Review

Teruglezen - Rutte toont spierballen in clash met Turkije

De weigering van twee Turkse ministers heeft geleid tot een diplomatieke ruzie van ongekende omvang. Met de verkiezingen in aantocht laat Rutte zijn spierballen zien: campagne voeren voor een Turks referendum hoort niet thuis in Nederland. De Turkse president Erdogan eist internationale sancties. Lees de laatste ontwikkelingen hier terug.

Demonstranten bij het Nederlandse consulaat. Beeld EPA

De Nederlandse regering bestudeert de sancties die Turkije maandag heeft aangekondigd. Dat zei premier Rutte maandagavond bij RTL Late Night. Hij zei te begrijpen dat de strafmaatregelen niet van economische aard zijn. ‘We hebben een enorme investeringspositie daar, we zijn nummer één of twee qua investeringen’, aldus Rutte. ‘Ik snap dat ze zich daar niet op richten.’

Turkije gaat onder meer Nederlandse diplomatieke vluchten weren. De Nederlandse ambassadeur is verder niet meer welkom en een vriendschapsverdrag wordt mogelijk opgezegd. Dat laatste is vooral een zaak van de Tweede Kamer, aldus de premier.

De Turken gaven maandag ook aan de vluchtelingendeal met Europa opnieuw te willen evalueren in reactie op de rel met Nederland, maar van dat dreigement leek Rutte weinig onder de indruk. ‘Dat horen we constant. Die deal is ook in het belang van Turkije. We helpen met de opvang van Syriërs in Turkije. We doen gezamenlijk iets om het probleem op te lossen.’

Rutte herhaalde wel het ‘totaal bizar’ te vinden dat Turkije nu met sancties tegen Nederland komt. Die kwalificatie gebruikte hij dit weekeinde ook al, nadat de Turkse president Recep Tayyip Erdogan Nederland fascistisch en nazistisch had genoemd.

Turkije zegt dat de Nederlandse ambassadeur in Ankara voorlopig niet kan terugkeren naar Turkije. Dit heeft vicepremier Kurtulmus maandag bekendgemaakt. Hij zei dat de regering met een aantal maatregelen Nederland wil straffen voor het verbod aan Turkse ministers om Turkse Nederlanders toe te spreken. De sancties werden afgekondigd na een vergadering van het kabinet.

Nadat president Erdogan eerder maandag had gezegd dat Turkije een klacht zal indienen tegen Nederland bij het Europees Hof voor de Mensenrechten, besloot Ankara het luchtruim voor Nederlandse diplomaten te sluiten. Diplomatieke vluchten vanuit Nederland zullen worden tegengehouden.

Op te lossen
‘Wij doen precies wat zij met ons hebben gedaan’, zei de vicepremier, de belangrijkste woordvoerder van Ankara. ‘Wij staan niet toe dat vliegtuigen met Nederlandse diplomaten in Turkije landen of ons luchtruim gebruiken. Diegenen die deze crisis hebben veroorzaakt, hebben de verantwoordelijkheid het op te lossen.’

De ambassadeur, die nu in Nederland verblijft, mag alleen terugkeren als Den Haag tegemoet komt aan de Turkse eisen. Erdogan wil onder andere een excuus van Nederland voor de behandeling van twee ministers en van Nederlands-Turkse demonstranten zaterdag in Rotterdam.

Regeringsoverleg op hoog niveau zal verder worden opgeschort. Kurtulmus liet ook weten dat hij het parlement zal aanbevelen de vriendschapsverdragen op te zeggen totdat Nederland op zijn schreden is teruggekeerd en zich heeft gedistantieerd van zijn 'inhumane en onwettige' optreden tegen Turkse ministers.

Minister van Buitenlandse Zaken Koenders ziet een eventuele behandeling van Turkse klachten over de Nederlandse overheid door het Europees Hof voor de Mensenrechten positief tegemoet. ‘De gang naar het Europees Hof voor de Rechten van de Mens staat open voor Turkije’, zegt Koenders in een eerste reactie op de aankondiging van president Erdogan dat Ankara naar het hof stapt vanwege het verbod aan Turkse ministers om in Nederland campagne te voeren.

Koenders: ‘Mocht de klacht ontvankelijk worden verklaard, dan zien we de zaak met vertrouwen tegemoet. Overigens staat Turkije zo goed als bovenaan de ranglijst als het gaat om veroordelingen door het hof.’

Erdogan zei maandag dat hij over het geschil met Nederland naar het hof wil stappen. Hij zei dat Nederland rekenschap zal moeten afleggen en dat Turkije alle mogelijke diplomatieke sancties zal aanwenden om Nederland van repliek te dienen.

Rick Lawson, hoogleraar internationaal recht aan de Universiteit Leiden, gelooft niet dat een Turkse klacht bij het Europees Hof voor de mensenrechten succesvol zal zijn. Lawson: 'Een klacht bij het hof is kansloos. De klacht zou direct niet ontvankelijk worden verklaard door het Hof omdat het hof alleen klachten in behandeling neemt als alle nationale rechtsmiddelenzijn uitgeput.’

Het Europees Hof in Straatsburg behandelt hoofdzakelijk individuele zaken, legt Lawson uit. Interstatelijke klachten zijn vrij zeldzaam. De laatste keer was de klacht van Oekraïne tegen de inval door Rusland op de Krim. Toen kon bij het Hof wel aannemelijk worden gemaakt dat die klacht niet bij Rusland kon worden neergelegd. Maar die klacht was wel van een andere orde dan de diplomatieke rel die nu gaande is.

Lawson: 'Het is volstrekt prematuur om nu al naar het Europees Hof te willen stappen.’ Het lijkt dus meer op een loos dreigement, zeker wanneer het waar blijkt te zijn dat de Turkse premier Binali Yildirim de Nederlandse uitnodiging van premier Rutte heeft geaccepteerd om tijdens een maaltijd over hun diplomatiek conflict te praten. ‘Als dat waar is, dan is het dreigement om naar het Europees Hof te stappen echt alleen maar voor de bühne’, aldus Lawson.

De Turkse president Erdogan heeft maandag aangekondigd dat Turkije naar het Europees Hof voor de Mensenrechten zal stappen vanwege de behandeling van Turkse ministers door Den Haag. Erdogan zei dat hij Nederland volledig verantwoordelijk houdt voor de gebeurtenissen van zaterdag in Rotterdam. Hij maakte bekend dat Ankara ‘welke sancties dan ook’ zal treffen tegen Nederland.

Erdogan sprak nadat zijn kabinet bijeen was gekomen om te praten over strafmaatregelen tegen Den Haag. Hij wil dat het mensenrechtenhof zich uitspreekt over het verbod aan Turkse ministers om te praten in Nederland en Duitsland over het referendum dat zijn macht zal uitbreiden. De Nederlandse regering stond zaterdag niet toe dat de Turkse minister van Buitenlandse Zaken zaterdag landde in Rotterdam.

Ook is Erdogan woedend dat zijn minister van Gezinszaken later Nederland werd uitgezet. De president haalde ook uit naar de Duitse bondskanselier Merkel, onder andere omdat zij zich achter Nederland stelde. Hij riep de Europeanen met een Turkse achtergrond op niet te stemmen voor 'anti-Turkse partijen'. Volgens de president steunt Merkel op 'genadeloze wijze het terrorisme'. Erdogan zei eerder dat de personen die in april tegen het referendum stemmen, zich achter 'terroristen' scharen.

De Turkse Nederlanders die zaterdagavond stonden te protesteren bij het Turkse consulaat in Rotterdam zijn geen Nederlanders, maar Turken. Dat zei PVV-leider Geert Wilders maandag tijdens het EenVandaag-debat met premier Rutte. De diplomatieke rel tussen Nederland en Turkije was meteen het eerste gespreksonderwerp.

