Teruglezen - VVD grootste in Senaat, PvdA grootste verliezer

De verkiezingen zijn uitgedraaid op een flinke afstraffing voor de PvdA, de partij verloor in alle gemeenten. De VVD en het CDA hebben de meeste zetels in de Provinciale Staten in de wacht gesleept. Beide partijen kregen in totaal 89 zetels. Lees hier alles terug over de nasleep van de verkiezingen.

Premier Rutte gisteravond in Den Haag. Beeld epa

De regionale partijen zijn flink vooruitgegaan bij de Provinciale Statenverkiezingen. Ze kregen bij elkaar vijftien zetels. Bij de vorige verkiezingen waren dat acht zetels.

Grootste regionale winnaar is Groninger Belang, dat vanuit het niets drie zetels kreeg. De Fryske Nasjonale Partij (4), de Partij voor het Noorden (1) en de Ouderenpartij Noord-Holland (1) behielden hun zetels. Bovendien kregen Sterk Lokaal, Zeeland Lokaal, Lokaal Brabant, de Volkspartij Limburg en Lokaal-Limburg hun eerste Statenzetel. De Partij voor Zeeland moest inleveren, van twee naar een.

Het wordt voor de coalitie nog ingewikkelder om meerderheden in de Eerste Kamer te krijgen dan het al was, zei PvdA leider Diederik Samsom bij aanvang van het beraad van zijn fractie. De uitslagen zijn geen leuke vergadering, beaamde hij. 'Het verlies is groot, dus de teleurstelling is ook groot.' 'We zijn er als team aan begonnen en we gaan ook als team verder', zei hij over de ontstane situatie. De economische cijfers trekken wel aan, maar de mensen voelen dat nog niet, zei Samsom. 'Daar moeten we harder aan werken, dan komen de kiezers terug.'

Hij hoopt dat de SP intussen haar extra stem in de Senaat zal gebruiken voor meer invloed, zei Samsom. 'Als GroenLinks of de SP willen meedoen, zal ik de laatste zijn om tegen te werken', zei hij over de andere linkse partijen. Maar de PvdA is 'wel de laatste om voorwaarden te stellen.'

PvdA-leider Diederik Samsom komt aan voor de fractievergadering. Beeld anp

Het omstreden oud-VVD-Tweede Kamerlid Johan Houwers komt terug in de Tweede Kamer. Maar niet namens de VVD, want daar is hij niet meer welkom. Houwers gaat als eenling verder in de Kamer.

VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra spreekt van zetelroof en kondigt aan dat Houwers zal worden geroyeerd als VVD-Kamerlid. Dat neemt niet weg dat Houwers het recht heeft de zetel in te nemen die is vrijgekomen na het vertrek van VVD'er Mark Verheijen.

Houwers verliet eerder onder druk van Zijlstra de Kamer omdat hij gesjoemeld zou hebben met gegevens rond zijn hypotheek. Daarvoor moet hij 4000 euro boete betalen. De VVD maakte toen bekend dat hij niet meer welkom is in de VVD-fractie.

Johan Houwers. Beeld anp

In de gemeente Rotterdam lag gisteren het opkomstpercentage bij de Provinciale Statenverkiezingen het laagst. Slechts 35,5 procent van de stemgerechtigden bracht een stem uit. In de Gelderse gemeente Rozendaal was de opkomst het hoogst. Liefst 75,4 procent van de stemgerechtigden kwam opdagen.

Daarmee laat de kleine gemeente de runner-up Haren met 68,4 procent ver achter zich. Ook in Staphorst, Reimerswaal en Zuidhorn bracht een groot deel van de stemgerechtigden een stem uit.

Rotterdam voert de lijst aan als het aankomt op lage opkomst. Ook in Rucphen (36,1 procent), Tilburg (36,9), Schiedam (38,4) en Den Helder (39,0) was de opkomst niet hoog. In Rotterdam was bovendien 0,9 procent van de stemmen blanco of ongeldig, tegenover een landelijk gemiddelde van 0,6 procent.

Benieuwd naar de uitslagen in die gemeenten? Bekijk ze hier.

Stemmers op station Rotterdam Centraal gisteren. Beeld anp

De Partij van de Arbeid heeft in alle 393 gemeenten verloren. Het beste resultaat boekte de partij op Urk, waar de sociaaldemocraten het verlies beperkt hielden tot een min van 0,2 procent.

De partij kreeg de grootste klappen in Pekela (-20,5 procentpunt), Menterwolde (-19,3), Veendam (-19,2), Appingedam (-18,1), Oldambt (-17,5) en Bellingwedde (-17,1). Al die gemeenten liggen in de provincie Groningen, van oudsher een links bolwerk. De streek kampt tegenwoordig met werkloosheid, krimp en aardbevingen door gaswinning.

Ook in de steden verloren de sociaaldemocraten. In Amsterdam ging de partij 13,3 procentpunt achteruit, in Rotterdam verloor de partij 12,3 procentpunt. In Enschede was het verlies 12 procentpunt, in Zaanstad 11,5 procentpunt, in Den Haag 10 procentpunt.

PvdA-leider Diederik Samsom tijdens de verkiezingsavond. Beeld anp

In totaal 47,5 procent van de stemgerechtigden is naar de stembus gegaan. Vier jaar geleden kwam de opkomst uit op 56 procent.

De opkomst was het hoogst in Friesland (53,1 procent), Groningen (53,0 procent) en Utrecht (52,5 procent). In Noord-Brabant ging 43,6 procent naar de stembus, de laagste opkomst van het land. In Limburg bracht 44,9 procent van de kiezers een stem uit.

D66-partijleider Alexander Pechtold snijdt een taart aan in de fractiekamer. Beeld anp

De VVD lijkt de grootste partij in de Eerste Kamer te worden. Alle stemmen zijn geteld en de partij staat op dertien van de 75 zetels. Dat is wel een verlies van drie zetels. Het CDA staat op twaalf (+1), D66 op tien (+5).

De PVV (-1) en de SP (+1) krijgen negen zetels. De PvdA zakt van veertien naar acht. GroenLinks lijkt een zetel te verliezen, van vijf naar vier. De ChristenUnie stijgt van twee naar drie. De Partij voor de Dieren, SGP en 50PLUS gaan allemaal van een naar twee zetels. De Onafhankelijke Senaatsfractie (OSF) behoudt haar ene zetel.

De zetelverdeling kan nog veranderen. Op 26 mei kiezen de leden van de Provinciale Staten de Eerste Kamer.

VVD-leider Mark Rutte gisteravond in Den Haag. Beeld epa

'Of ze het leuk vinden of niet, wij zijn de leiders op links', aldus Emile Roemer van de SP terwijl hij vanochtend te midden van zijn fractie een vlaai ('dik verdiend' ) aansneed. 'Ik ben met een lekker gevoel wakker geworden.' Hij prees vooral 'onze mensen in Groningen', waar de SP een extra mooi resultaat behaalde.

Roemer schat dat de rol van zijn partij in de toekomst alleen maar groter wordt. Hij gaat de linkse 'kar trekken, zodat heel Nederland die kant op wil.'

Als de coalitie iets van hem wil dan hoort hij het wel: 'Laat ze maar eens komen'. 'Als ze goede voorstellen hebben zullen we ze omarmen of verbeteren.' Het kabinet zegt wel wel dat koers moet worden gehouden, aldus Roemer, maar dat vindt de kiezer volgens hem niet: 'Die heeft gezegd: het roer moet om.'

SP-leider Emile Roemer proost met familie tijdens de verkiezingsavond. Beeld anp

De eerste plenaire vergadering na de verkiezingen loopt vertraging op. Er zijn te weinig Kamerleden. Het debat kan pas beginnen als 76 Kamerleden de presentielijst hebben getekend.

De dag zou om 10.15 uur beginnen met de behandeling van de initiatiefwet van CDA'er Agnes Mulder en Henk Nijboer van de PvdA. Hun voorstel gaat over de toezicht op de kredietunies. Drie kwartier later zat minister Jeroen Dijsselbloem van Financiën nog te wachten op het begin van de vergadering. Kamerleden gingen noodgedwongen koffie drinken.

'Pak ik speciaal 6.10 de eerste trein in Limburg om op tijd @DenHaag te zijn, blijkt dat de Kamer nog niet kan beginnen. We halen het quorum niet', twitterde Martijn van Helvert van het CDA. 'Niet goed', oordeelde zijn partijgenoot Pieter Omtzigt.

Minister Jeroen Dijsselbloem van Financiën tijdens de verkiezingsavond van de PvdA. Beeld anp

In iedere provincie spelen weer andere problemen die de gemoederen van burgers bezighouden. Het gaat over windmolenparken, maar ook over damherten, vliegverkeer en megastallen. Nu zijn de stemmen geteld en wordt duidelijk wat er allemaal gaat veranderen. Onze regiocorrespondenten zetten per provincie op een rij wat de verkiezingsuitslag voor u betekent.

Reizigers brengen hun stem uit in de spits op station Rotterdam Centraal. Beeld anp

'Boven verwachting', noemt SGP-leider Kees van der Staaij de winst voor zijn partij tijdens het 'taartmoment' van zijn fractie in de Tweede Kamer. De SGP krijgt naar het zich laat aanzien twee senatoren in de Eerste Kamer: Peter Schalk en Diederik van Dijk. Vandaar dat de partij onder meer Apfelstrudel liet aanrukken.

Van der Staaij denkt dat de winst te danken is aan het feit dat zijn partij de kabinetten Rutte I en Rutte II constructief tegemoet treedt en dus 'niet aan de kantlijn blijft roeptoeteren', terwijl de SGP zelf toch duidelijk 'de kleur op de wangen' houdt, onder meer over het gezin, defensie en Israël. 'Je weet wat je aan ons hebt èn we zijn bereid om mee te doen.'

Van der Staaij constateerde dat de kiezer ook niet al het beleid van het kabinet en de bevriende oppositiepartijen heeft afgekeurd. Maar Rutte gaat het volgens hem nu wel moeilijker krijgen: 'Naar een hogere klas met moeilijker opgaven.'

Fractievoorzitter Kees van der Staaij tijdens de verkiezingsavond van de SGP. Beeld anp

Bijna alle uitslagen zijn binnen. Drie gemeenten hebben nog geen uitslag doorgegeven. Het gaat om Harderwijk (Gelderland), Uitgeest (beide Noord-Holland) en Leiderdorp (Zuid-Holland). 99,4 procent van de stemmen is geteld.

De opkomst staat op 47,5 procent. Bij de vorige provinciale verkiezingen ging 56 procent van de kiezers naar het stemlokaal.

De opkomst was het hoogst in de provincies Friesland (53,1 procent) en Groningen (53,0 procent). In Noord-Brabant was de opkomst het laagst, 43,6 procent. De VVD is landelijk de grootste partij met 15,8 procent van de stemmen, gevolgd door CDA (14,6 procent) en D66 (12,3 procent). PvdA is gezakt van 17,3 naar 10 procent.

De stemmen worden geteld bij het stembureau in het Haagse Stadhuis. Beeld anp

In Rotterdam werd de PVV de grootste partij. PvdA-fractievoorzitter Leo Bruijn vindt het verontrustend dat er weinig PvdA’ers naar de stembus gingen. ‘De PVV heeft in Rotterdam geprofiteerd van de dramatisch lage opkomst van 35,5 procent in de stad', aldus Bruijn.

De PvdA werd in de Maasstad de vijfde partij. Vier jaar geleden was de partij nog de grootste. 'Die inactieve houding van de sociaaldemocraten is verontrustend. Na de verloren gemeenteraadsverkiezingen hebben wij ons voorgenomen de Rotterdammers meer te gaan opzoeken. Daar zijn we ook mee bezig. Ik zie daarin ook wel positieve ontwikkelingen, maar het zijn kleine stapjes. Het gaat niet vanzelf', aldus Bruijn.

PVV-leider Geert Wilders staat de pers te woord in de Tweede Kamer tijdens de uitslagenavond na de Provinciale Statenverkiezingen. Beeld anp

Ruim 17 procent van de Roermondse stemmers heeft op de Volkspartij Limburg gestemd. De partij is een platform van lokale partijen waarvan de omstreden politicus Jos van Rey lijstduwer is.

Van Rey, voormalig VVD-wethouder in Roermond, wordt verdacht van onder meer omkoping, verkiezingsfraude en witwassen. Hij kreeg 1802 stemmen, meer dan de helft van alle stemmen voor de partij.

Jos van Rey (L) en fractievoorzitter Dre Peters van de Volkspartij Limburg tijdens de verkiezingsavond van zijn partij na de Provinciale Statenverkiezingen. Beeld anp

De cartoon van Jos Collignon over de verkiezingen:

Beeld Jos Collignon

Van D66-Kamerlid Wouter Koolmees bleek gisteravond ook een nepaccount te bestaan op Twitter:

Het lijkt wel of de partijtop van de PvdA 'in een andere wereld leeft dan de partij zelf, het lijkt wel of het twee verschillende werelden zijn.' Dat zei PvdA-senator Adri Duivesteijn op BNR Nieuwsradio na de in zijn ogen 'hele dramatische uitslag' voor zijn partij van de verkiezingen.

Hij vindt dat er aan de top 'een tunnelvisie' is, die een kloof met de kiezer en misschien ook wel partijleden oplevert. 'Men heeft een missie, men is met iets bezig, maar is dat nou nog steeds de PvdA die daar staat of zijn dat een paar mensen die zichzelf een missie gegeven hebben?'

Het zou nu 'heel redelijk' zijn voor de PvdA om zich 'zeer ernstig' te beraden op de huidige koers van kabinet en partij zelf, aldus de senator, maar hij wilde niet ingaan op de vraag of zijn partij uit het kabinet zou moeten stappen. Uit zo'n beraad kan 'van alles' voortkomen.

Adri Duivesteijn in de Eerste Kamer. Beeld anp
(VLNR) Oud-VVD-leider Ed Nijpels, CDA-leider Sybrand Buma, D66-leider Alexander Pechtold en SGP-leider Arie Slob tijdens het uitslagendebat van de NOS in café Dudok in Den Haag. Beeld anp

Nederlandse dagbladen pakken uit met de 'dreun' voor het kabinet die is uitgedeeld. Zo kopt De Telegraaf op 'Rode kaart voor Samsom', en schijft het AD dat Rutte grote hervormingen voorlopig kan vergeten.

Volgens Trouw straft de kiezer het kabinet af, maar beloont hij de gedogers. 'Kennelijk is de weerzin onder kiezers tegen de partijen die het beleid ontwerpen, groter dan tegen het beleid zelf', concludeert de krant.

Nrc.next meldt dat 'het grote kwartet' kan beginnen, vanwege de verdere versnippering van het politieke landschap. 'Wie de komende jaren ook de Tweede Kamerverkiezingen wint, tot 2020 zijn er in de Eerste Kamer minimaal vier partijen nodig om een meerderheid te vormen.'

Een mager resultaat voor PVV, SP is de grootste partij op links en PvdA is de grootste verliezer. Nederlanders hebben hun stem laten horen. Lees hier de opvallendste uitkomsten op een rij.

Beeld anp
Beeld anp

Hoe is er in uw gemeente gestemd?
Bekijk hier de uitslag van de verkiezingen in uw provincie
Bekijk hier de uitlag van de verkiezingen in uw gemeente

Beeld anp

Uit de voorlopige uitslagen blijkt dat premier Rutte onder de oppositiepartijen op zoek moet naar een extra politieke partner om te voorkomen dat zijn kabinet in de komende twee jaar vleugellam wordt in de Eerste Kamer. CDA en GroenLinks lijken vanaf nu de sleutelposities in te nemen.

De coalitie van VVD en PvdA en de bevriende oppositiepartijen D66, ChristenUnie en SGP zijn hun meerderheid in de senaat kwijtgeraakt. Nu bijna alle stemmen van de Provinciale Statenverkiezingen zijn geteld hebben de vijf partijen samen 36 van de 75 senaatszetels. De VVD lijkt de grootste partij te blijven. Lees hier het laatste nieuws.

Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden