtpalet op. Neem bijvoorbeeld de president van de Marshalleilanden.

President van de Marshall Islands.Beeld Screenshot

Een van de snelst groeiende vervuilers, India, moet werk maken van het terugdringen van haar CO2-uitstoot. Ook als het land armoedebestrijding economische groei als prioriteit blijft zien. Dat heeft de Amerikaanse president Obama gezegd in een informeel gesprek met de Indiase premier Narendra Modi. Hoewel India zegt te willen werken aan het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen, benadrukt het land ook dat de welvarende landen voor de meeste vervuiling hebben gezorgd in het verleden en daarom ook meer zullen moeten bijdragen.

Hoe gaan mensen om met klimaatverandering? De Volkskrant reist met een cameradrone de wereld rond om dat te laten zien. En presenteert de harde feiten en de beste bronnen.

Zo zag de Eiffeltoren er gisteravond uit.

De uitstoot van CO2 in Rusland zal over vijftien jaar ongeveer een derde lager zijn dan in 1990. Dat zei Poetin tijdens zijn speech op de klimaattop in Parijs. De belofte in 2030 de CO2-uitstoot op 70 procent van het niveau in 1990 te houden, betekent feitelijk dat Rusland meer kan gaan uitstoten. De economie van de Sovjet-Unie bereikte in 1990 een record, waardoor de uitstoot van broeikasgassen heel hoog lag. Na de val van de Sovjet-Unie gingen de emissies omlaag met de krimpende economie en stoot Rusland nog altijd veel minder CO2 uit dan de Sovjet-Unie.

President Barack Obama en de Russische president Vladimir Poetin hebben elkaar in de wandelgangen van de klimaattop in Parijs een half uur lang gesproken. Een formele ontmoeting staat de komende twee weken niet op de agenda, maar het Witte Huis liet vooruitlopend op de klimaattop al weten dat de kans groot was dat ze elkaar toch zouden spreken.

Volgens het Kremlin ging het gesprek over de situatie in Syrië, het neerhalen van een Russisch vliegtuig door Turkije en over de Oekraïne-crisis. Het Witte Huis meldt dat Obama aan Poetin heeft laten weten dat de Syrische president Assad moet aftreden om een einde te kunnen maken aan de burgeroorlog in zijn land. Obama zou Poetin verder hebben opgeroepen aanvallen in Syrië te richten op IS, en niet op de rebellengroepen die vechten tegen IS en Assad.

De VS waren optimistisch over nauwere samenwerking met Rusland in de strijd tegen Islamitische Staat. Die hoop werd getemperd nadat Amerika's bondgenoot Turkije vorige maand een Russisch vliegtuig uit de lucht schoot. Tijdens de G20-top spraken Obama en Poetin elkaar in november ook. Poetin sprak ook met de Chinese president Xi Jinping, meldt persbureau Reuters op basis van een Russische journalist.

Poetin en Obama ontmoeten elkaar in de wandelgangen van de klimaattop in Parijs.Beeld epa
De Russische president Poetin (L) schudt de hand van John Kerry, minister van Buitenlandse Zaken voor de VS, na de speech van de Amerikaanse president Obama.Beeld ap

Nu al is 2015 het warmste jaar in de boeken. Een symbolisch jaar dus voor de klimaattop van Parijs die vandaag begint. Delegaties van de 196 landen die zijn aangesloten bij het klimaatverdrag van de VN moeten het de komende twee weken zien eens te worden over een wereldwijd akkoord voor de aanpak van klimaatverandering vanaf 2020, als opvolger van het Kyoto-protocol. Wat zijn de grote kwesties?

Terwijl de regeringsleiders in Parijs lunchen, kunt u zich verdiepen in de feiten over het klimaat. Want meningen zijn er genoeg over de verandering van het klimaat, waardoor je de feiten bijna zou vergeten. Deze drie interactieve visualisaties laten harde data achter de wereldwijde opwarming zien. Wie zijn de grootste vervuilers? Hoeveel warmer wordt het in Nederland? Hoe zit het met CO2 en de 2 °C-grens? En ook: de gevolgen voor de Elfstedentocht.

Wat we in Kopenhagen (tijdens de vorige grote klimaattop, red.) hebben beloofd, moeten we nu waarmaken, zegt de Duitse bondskanselier Angela Merkel in Parijs. Merkel roept op tot meer ambitie en zegt dat de tot nu toe ingediende plannen niet voldoende zijn. Ze wil bovendien een bindend akkoord, maar onder andere de VS is daartoe niet bereid.

De afgelopen drie decennia waren wereldwijd de warmste in anderhalve eeuw. De grootschalige uitstoot van het broeikasgas CO2 door mensen, onder andere door het gebruik van fossiele brandstoffen, speelt hierbij een belangrijke rol.

Om de aarde niet teveel te laten opwarmen, mag het totaal van de netto CO2-uitstoot sinds die tijd niet boven de 3 biljoen ton uitkomen, ofwel ongeveer 400 ton per persoon. Dit is het ‘koolstofbudget’. Inmiddels hebben we sinds 1800 al bijna driekwart van het budget verbruikt. Hoe dat eruitziet, ziet u op volkskrant.nl/koolstofbudget.

Een te sluiten klimaatakkoord moet de verschillen tussen landen adresseren, zegt de Chinese president Xi Jinping. Daarmee verwijst hij naar de economie van China, die hard groeit en meer last zal hebben van beperkende maatregelen. Ook vindt hij het oneerlijk dat landen als de VS decennia lang hebben kunnen uitstoten en dat China dat niet kan doen als er geen verschil wordt gemaakt tussen ontwikkelde en ontwikkelingslanden.

Ontwikkelde landen moeten om die reden 'hun financiële verplichtingen nakomen', zegt Xi Jinping. 'Klimaatverandering tegengaan moet niet ten koste gaan van armoedebestrijding en het verbeteren van levensomstandigheden.'

China is de grootste vervuiler ter wereld.

VS-president Obama (L) met de Chinese president Xi Jinping.Beeld ap

Obama condoleert Parijs na de aanslagen van 13 november. Hij bedankt Frankrijk dat de klimaattop doorgaat, ondanks de dreiging na de aanslagen. 'Er is geen betere afwijzing van terreur', zegt hij. 'Het is een daad van verzet.'

Dan het klimaat. 'Dit is een keerpunt', zegt Obama. 'We realiseren ons dat we in staat zijn iets aan klimaatverandering te doen.' Dit is nodig, memoreert Obama, want sinds 2000 behoren veertien jaren tot de warmste. '2015 is op weg de warmste ooit gemeten te worden.'

Hij verwijst naar de gevolgen in Alaska, waar de zee dorpen wegvaagt. Maar het is niet alleen een Amerikaans probleem, benadrukt hij. Daarom moet er een langetermijnoplossing komen. 'Met doelen die niet voor ons zijn geformuleerd, maar door ieder land zelf', zegt Obama. 'En laat iedereen rapporteren over die doelen.'

Dit wordt niet gemakkelijk, zegt hij. 'Duurzame energie moet goedkoper worden. Ontwikkelingslanden moeten hulp krijgen zich te wapenen tegen klimaatverandering.' Dinsdag spreekt Obama met landen die in gevaar zijn en belooft ze te zullen steunen.

Als de grootste economie en na China de grootste vervuiler, is Obama zich bewust van zijn eigen verantwoordelijkheid. ‘De volgende generatie houdt ons in de gaten', zegt hij tot slot. 'Laten we aan het werk gaan.'

Barack ObamaBeeld ap

Met een moment stilte ter nagedachtenis van de slachtoffers van de recente terreuraanslagen in Frankrijk, Libanon, Irak, Mali en Tunesië zijn 151 regeringsleiders maandag in Le Bourget bij Parijs begonnen aan een twee wekende durende conferentie die maatregelen moet opleveren om de opwarming van de aarde af te remmen.

De bijeenkomst vindt plaats onder strenge veiligheidsmaatregelen. Autosnelwegen zijn voor het gewone verkeer afgesloten om ruim baan te maken voor alle regeringsleiders en onderhandelaars. Rondom de stad staan busjes van de mobiele eenheid en politie-eenheden in burger. Protestdemonstraties zijn niet toegestaan.

'Wij hebben maar elf korte dagen voor ons', zei de Franse minister van buitenlandse zaken Laurent Fabius, die de onderhandelingen als voorzitter leidt. 'Succes is nog niet verzekerd, maar het ligt binnen handbereik. De ogen van de wereld zijn op ons gericht en er is grote hoop.'

Doel van de conferentie is de verst reikende overeenkomst tot nog toe om het opwarmen van de aarde door de uitstoot van broeikasgassen tegen te gaan. De vorige grote overeenkomst, het Protocol van Kyoto uit 1997, verlangde alleen van rijke landen dat zij de uitstoot zouden beperken; een grote vervuiler als de Verenigde Staten sloot zich daar nooit bij aan. Nu hebben 181 landen al toezeggingen gedaan om de uitstoot van kooldioxide te verminderen.

Een van de zaken die in de onderhandelingen nog moeten worden opgelost is geld: hoeveel rijke landen moeten investeren om arme landen te helpen de gevolgen van klimaatverandering op te vangen, hoeveel er geïnvesteerd moet worden in duurzame energie en hoeveel traditionele olie-, gas- en kolenproducenten aan inkomsten zullen verliezen als landen besluiten de uitstoot voorgoed te reduceren.

Met dat in het achterhoofd hebben negentien landen en 28 vooraanstaande beleggers miljarden aan investeringen aangekondigd in onderzoek en ontwikkeling van nieuwe, schone energietechnologie met het doel die goedkoper te maken. Het plan heeft de steun van mensen als de Amerikaanse president Barack Obama, Microsoft-oprichter Bill Gates, Facebook-oprichter Mark Zuckerberg, de miljardairs George Soros en de Saudische prins Alaweed bin Talal en Jack Ma van het Chinese Alibaba.

De negentien landen beloven de uitgaven voor energie met nauwelijks of geen CO2-uitstoot in de komende vijf jaar te verdubbelen. Ze spenderen nu ongeveer tien miljard dollar per jaar. Gates, de bedenker van het plan, heeft zelf een miljard dollar toegezegd, zei de Amerikaanse minister van energie, Ernest Moniz.

De Franse president Hollande (midden) met de regeringsleiders voor de groepsfoto van de klimaattop in Parijs.Beeld reuters

Bill Gates zal vandaag in Parijs een miljardenproject lanceren om investeringen in schone energiebronnen te versnellen. De Microsoft-man noemt het initiatief The Breakthrough Energy Coalitie. Deze ‘coalitie’ zal bedrijven steunen die schone, innovatieve ideeën over energie vanuit een laboratorium naar de daadwerkelijke markt kunnen brengen. Het initiatief wordt gesteund door veel grote, bekende namen in de techwereld, zoals Jeff Bezos van Amazon, Richard Branson van Virgin en Mark Zuckerberg van Facebook.

Met de lancering van The Breakthrough Energy Coalitie kondigen 22 landen gezamenlijk aan om investeringen in onderzoek naar en ontwikkeling van schone energie in de komende vijf jaar te verdubbelen. Onder andere de VS, China, Australië, Frankrijk en Duitsland nemen deel aan de investeringen. Nederland doet niet mee.

Bill Gates.Beeld anp

Hoe gaan mensen om met klimaatverandering? De Volkskrant reist met een cameradrone de wereld rond om dat te laten zien. En presenteert de harde feiten en de beste bronnen.

Heel hooggespannen zijn de verwachtingen over de klimaattop niet. Maar zelfs de pessimisten durven wel te hopen op meer resultaat dan bij vorige gelegenheden, schrijft verslaggever Arie Elshout. Wat leren we van die vorige klimaatconferenties? (+)

Tijd voor de groepsfoto.

Groepsfoto op de openingsdag van de klimaattop in Parijs.Beeld screenshot

De klimaattop in Parijs moest het hoogtepunt van het politieke jaar worden, een plechtige bijeenkomst om de planeet te redden, met Frankrijk in een leidende rol. Maar de aanslagen van 13 november in Parijs hebben alles veranderd, schrijft onze correspondent Peter Giesen (+). De top vindt plaats in een land waar de noodtoestand is uitgeroepen. Het klimaat dreigt overschaduwd te worden door zorgen over veiligheid.

Op de dag van de opening van de klimaattop in Parijs is de lucht in Beijing zo vervuild, dat 'code oranje' is afgegeven. De Chinese hoofdstad kampt met 'extreem gevaarlijke' luchtvervuiling. Code oranje is in China het op een na hoogste niveau op een schaal van vier. Scholen hebben activiteiten in de buitenlucht geannuleerd en fabrieken hebben opdracht gekregen de productie omlaag te schroeven.

De Russische president Poetin zal op de klimaattop in Parijs niet spreken met zijn Turkse ambtsgenoot Erdogan. Vooralsnog zijn er geen afspraken over een bilateraal gesprek. Dat meldt een woordvoerder van het Kremlin. Dit is de zoveelste aflevering in de soap rond de Turks-Russische relaties.

De spanning tussen beide landen liep afgelopen week hoog op, nadat de Turken een Russische gevechtsvliegtuig neerhaalden. Het toestel schond volgens de Turken het Russische luchtruim, de Russen ontkennen dit.
Erdogan wilde graag met Poetin spreken, maar de Russische president stelde excuses van de Turkse regering als voorwaarde voor een gesprek.
Het Kremlin liet verder weten dat Poetin waarschijnlijk wel met de Amerikaanse president Obama zal spreken in Parijs.

Protesten tegen Poetin in Istanboel.Beeld afp
Poetin (L) en Erdogan tijdens de G20 in november.Beeld ap

De politie van Parijs heeft aan de vooravond van de klimaattop van de Verenigde Naties 317 mensen gearresteerd. Ze namen deel aan een ongeoorloofde demonstratie die uitliep op het gooien met stenen en kaarsen, waarna de politie optrad met traangas.

In Frankrijk geldt sinds de terreuraanslagen van 13 november de noodtoestand. Demonstraties voorafgaand aan de klimaattop die maandag begon werden om veiligheidsredenen verboden.

Ondanks het verbod vormden duizenden mensen zondag langs de route van de lang geleden geplande mars voor het milieu een menselijke keten. De actie verliep overwegend vreedzaam. Dat het op het eind toch op ongeregeldheden uitliep noemde president François Hollande 'schandalig'.

In Parijs zijn schoenen gezet als vreedzaam protest voor het klimaat en als verwijzing naar een verbod om de straat op te gaan vanwege de noodtoestand in Frankrijk sinds de aanslagen.Beeld photo_news
Klimaatdemonstratie in Los Angeles zondag.Beeld epa

'We moeten de wereld laten weten dat we in staat zijn afspraken te maken over het klimaat', zegt Ban Ki-moon, de VN-chef. 'Er is geen weg terug. Parijs moet een keerpunt worden. We kunnen ons geen halve maatregelen permitteren.'

De secretaris-generaal van de Verenigde Naties riep maandag bij het begin van de klimaattop op tot samenwerking en flexibiliteit. 'Een politiek moment als dit komt misschien niet weer', zei hij in een toespraak. Volgens Ban moet de conferentie over de opwarming van de aarde leiden tot een 'duidelijke boodschap' met als langdurig doel de opwarming van de aarde tot maximaal 2 graden te beperken.

De Franse president Hollande (R) ontvangt de VN-chef Ban Ki-moon in Parijs voor de klimaattop die maandag is begonnen.Beeld photo_news

'We leven in een tijd van records', zegt Hollande nadat ook hij eerst stilstaat bij de aanslagen in Parijs. Hij wijst op hitterecords en extreme weersomstandigheden. 'We hebben een historische verantwoordelijkheid. En niet het recht om teleur te stellen. Want we staan aan de vooravond van een onomkeerbaar punt. Het is hier in Parijs dat we besluiten over de toekomst van de planeet.'

Hollande zegt klimaatverandering en terrorisme niet los van elkaar te kunnen zien. 'Dit zij de twee grote wereldwijde uitdagingen van dit moment', zegt hij. 'We moeten onze kinderen niet alleen een wereld achterlaten zonder terreur, maar ook een zonder milieucatastrofes.' De wereldvrede staat volgens Hollande op het spel.

François Hollande bij de opening van de klimaattop in Parijs.Beeld ap
President François Hollande (L) ontvangt premier Rutte.Beeld epa

Ban Ki-moon begint zijn speech met de aanslagen in Parijs. Hij complimenteert president Hollande met de organisatie van de klimaattop in de schaduw van de aanslagen op 13 november. Er volgt een minuut stilte voor alle slachtoffers van aanslagen in Parijs, Beiroet, Bagdad, Tunesië and Mali.

Prins Charles mocht de regeringsleiders toespreken en wees ze op hun historische verantwoordelijkheid om eindelijk iets te doen aan het veranderende klimaat. 'We zijn de architecten van onze eigen destructie', zegt hij over de manier waarop de wereld met de aarde omgaat. 'Als de planeet een patiënt was geweest, dan hadden we haar allang genezen. Haar leven is in jullie handen', hield hij de regeringsleiders in Parijs voor.

Prins Charles.Beeld afp

'De wereld staat voor twee verschrikkelijke dreigingen, terrorisme en klimaatverandering', zei Manuel Pulgar-Vidal, de Peruviaanse minister van Milieu en voorzitter van de vorige klimaatconferentie in Lima in 2014. Met die woorden openende hij maandag de klimaattop in Parijs, COP21, die wordt gedomineerd door de aanslagen in Parijs op 13 november. Pulgar-Vidal droeg het voorzitterschap over aan Laurent Fabius, de Franse minister van Buitenlandse Zaken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden