Teruglezen: Waarom chemische wapens in Syrië zo moeilijk te vernietigen zijn

De OPCW, de organisatie die de voorraad van chemische wapens wereldwijd terugdringt, heeft de Nobelprijs voor de Vrede gewonnen. Dat is, benadrukte het Nobelprijscomité, niet vanwege het werk van de organisatie in Syrië verricht op dit moment. In dat land vernietigt de OPCW het arsenaal van de regering van Assad. Lees het verhaal over hoe dat in zijn werk gaat uit de Volkskrant van 11 september terug.

VN-inspecteurs op beelden van de Syrische televisie verzamelen bewijs van een vermoedelijke gifgasaanval in een buitenwijk van Damascus, eind augustus. Beeld epa

Als Syrië echt zijn VX, sarin en mosterdgas opgeeft, zijn er nog maar zes landen over die het chemische- wapenverdrag niet uitvoeren. Daaronder Israël en Egypte. De organisatie voor het verbod op chemische wapens OPCW in Den Haag, die namens de VN toeziet op vernietiging, was er dan ook als de kippen bij om de stap van Damascus te verwelkomen.

OPCW-directeur Ahmet Üzümcü zei 'gereed te zijn', mocht Syrië inderdaad zijn arsenaal onder internationale controle stellen. Rusland kondigde aan snel een 'actieplan' aan de OPCW voor te leggen. Maar dit wil niet zeggen dat de wereld straks heel snel af is van Bashar al-Assads dodelijkste wapens.

Waarom is de vernietiging van chemische wapens zo'n lang proces?
Het makkelijkst is om Assads arsenaal te begraven, in zee te gooien of in een diepe kuil te verbranden. Maar al deze drie methoden zijn door de OPCW verboden. De organisatie eist dat de veiligheid van burgers en bescherming van het milieu prioriteit heeft bij de vernietiging. Er zullen straks veilige fabrieken moeten worden gebouwd in Syrië om de wapens te verbranden. Die moeten daarna weer worden afgebroken en ontsmet. Sinds 1997, toen de Chemische Wapen Conventie van kracht werd, moesten bijna negen miljoen stuks munitie en containers van zeven landen worden vernietigd. Tot augustus was nog altijd 42,7 procent hiervan niet aangepakt.

Hoe kan het Syrische arsenaal het best worden vernietigd?
Een veel gebruikte en veilige methode, vooral in de VS, is verbranding onder hoge temperaturen. Hierbij wordt het chemische bestanddeel eerst onder zo'n 1.500 graden Celsius in een oven verbrand, gevolgd door een tweede behandeling onder zo'n 1.100 graden. De VS experimenteerden voor het eerst met deze methode in de jaren tachtig op het onbewoonde atol Johnston, ten westen van Hawaii. Hierna werden grote delen van Amerika's chemische wapenarsenaal verbrand in ovens in Utah, Alabama, Oregon en Arkansas. 'Geen burger in de omgeving is ooit blootgesteld aan grote hoeveelheden schadelijke stoffen', aldus het gezondheidsorgaan CDC, dat toeziet op de vernietiging door het leger.

Een OPCW-medewerker aan het werk in Damascus. Beeld epa

Is verbranden de enige optie?
In Rusland is gekozen voor het 'neutraliseren' van de chemische wapens. Hierbij wordt met heet water - zo'n 93 graden - en een bijtende stof het chemische bestanddeel van het wapen afgebroken. In Rusland, maar ook op twee locaties in de Verenigde Staten, werd deze methode sinds 2002 gebruikt om met name mosterdgas te neutraliseren. Beide landen gebruikten deze methode ook om af te komen van VX - het dodelijkste zenuwgas. Zo werd in het Russische Leonidovka in 2008 begonnen met de vernietiging van 4,4 miljoen kilo VX, verwerkt in vliegtuigbommen. Ter vergelijking: de hoeveelheid chemische wapens die bij de OPCW werd opgegeven, bedroeg zo'n 72 miljoen kilo. Hiervan is nu 81 procent vernietigd.

Is vernietiging in Syrië wel haalbaar?
Het wordt heel moeilijk. De vernietiging onder de paraplu van de OPCW vond tot nu toe altijd plaats in vredestijd. Nu moeten Syriës honderden tonnen onder oorlogsomstandigheden verplaatst worden naar een paar locaties. En wel heel snel, eisen de Verenigde Staten. De vraag is ook hoe stabiel het spul nog is. Slechts een minimale hoeveelheid zenuwgas - ter grootte van een speldeknop - kan een mens in minuten doden. Op de locaties moeten daarna hightechcomplexen worden gebouwd om de wapens veilig te ontmantelen en te vernietigen. En dat allemaal terwijl de rest van Syrië letterlijk in brand staat.

Een OPCW-medewerker aan het werk in Damascus. Beeld epa
Een OPCW-medewerker aan het werk in Damascus. Beeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.