Wilders gaf aan blij te zijn dat de Turkse minister van Familiezaken het land is uitgeleid door de politie, ‘maar er is een groter probleem’. Wilders: ‘Al die mensen op dat plein bewezen dat ze geen Nederlanders zijn, maar Turken.’

Rutte vindt dat er een probleem is met integratie, maar zei dat 80 procent van de Turken wel goed is geïntegreerd. Dit werd door Wilders betwist. ‘Dat klopt niet. Turken zijn niet goed geïntegreerd’, aldus de PVV-leider. ‘Vorig jaar waren er verkiezingen, daarbij stemde 69 procent van de Turken in Nederland voor Erdogan’, zei Wilders over de Turkse president Erdogan.

De kiezer ziet in de diplomatieke aanvaring tussen Turkije en Nederland nog geen reden om over te stappen naar een andere partij. Daarop lijkt de nieuwste opiniepeiling van televisieprogramma EenVandaag te duiden. VVD en PVV blijven de koplopers in De Stemming, met ieder 24 zetels. Het CDA volgt op 21. Met elk zestien zetels liggen GroenLinks, D66 en SP op enige achterstand. De verschuivingen voor deze zes partijen vallen alle binnen de foutmarge. De PvdA verliest opnieuw wat en staat nu op tien zetels.

Opgemerkt moet worden dat de deelnemers aan het opinieonderzoek, dat EenVandaag afgelopen weekeinde hield, niet is gevraagd naar hun mening over de Turkije-kwestie en evenmin of die hun stemgedrag beïnvloedt.

In de peiling van I&O maandag tekenen zich wel wat verschuivingen af, maar ook die zijn beperkt en vermoedelijk niet het gevolg van de diplomatieke rel. De peiling van I&O vond grotendeels wat eerder plaats, toen de Turkije-rel nog niet tot een kookpunt was gekomen. In deze peiling wint GroenLinks wat, zodat zij nu met twintig zetels de tweede plaats met de PVV deelt.

De VVD (24) ligt nog iets op hen voor en D66 en het CDA volgen op de voet. De kwestie-Turkije wordt door overstappers bij I&O nauwelijks genoemd als reden om van partij te wisselen.

De Turkse premier Yildirim heeft de Nederlandse uitnodiging aanvaard om tijdens een maaltijd over hun diplomatieke conflict te praten. Premier Rutte heeft dat tegen het AD gezegd, zo meldt de krant. Rutte had zijn ambtgenoot tijdens een telefoongesprek zaterdagnacht gezegd dat het verstandig zou zijn als de twee ‘binnenkort een groot bord eten wegwerken’.

Rutte wilde daarmee verdere escalatie van de rel tussen Turkije en Nederland voorkomen. Rutte stelt nu dat Yildirim het aanbod heeft geaccepteerd. ‘We hebben dat voornemen over en weer uitgewisseld en bevestigd dat we dat gaan doen’, aldus de VVD-premier. Wanneer de ontmoeting plaatsvindt, is nog niet bekend. ‘Wij gaan daar een geschikt moment voor zoeken.’

Het Turkse kabinet is om 17.00 bijeengekomen om te praten over sancties en andere strafmaatregelen tegen Nederland. ‘Wij zullen zeker met sancties komen na de laatste acties van Nederland’, aldus minister van EU-zaken Omer Celik, doelend op de gebeurtenissen in het weekeinde bij het Turkse consulaat in Rotterdam. ‘Wij zullen deze acties beantwoorden.’

Behalve economische strafmaatregelen, zo meldt een bron van Reuters in Ankara, overweegt de regering-Erdogan ook maatregelen die de militaire, technologische en culturele samenwerking tussen beide landen kan treffen. Celik zei tegen de Turkse staatsmedia dat Ankara zelfs het akkoord met de EU over het tegenhouden van vluchtelingen opnieuw moet overwegen.

Volgens Celik, zo meldt het Turkse persbureau Anadolu, heeft de EU zich niet gehouden aan de gemaakte afspraken met Turkije. 'In mijn ogen moeten de controles over land opnieuw worden bekeken', aldus de bewindsman over afspraak met de EU om de routes over land aan te pakken.

Eerder vandaag ontbood het Turkse ministerie van Buitenlandse Zaken de Nederlandse zaakgelastigde. Hij kreeg twee formele protestnota's overhandigd, een over de behandeling die de Turkse minister Kaya in Rotterdam ten deel viel en het andere over het ‘disproportionele’ gebruik van geweld tegen demonstranten die daar tegen protesteerden.

De Rotterdamse gemeenteraad debatteert donderdag over de demonstratie bij het Turkse consulaat en de rol daarin van de Turkse consul-generaal in Rotterdam, Sadin Ayyildiz. Burgemeester Aboutaleb zei na de rellen bij het consulaat dat de consul ‘op schandalige wijze’ gelogen heeft over de bedoelingen achter de Turkse protesten. Aboutaleb voelde zich door de consul misleid, zei hij na afloop van de met harde hand beëindigde demonstratie in de nacht van zaterdag op zondag.

Zo was de consul volgens de burgemeester niet open geweest over de komst van de Turkse minister voor familiezaken naar het consulaat. ‘Hij heeft opgeroepen naar het consulaat te komen’, aldus Aboutaleb. Fractievoorzitter Ronald Buijt van Leefbaar Rotterdam, de grootste partij in de gemeenteraad, noemt de houding van de consul-generaal ‘onbestaanbaar’. ‘Ik ga ervan uit dat het zo is gegaan als de burgemeester heeft geschetst en ik vind dat niet kunnen’, aldus Buijt.

Maatregelen
Hij wil echter nog geen uitlatingen doen over eventuele maatregelen. Fractievoorzitter Christine Eskes van het CDA liet zich tegenover RTV Rijnmond eerder in soortgelijke bewoordingen uit: ‘We gaan er in eerste instantie niet over. Maar wat ons betreft zouden we geen zaken meer moeten doen met deze consul.’ Eerder was er ook al irritatie over de consul.

In augustus vorig jaar schreef Ayyildiz een vertrouwelijk brief aan burgemeesters in de regio Rotterdam over de coup in Turkije en de vraag hoe zij met demonstraties van tegenstanders van de Turkse regering zouden moeten omgaan.

Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft het reisadvies naar Turkije aangescherpt wegens verslechterde diplomatieke relaties. Tot nu toe annuleerden slechts een 'handvol' mensen vakanties naar Turkije, maar brancheorganisatie ANVR vreest dat het aantal nieuwe boekingen verder gaat teruglopen. 'Vakantiegangers vinden sympathie voor een ander land veel belangijker dan vroeger', zegt woordvoerder Frank Oostdam. Lees hier meer.

Premier Rutte noemt de steun van de Duitse bondskandelier Angela Merkel voor Nederland in het diplomatieke conflict met Turkije 'zeer positief'. Hij is er 'zeer blij' mee. Dat zei hij maandag tijdens een persconferentie in de aanloop naar een televisiedebat met PVV-leider Geert Wilders.

Merkel liet eerder op de dag weten dat Nederland kan rekenen op haar 'volledige steun en solidariteit'. Ze hekelde een uitspraak van Erdogan, die leden van de Nederlandse regering uitmaakte voor 'nazi-overblijfselen'. 'Volkomen misplaatst', vond Merkel.

Rutte is ook blij met de steun die hij heeft gehad uit Frankrijk, Oostenlijk en Denemarken. Hij noemde het 'zeer positief' dat de Europese Commissie de positie van Nederland steunt. De commissie riep de regering in Ankara eerder op de dag op de toon te matigen.

Rutte tijdens een persconferentie voor de internationale pers op de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Beeld afp
Rutte spreekt de internationale pers toe tijdens een persconferentie voorafgaande aan het EenVandaag-debat met Wilders. Beeld anp

Ook Frankrijk schaart zich achter Nederland in de diplomatieke rel met Turkije. De Franse minister van Buitenlandse Zaken Jean-Marc Ayrault vindt de uitlatingen van Turkije over nazisme en facisme, waarvan Nederland werd beticht, 'onacceptabel'. Turkije moet zich volgens Ayrault houden aan het Europese Verdrag van de Rechten van de Mens.

De Duitse bondskanselier Angela Merkel staat volledig achter Nederland in de Turkije-rel. Dat heeft ze gezegd vlak voordat ze naar Washington afreist, waar ze morgen een ontmoeting heeft met de Amerikaanse president Trump. Merkel geeft Nederland 'volledige steun en solidariteit', zo zei ze.

De bondskanselier hekelde in het bijzonder de uitlatingen van de Turkse president Erdogan, die leden van de Nederlandse regering voor 'nazi-overblijfselen' heeft uitgemaakt. Vergelijkingen met de nazi's zijn 'volkomen misplaatst', benadrukte Merkel.

Eerder liet regeringswoordvoerder Steffen Seibert zich al in vergelijkbare bewoordingen uit. 'Het moet duidelijk zijn', zei hij, 'Nederland heeft onze solidariteit als het gaat om de buitensporige uitspraken die Turkije heeft gedaan tegen de Nederlandse regering en het Nederlandse volk.'

Merkel schaart zich achter Nederland in de Turkije-rel. Beeld reuters

In navolging van NAVO-chef Stoltenberg heeft ook de Europese Commissie Turkije gemaand zich te onthouden van 'buitensporige verklaringen' en acties die de verhouding met Nederland verder kunnen doen verslechteren.

'Volgend op de spanningen van de afgelopen dagen tussen Turkije en sommige EU-lidstaten, is het essentieel om verdere escalatie te voorkomen en wegen te vinden om de situatie te kalmeren', schrijven buitenlandchef Federica Mogherini en EU-commissaris Johannes Hahn (Uitbreiding) in een gezamenlijke verklaring. 'Zaken die zorgen baren kunnen alleen worden opgelost door open en directe communicatiekanalen. We zullen onze diensten blijven aanbieden in het belang van de EU-Turkije-relaties.'

Turkse leiders hebben Nederland van fascisme en nazisme beschuldigd in de rel over Turkse ministers die voor Turkse kiezers in Nederland campagne wilden voeren voor een grondwetswijziging. Een woordvoerder van de commissie noemde deze woorden maandag 'een schande. Dit is het soort taal dat we in Europa willen vergeten.'

Het is voor het eerst dat de EU zich over de ruzie tussen de lidstaat Nederland en de kandidaat-lidstaat Turkije uitlaat.

Aanhangers van de Turkse president Erdogan voor het Nederlandse consulaat in Istanbul. Beeld EPA

'Robuuste discussies zijn het hart van de democratie maar ook respect. Ik roep alle NAVO-bondgenoten op respect voor elkaar te tonen en de situatie te de-escaleren.' Met deze woorden reageerde NAVO-chef Jens Stoltenberg maandag in Brussel op de diplomatieke rel tussen Nederland en Turkije.

'We moeten er alles aan doen om ons te richten op wat ons verenigt, niet wat ons af en toe verdeelt', aldus de Noorse secretaris-generaal. Hij liet doorschemeren dat er geen sprake is van terugtrekking van de NAVO in Turkije. 'De aanwezigheid van de NAVO in Turkije is goed voor Turkije en de rest van Europa. Het is in ons gezamenlijke belang.'

NAVO-chef Jens Stoltenberg. Beeld epa

Minister Bert Koenders van Buitenlandse Zaken neemt afstand van de diplomatieke nota die Turkije heeft opgesteld en waarin het land eist dat er juridische stappen worden genomen tegen het 'buitensporige' politieoptreden tijdens een protest in Rotterdam afgelopen weekend.

'Het is primair een zaak van de burgemeester van Rotterdam en van de driehoek', zegt Koenders, die niet persoonlijk door Turkije op de hoogte is gesteld over de nota. 'Ik kan wel zeggen dat ik veel respect heb voor de manier waarop zij (agenten, red.) hebben geprobeerd het op te lossen.'

Zaterdag vielen bij het protest voor het Rotterdamse consulaat zeven gewonden toen de Turkse minister van Familiezaken gedwongen werd te vertrekken. De politie zette honden en waterkanonnen in om de menigte uiteen te drijven. Ook werden sommige demonstranten met wapenstokken geslagen.

De Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders. Beeld anp

'De-escaleren' was het toverwoord na overleg tussen Turkse organisaties en minister Asscher op het ministerie van Sociale Zaken vanochtend. Alle organisaties zegden toe deze oproep te verspreiden onder hun achterbannen, zei Asscher na afloop. Volgens de minister waren alle organisaties verbolgen over het 'nazi-verwijt' van de Turkse president Erdogan. Ze voelden zich daardoor 'gekwetst’, stelde hij.

Een bont gezelschap was aanwezig op het ministerie: onder meer Gülenisten, Koerden, Diyanet (organisatie van Turkse moskeeën gesteund door Ankara), de linkse Turkse Arbeidersbeweging, de islamitische stichting Milli Görüs. Volgens Asscher 'organisaties die in Turkije niet samen aan één tafel zouden zitten.'

Naast eensgezindheid, kreeg Asscher ook enige kritiek op het Nederlandse optreden. Volgens de minister vond een vrouw van de organisatie Diyanet dat de Turkse minister van Familiezaken had moeten kunnen spreken zaterdagvond in Rotterdam.

Asscher noemde het 'ironisch' dat Turkse Nederlanders in Nederland demonstreren voor democratie terwijl in Turkije democratische vrijheden onder druk staan. 'Ga dan eerst even terug naar school.'

Verschillende vertegenwoordigers van de Turkse organisaties vermoedden dat de verkiezingstijd een rol speelde in het diplomatieke conflict. Dat zou wellicht niet zo hoog zijn opgelopen als de Tweede Kamerverkiezingen niet voor de deur stonden, zei onder meer Yusef Altuntas van Milli Görüs.

Asscher voerde vanochtend overleg met een bont gezelschap aan Turkse organisaties. Beeld Robin Utrecht/ ANP

De Nederlandse ambassade en consulaten in Turkije zijn weer open nadat ze zaterdag tijdelijk wegens 'veiligheidsredenen' hun deuren hadden gesloten. Dat heeft minister Bert Koenders van Buitenlandse Zaken laten weten.

Ook kunnen Nederlanders gewoon naar Turkije reizen, verklaarde de bewindsman. Het reisadvies voor Turkije is wel aangescherpt. Reizigers wordt sinds zondagavond aangeraden in heel Turkije alert te zijn en samenscholingen en drukke plaatsen te mijden.

Aanhangers van de AK-partij voor de Nederlandse ambassade in Ankara. Beeld afp
Turkse politiemannen en hekken voor de Nederlandse ambassade in Ankara. Beeld afp

Volkskrantfotograaf Freek van den Bergh was zaterdag bij het protest in Rotterdam. Lees hieronder terug hoe deze foto, gemaakt rond 23.30 uur, tot stand kwam.

De dertien personen die zondagavond zijn aangehouden bij een demonstratie van Turkse Nederlanders in Amsterdam zitten allemaal nog vast. Dat heeft een woordvoerder van de politie bevestigd.

Tijdens de demonstratie op Plein 40-45 in de wijk Geuzenveld-Slotermeer werd zondag met stenen naar de politie gegooid. Ook was er volgens de politie sprake van opruiing, belediging en openlijke geweldpleging. Het protest werd in de avond beëindigd met de inzet van een waterkanon.

Turkse demonstranten zijn gewond geraakt nadat de ME zondag ingreep in Rotterdam. Beeld ANP

Vicepremier Lodewijk Asscher voert op dit moment overleg met Turkse organisaties in ons land over de spanningen met Turkije.

Aan het overleg doen verschillende organisaties mee. Het gaat onder meer om Koerden, Gülenisten (de club van de geestelijke Fethullah Gülen die volgens Ankara achter de mislukte coup zit), Diyanet (de Turkse moskeekoepel) en aanhangers van de Turkse regering.

Asscher wil hun duidelijk maken dat de rellen van de afgelopen twee dagen uit den boze zijn. Hij wil dat de organisaties hun achterbannen oproepen 'zich gewoon te gedragen conform de regels in Nederland', zei hij tegen de NOS.

PvdA-lijsttrekker Lodewijk Asscher. Beeld anp

Turkije eist in een diplomatieke nota dat Nederland informatie verstrekt over Turkse burgers die gewond zijn geraakt bij hun protestacties. Het land vindt dat juridische stappen moeten worden genomen na het 'buitensporige politieoptreden' van afgelopen weekend.

In Rotterdam liep een protest voor het Turkse consulaat zaterdag uit op rellen. Sommige demonstranten gooiden met stenen en flessen, waarop de politie ingreep met de inzet van waterkanonnen en honden. Ook werden demonstranten geslagen met wapenstokken. Zeven mensen, onder wie een politieagent, raakten gewond.

De Nederlandse zaakgelastigde in Ankara, Daan Feddo Huisinga, is op het matje geroepen om uitleg te geven over het politieoptreden. De ambassadeur, Kees van Rij, is momenteel niet in Turkije en hoeft van Ankara voorlopig ook niet terug te keren.

Stemming slaat om

Terwijl zich aan de achterkant een hoogoplopende diplomatische confrontatie ontwikkelt tussen minister Kaya en de politie, wachten Erdogan-aanhangers aan de voorkant van het Turkse consulaat in Rotterdam op een toespraak van de minister. Als blijkt dat ze geweigerd is, is het onbegrip groot en slaat de stemming om.

De politie jaagt zondag demonstranten weg bij het Turkse consulaat in Rotterdam. Beeld epa

Het kabinet zal geen sancties opleggen aan de regering-Ankara als de nazi-uitspraken over Nederland niet worden teruggenomen. Vicepremier Asscher weigerde op NPO Radio 1 consequenties te verbinden aan het uitblijven van excuses. Hij zei alleen dat de 'verhoudingen stroef' zullen blijven. Asscher verwacht 'een andere manier van communiceren uit Turkije'.

In het tv-programma Buitenhof zei minister Bert Koenders (Buitenlandse Zaken) zondag wel dat het kabinet bereid is 'zeer scherpe maatregelen' te nemen. Ook zei hij het 'prettig te vinden' als de Turken excuses zouden maken, maar hij ging ervan uit dat dit niet zou gebeuren.

Later eiste premier Mark Rutte wel excuses. De Turkse president Recep Tayyip Erdogan beschuldigde Nederland dit weekeinde van nazisme en fascisme. Dat gebeurde nadat het kabinet Turkse ministers de toegang tot ons land had geweigerd zodat ze hier geen campagne konden voeren voor een referendum dat de president meer macht geeft.

Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft naar aanleiding van de ‘diplomatieke spanningen’ tussen Nederland en Turkije het reisadvies aangepast. Nederlanders wordt afgeraden naar Turkije af te reizen. Reizigers die hier geen gehoor aan geven, wordt aangeraden alert te zijn en samenscholingen en drukke plaatsen te mijden.

In het reisadvies werd al langere tijd gewezen op veiligheidsrisico's vanwege de dreiging van terroristische aanslagen en politieke spanningen in het land.

Aanhangers van het nee-kamp tijdens een bijeenkomst in Ankara. Beeld AFP

De diplomatieke rel tussen Ankara en Den Haag heeft ook Denemarken bereikt. Premier Lars Lokke Rasmussen heeft voorgesteld een deze maand gepland bezoek van de Turkse premier Binali Yildirim aan zijn land uit te stellen.

'De bijeenkomst kan niet los worden gezien van de Turkse aanvallen op Nederland', zei Rasmussen zondag in een schriftelijke verklaring. 'Daarom heb ik voorgesteld aan mijn Turkse collega om het bezoek uit te stellen.'

Yildirim zou volgens Deense media op 19 en 20 maart deelnemen aan bijeenkomsten met Turkse burgers in het Noord-Europese land. De Deense regering vreest dat een bezoek van de premier kan worden opgevat als teken dat Kopenhagen de ontwikkelingen te mild opvat.

De Turkse premier Yildirim zwaait naar supporters tijdens een bijeenkomst in het kader van het referendum in april. Beeld epa
De Deense premier Rasmussen wil een bezoek van de Turkse premier aan zijn land uitstellen vanwege de rel tussen Ankara en Den Haag. Beeld photo_news

Op plein 40-45 in de Amsterdamse wijk Geuzenveld-Slotermeer zijn zo'n 250 demonstranten zondagavond rond 23.30 uur met waterkanonnen weggejaagd.

Burgemeester Eberhard van der Laan beëindigde de demonstratie op grond van verstoringen van de openbare orde en de veiligheid van het verkeer, zo liet de gemeente weten. Het protest, naar aanleiding van het diplomatieke conflict tussen Nederland en Turkije, begon in de middag aanvankelijk vreedzaam, maar later werd de sfeer grimmig. De groep hinderde het verkeer door wegen en kruispunten te blokkeren. Ook werd met vuurwerk gegooid en weigerden de demonstranten de aanwijzingen van de politie op te volgen.

De politie heeft in de loop van de avond vier mensen aangehouden. Eén voor het brengen van de Hitlergroet en het uiten van nazistische leuzen, twee voor opruiing, en één voor het beledigen van een politieagent. Later werden nog twee mensen aangehouden voor het gooien van stenen en het plegen van openlijk geweld.

De gemeente stelt dat de politie de demonstranten bij herhaling heeft verteld dat de burgemeester, op grond van de vrees voor openbare ordeverstoringen, de demonstratie zou beëindigen als het protest niet vrijwillig zou worden gestaakt.

Toen daar geen gehoor aan werd gegeven werd het protest beëindigd en greep de politie in.

Rutte en Erdogan op ramkoers: buigen is even geen optie
Een minister van een bondgenoot wiens landingsrechten worden ingetrokken, een andere minister aan wie de toegang tot het eigen consulaat wordt ontzegd en die vervolgens het land wordt uitgezet: het zijn ongekende taferelen. In recordtijd is de relatie tussen Nederland en Turkije volledig ontspoord. Rijdt de campagne in beide landen de diplomatie in de wielen?

Erdogan roept op tot internationale sancties tegen 'bananenrepubliek' Nederland
De Turkse president Erdogan zegt Nederland zal boeten voor het schaden van de internationale betrekkingen tussen de twee landen. Volgens Erdogan 'handelt Nederland als een bananenrepubliek'. Hij heeft internationale organisaties opgeroepen Nederland sancties op te leggen.

Turks-Nederlandse rel komt Erdogan erg goed uit
Recep Tayyip Erdogan ligt op ramkoers en dat bevalt hem goed. Terwijl Nederland volgens de Turkse dreigementen een 'hoge prijs' gaat betalen voor de diplomatieke rel, rinkelt voor de Turkse president de kassa. Hij beschuldigt - niet geheel zonder reden - premier Mark Rutte ervan met het oog op de verkiezingen de zaak op de spits te drijven, maar voor hemzelf spelen electorale overwegingen een veel grotere rol.

Ging Nederland zijn boekje te buiten? Vier vragen over de diplomatieke ruzie met Turkije
Met een landingsverbod voor de ene minister en een 'uit het land geleiden' van de andere zette het Nederlandse kabinet twee uitzonderlijke stappen. De Turkse regering schreeuwde moord en brand en hekelde de schending van internationale, diplomatieke normen. Vier vragen over wie er gelijk heeft.

Liveblog
Lees hier het liveblog van zondag terug.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden