Teruglezen Politieke Beschouwingen - Terug naar de onderhandelingstafel

Dag twee van de Algemene Politieke Beschouwingen. In het debat met premier Rutte ging de oppositie op zoek naar ruimte binnen de afspraken van de coalitie: hoe kan het 6-miljardpakket worden afgezwakt, kunnen hervormingen sneller, kunnen de belastingen omlaag? Volkskrant.nl deed live verslag. Lees het hieronder terug.

Premier Rutte aan het woord. Beeld anp

De oppositie voerde vandaag de druk op premier Rutte geleidelijk op, om hem te bewegen antwoord te geven op de vraag: met wie wil het kabinet zaken doen? Rutte was geduldig, beleefd en gaf rustig antwoord op alle vragen, maar gaf niks prijs over zijn intenties. Hij zei keer op keer dat hij binnen de kaders die het kabinet heeft gesteld - 6 miljard bezuinigen, rekening houden met het sociaal akkoord - over alles wil praten. Maar wel na de Algemene Beschouwingen.

Dit zorgde voor frustratie bij de oppositie. SP-leider Roemer noemde het debat een 'zinloze exercitie' en stelde voor het debat te schorsen, tot het kabinet met alle partijen had gesproken. Hij kreeg alleen steun van PVV en PvdD, niet toevallig ook de fracties met wie hij woensdag de motie van wantrouwen van PVV-leider Wilders had gesteund.

De andere oppositiefracties wilden doorgaan met het debat, maar hun frustraties werden er niet minder om. 'Het kabinet kan al wekenlang aanvoelen dat de oppositie wat wil, maar u komt geen stap dichterbij. U houdt een gapend gat tussen het kabinet en partijen die zelf met voorstellen komen', aldus D66-leider Pechtold. En ChristenUnie-voorman Slob: 'Als u zegt wij gaan het gesprek aan, dan wil ik op dit gebied ook daden zien. U moet verder gaan dan alleen praten. U moet aangeven wat we nu gaan doen.'

Rutte antwoordde dat hij 'een andere beleving heeft van vandaag'. Wat we aan het doen zijn, is debatteren over het beleid van het kabinet en de opties van de oppositie en de effecten van dit beleid, aldus Rutte. Met andere woorden: de onderhandelingen komen later.

VVD-fractievoorzitter Zijlstra liet later weten dat de coalitie de partijen die zich 'constructief' hebben opgesteld zal uitnodigen voor gesprekken. Premier Rutte voegde daar later aan toe dat minister van Financiën Dijsselbloem aankomende week op basis van de tegenbegrotingen met andere partijen wil spreken. De geplande Financiële Beschouwingen kunnen dan een weekje opschuiven, opperde Rutte. De Kamer steunde dit idee. Volgende week wordt dus Onderhandelingsweek.

Minister Dijsselbloem (rechts) in overleg met de premier. Beeld anp

21.40 uur - Slotwoord van de premier: 'Kabinet waardeert inzet oppositiepartijen'
De premier doet nog een allerlaatste handreiking richting de Kamer. Hij spreekt over een nuttig debat en hij 'waardeert de inzet van de oppositiepartijen'. 'Het zit in de genen van onze samenleving dat we elkaar nodig hebben en elkaar weten te vinden als dat nodig is. Het kabinet zal het gesprek met u blijven voortzetten. Ik dank de Kamer zeer voor dit debat.'

Financiële Beschouwingen uitgesteld, eerst onderhandelen
Na de afsluitende woorden van de premier maakt SP-leider Emile Roemer een punt van orde: 'Zijn er volgende week Financiële Beschouwingen of niet?' Zijlstra en Samsom stellen voor de Algemene Financiële Beschouwingen uit te stellen. De twee hebben samen een meerderheid in de Kamer, dus het debat van volgende week wordt een week uitgesteld. Volgende week zal in het teken staan van onderhandelingen.

21.25 uur - Minister van Financiën om tafel met oppositie
De premier heeft de minister van Financiën gevraagd om om tafel te gaan met oppositiefracties om te spreken over aanpassingen van de begroting. De Kamer zou de Financiële Beschouwingen van volgende week een week kunnen uitstellen, zegt de premier. 'Voor het kabinet is het mogelijk om de Financiële Beschouwingen een week later houden.'

Minister Dijsselbloem zal een uitnodiging doen aan die partijen die alternatieve voorstellen hebben gedaan voor de kabinetsplannen voor volgend jaar.

Rutte raadt aan motie GroenLinks aan te houden
Vervolgens heeft de premier een aantal opmerkingen over de motie van GroenLinks-leider Van Ojik over koopkrachtcompensatie voor alleenstaande ouders met een uitkering. De premier raadt aan de motie aan te houden tot de Financiële Beschouwingen, dan kan er gesproken worden over een betere vorm van dekking. Van Ojik besluit het advies van de premier op te volgen en zijn motie aan te houden. Er zal dus vanavond niet over worden gestemd.

Beeld anp

21.10 uur - Tot slot de premier
De Algemene Politieke Beschouwingen zitten er bijna op. Als laatste spreekt de premier in tweede termijn. Hij begint met een reactie op de tegenbegrotingen van de oppositiepartijen.

Rutte zegt het met de richting van het CDA eens te zijn en bereid zijn te kijken naar een andere inkomensverdeling, ook wil hij een dekking vinden voor de lastenverzwaringen voor zzp'ers. En hij wil in gesprek gaat over meer geld voor onderwijs en innovatie. 'Alles bij elkaar beoordeel ik het zeer positief dat het CDA verantwoordelijkheid wil nemen voor bezuinigingen ter grootte van 6 miljard.' Wel moet er nog overeenstemming gevonden worden over de dekking.

De premier prijst de tegenbegroting van GroenLinks in de duidelijke keuze voor richting: voor groen en onderwijs. 'Het kabinet staat open voor investeringen in onderwijs, maar dan moet wel dekking worden gevonden.'

De tegenbegroting van de ChristenUnie kent veel raakvlakken met de plannen van het kabinet, zegt Rutte. 'Ik heb eerder aangegeven dat over lasten valt te praten met het kabinet.' Plannen gericht op het ontzien van kinderen moeten wel onderbouwd worden door alternatieve dekking, zegt de premier.

Op de tegenbegroting van D66 is de premier in eerste termijn al ingegaan, zegt hij.

Beeld epa

20.41 uur - Hekkensluiter Henk Krol met vier moties
Henk Krol spreekt als laatste en bedankt de premier voor de beantwoording van zijn vragen over ouderen. Richting de PVV zegt hij dat ouderen geen luiers dragen, 'sommigen dragen incontinentiemateriaal, het is maar een woord, maar ook dat getuigt van respect'.

Hij heeft als enig Kamerlid meerdere moties op zak: tegen lastenverzwaringen, voor ruimere schenkingsvrijstelling, over persoonlijke verzorging in verzorgingstehuizen.

Tenslotte spreekt hij de hoop uit dat het kabinet zal luisteren naar de sterke signalen uit de Kamer. 'Laten we hopen dat de hardleersheid van dit kabinet tijdelijk is.'

Beeld anp

20.36 uur - Partij voor de Dieren pleit tegen economische groei
Als één na laatste spreekt Marianne Thieme in tweede termijn. Het is zo ongeveer haar enige bijdrage vandaag. Ze pleit voor een 'echte koerswijziging die Nederland uit de crisis gaat halen'. De PvdD vindt dat we weg moeten uit een eenzijdig kader van 'economische groei en bbp'.

'Het bruto binnenlands product neemt toe met de aanschaf van straaljagers of kerncentrales, maar maakt het ons ook gelukkiger? Is de gezondheid van gezinnen of kwaliteit van onderwijs niet veel belangrijker? Waarom willen we alles meten, behalve dat wat het leven echt de moeite waard maakt? We zullen niet alleen de economische begroting op orde moeten brengen, maar ook de ecologische begroting.'

Thieme zegt dat economische groei het probleem is en niet de oplossing. 'De beperkte manier waarop wordt gekeken naar de economie vraagt om een fundamentele discussie hier in de Kamer.' Ze kondigt aan een hoorzitting te organiseren voor die discussie in het najaar.

Beeld anp

20.30 uur - SGP vraagt nogmaals aandacht voor gezinnen
Kees van der Staaij zet nog even de SGP-speerpunten op een rij: onevenredige lasten voor gezinnen, marginale belastingdruk. 'Dat zijn punten waar we in volgende debatten aandacht aan moeten besteden. Vandaag zijn we niet verder gekomen dat de open deur dat we daarover verder zullen praten.'

Hij hekelt de 'gemiddeldenplaatjes' van het kabinet. 'Als je met je hoofd in de kachel ligt en je voeten in de vriezer, is gemiddelde temperatuur van je lichaam wel in orde, maar gaat er toch iets goed mis.'

Tot slot verwijst hij het kabinet naar de Ark van Noach die van maandag tot zaterdag is geopend en waar ook een vergaderruimte in zit. 'Een inspirerende omgeving.' Hij spreekt alsnog zijn waardering uit voor de inzet van alle bewindslieden en wenst hen wijsheid en zegen toe.

20.15 uur - GroenLinks dient motie in over kindregelingen
Ook GroenLinks-leider Bram van Ojik wil duidelijkheid voordat de Tweede Kamer volgende week debatteert over de financiële beschouwingen. Hij dient desondanks toch één motie in over kindregelingen. GroenLinks is fel tegenstander van bezuinigingen op kinderopvang, die zijn volgens Van Ojik slecht voor arbeidsparticipatie. In een motie vraagt GroenLinks om een extra investering in de kinderopvang.

In de motie vraagt Van Ojik om een meevaller van 100 miljoen euro in te zetten om de koopkrachteffecten voor alleenstaande ouders met een uitkering te verbeteren. De motie is mede ondertekend door de PvdA.

Oppositieleiders Buma, Roemer en Slob zijn onaangenaam verrast door de motie. Ze vinden het plan geen verbetering, en waarom nu al de motie indienen terwijl het wetsvoorstel dat Van Ojik wil amenderen nog moet worden behandeld in de Kamer. Roemer: 'Laten we het debat afwachten tot het plan in de Kamer komt. Nu bent u misschien uw kruit al aan het verschieten.'

Van Ojik heeft de oppositierangen verlaten en is samen opgetrokken met de PvdA. Het wordt hem door andere oppositiepartijen niet in dank afgenomen, zo lijkt het.

GroenLinks-leider Bram van Ojik. Beeld ANP

20.10 uur - Oppositie roept op tot duidelijkheid vóór Financiële Beschouwingen
De afspraak tussen de oppositiepartijen lijkt duidelijk: laten we gezamenlijk duidelijkheid eisen van het kabinet vóór de Algemene Financiële Beschouwingen van volgende week. De constructieve middenpartijen geven het kabinet nog een week om daadwerkelijk te bewegen. De onderhandelingen zullen zich de komende dagen dus verplaatsen naar de achterkamers.

PvdA-fractievoorzitter Diederik Samsom en VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra voor vak K tijdens een schorsing. Beeld anp

20.06 uur - 'Niet de dag van de premier'
ChristenUnie-leider Arie Slob is zeer kritisch over het debat van vandaag. 'Het is niet de dag van de premier.' Het kabinet had moeten duidelijk maken waar de ruimte ligt voor onderhandelingen, maar liet dat na, meent Slob. De prioriteiten van de ChristenUnie zijn: werkgelegenheid, ontzien van 'de gezinsportemonnee', duurzame innovatie en 'gerechtigheid als principe voor het handelen van de overheid'.

Echte bewegingen rond werkgelegenheid en de koopkracht van gezinnen is nog niet gemaakt, zegt Slob. Hij betreurt het dat het kabinet niet naar de tegenbegrotingen van de oppositie heeft gekeken. 'Ze lagen er al, er had gewerkt kunnen worden, maar we blijven in intenties hangen.' Ook Slob roept het kabinet op om duidelijkheid te scheppen nog voor volgende week de Financiële Beschouwingen plaatsvinden.

Slob zegt tot slot dat hij blij is met het sociaal akkoord, maar dat ook hij vindt dat er gesproken moet worden met de sociale partners over mogelijke versnellingen van hervormingen.

Slob met SGP-leider Van der Staaij. Beeld anp

20.00 uur - Ook al geen moties van D66
D66-leider Pechtold telt eerst zijn zegeningen, zoals dat de bezuiniging op de AIVD wordt getemperd en dat er een onderzoek komt naar de werkwijze van de Eerste Kamer.

Minder blij is hij met de opstelling van het kabinet. 'Rutte was vandaag relatietherapeut van Samsom en Zijlstra, woordvoerder van Rehn en zetbaas voor werkgeversbaas Wientjes.' Al die beperkingen zorgden ervoor dat het kabinet geen bewegingsruimte had, meent Pechtold. Vanwege die vaagheid zal de D66-fractie geen moties indienen. 'Want wie een allemansvriend wil zijn, is aan het eind van de dag niemands vriend.'

19.54 uur - 'Als het roer omgaat, doet het CDA mee'
CDA-leider Buma zegt dat 'het roer om moet'. 'Een beleid gericht op banen, structureel economisch herstel'.

Iedereen heeft vandaag plannen gepresenteerd, zegt Buma, 'maar de premier heeft als een volleerd jongleur al die plannen in de lucht gehouden'.

Volgens Buma heeft het geen zin om het kabinet met een motie tot iets op te roepen. Hij wil dat het kabinet volgende week bij de Financiële Beschouwingen alsnog laat zien wat het wil. Hij herhaalt dat hij geen steun geeft aan een beleid van lastenverzwaringen en belastingverhogingen. 'Als het roer omgaat, doet het CDA mee.'

D66-leider Alexander Pechtold (L) en CDA-leider Sybrand Buma tijdens een schorsing. Beeld anp

19.35 uur - 'U vindt belangrijke dingen belangrijk'
PvdA-leider Samsom noemt eerst de concrete resultaten van vandaag. Zo wordt er minder bezuinigd op de AIVD en is de coalitie bereid om over de accijnzen te praten, een wens van het CDA. Samsom kondigt aan een motie van GroenLinks te steunen voor een verandering van de maatregelen rondom de kindregelingen. Het blijft een beetje vaag, maar Van Ojik gaat het straks uitleggen, belooft Samsom. 'U wilde een beweging zien en u ziet er een nu.'

Buma stelt dat zijn maatregelen leiden tot meer banen. 'En nivelleren, wat u doet, dat kost banen.' 'Ik vraag het nog een keer: is de heer Samsom bereid om hiervan af te zien?', aldus Buma. Samsom zegt dat hij hier naar wil kijken, maar dat de coalitie let op een evenwichtige inkomensverdeling. Dit lijkt een herhaling van zetten.

Buma zegt dat het 'onder deze omstandigheden onmogelijk is tot een akkoord te komen', want hij wil geen lastenverzwaringen en belastingverhogingen.

Samsom zegt dat de relevante partijen straks gewoon aan tafel gaan zitten en gaan praten. 'U vindt dingen belangrijk', aldus Samsom, om meteen toe te voegen: 'belangrijke dingen.'

Samsom lijkt vanavond beter zijn best te doen om toeschietelijker te zijn richting de oppositie dan gisteren.

Pechtold wil nogmaals van Samsom weten of de WW en het ontslagrecht bespreekbaar is. Samsom herhaalt: alles is bespreekbaar, maar de onderhandelingsruimte is beperkt.

19.28 uur - 'Rutte als allemansvriend'
Roemer mag nu. Hij concludeert dat de premier vandaag klem zat tussen de sociale partners en de 6 miljard bezuinigen. Dat laatste, 'omdat hij bang is voor een boete uit Brussel, maar dat is bangmakerij.'

Rutte was vandaag een allemansvriend, zegt Roemer. 'We mogen overal over praten, maar tot besluiten komen we niet.'

'Het debat van vandaag heeft laten zien dat een coalitie van zoveel verschillende partijen en een minderheid in de Eerste Kamer voor problemen zorgt. Iedereen komt met andere puzzelstukjes, maar wel van verschillende puzzels', concludeert Roemer.

19.10 uur - 'Nederland heeft besluiten nodig'
Zijlstra benadrukt in zijn tweede termijn dat het land 'besluiten nodig heeft' en geen uitstel. Hij zegt ook nog eens dat de VVD bereid is concessies te doen. 'Dat zal de komende weken verder bekeken moeten worden. Uiteindelijk moet er een balans komen tussen alle betrokken partijen.'

Tegen Pechtold, die hem interrumpeert, zegt hij: 'Laten we zo spoedig mogelijk om de tafel zitten en praten over hoe we tot elkaar kunnen komen.' Pechtold vraagt zich af of de Financiële Beschouwingen volgende week niet een herhaling van zetten zijn. 'Als u nog niet kan zeggen met wie u wilt praten, dan is het wel erg vrijblijvend', concludeert Pechtold. 'Ik wil gewoon helder en transparant van u weten hoe u deze gesprekken wilt vormgeven', voegt de D66-leider toe. 'Ik hoor het kabinet nog geen keuzes maken.' Pechtold wil weten wat de coalitie de komende week van plan is.

Zijlstra: 'Het betekent dat wij partijen zullen uitnodigen om met ons te praten. Wij zullen u en alle collega's die zich constructief hebben opgesteld daarvoor uitnodigen.'

Arie Slob (ChristenUnie) waarschuwt Zijlstra dat de coalitie wel ruimte moet geven aan het kabinet om te bewegen. 'Dit is het moment waarop u kunt zeggen tegen het kabinet: ga bewegen.'

Ondertussen lopen Pechtold en Van Ojik even weg om te overleggen.

Slob gaat verder en zegt dat hij teleurgesteld is dat de coalitie de tegenbegrotingen van de oppositie niet goed bekeken heeft. Dan had de coalitie nu wel kunnen aangeven waar de ruimte lag. Zijlstra deelt zijn mening niet; de ruimte kan ook na het debat bekeken worden. 'Als je dat hier in deze zaal doet, maak je brokken.'

Premier Rutte in de Kamer. Beeld anp

19.05 uur - 'Deal or no deal'
We speelden vandaag deal or no deal, zegt PVV-leider Wilders. Hij noemt de Beschouwingen 'een gênante vertoning'. De oppositiepartijen werden 'als politieke bedelaars het bos in gestuurd'.

Wilders hekelt het feit dat er nog steeds 6 miljard zal worden bezuinigd en dat 'Brussel nu de baas is in Nederland'. 'Rutte is de marionet van Brussel.' En: 'Bedankt Rutte, bedankt nep-oppositie.'

Volgens Wilders heeft Nederland vandaag kunnen vaststellen dat Rutte 'stug doorgaat met zijn afbraakbeleid'. 'Dit kabinet zit er zelfs niet voor zijn eigen kiezers en moet weg. Minister-president, ga na huis, stap op. Het is tijd voor verkiezingen.'

PVV-leider Geert Wilders. Beeld anp

19.00 uur - tweede termijn
Het is zeven uur, we gaan weer verder. Nu mogen de fractievoorzitters nog een keer reageren op wat de premier gezegd heeft. Ook mogen er moties worden ingediend. Daar wordt vanavond nog over gestemd.

18.15 uur - Oppositie heeft messen geslepen
Het overleg achter de schermen tussen de 'C5', de constructieve middenpartijen van de oppositie (CDA, D66, ChristenUnie, GroenLinks en SGP) is voorbij. De messen zijn geslepen voor de tweede termijn, mogelijk zijn afspraken gemaakt over moties.

Om 19.00 uur gaat het debat verder.

18.00 uur - Oppositieoverleg tijdens dinerpauze
De fractievoorzitters van de 'constructieve' oppositiepartijen overleggen in de pauze van het debat over een gezamenlijke strategie. CDA, D66, ChristenUnie, GroenLinks en SGP weten dat zij sterk staan als ze samen optrekken. Zonder steun van hun kant komt er van alle plannen van VVD en PvdA niets terecht in de Eerste Kamer.

Straks in tweede, en mogelijk derde termijn, mogen de partijen moties indienen. Dan wordt interessant om te zien welke verbonden zijn gesloten binnen de oppositiepartijen. Als de partijen samenwerken, kunnen ze de coalitie de pas afsnijden.

VVD en PvdA kunnen grofweg drie gelegenheidscoalities vormen om tot een meerderheid te komen in de eerste Kamer: het CDA kan het kabinet in één keer aan de benodigde 8 zetels helpen; D66 en GroenLinks hebben gezamenlijk genoeg senaatszetels om het kabinet aan een meerderheid te helpen; een derde mogelijkheid is D66, ChristenUnie en SGP, een combinatie die werkte bij het woonakkoord van minister Blok.

Het kabinet zal met enige weemoed hebben toegekeken hoe CDA-leider Buma en D66-leider Pechtold samen ten strijde trokken tegen het sociaal akkoord. Beide partijen willen dat hervormingen van WW en ontslagrecht sneller worden uitgevoerd dan met de vakbonden en werkgevers is afgesproken. Dat zou een einde betekenen van dat polderakkoord. Buma en Pechtold weten dat ze die macht hebben. En ook de andere 'middenpartijen' weten dat ze kunnen profiteren van een tijdelijk verbond.

Buma (CDA) en Van Ojik (GroenLinks) Beeld ANP

17.55 uur - Rutte uitgeroepen tot beste debater door Nederlands Debat Instituut
De jury van het Nederlands Debat Instituut heeft premier Rutte uitgeroepen tot de beste debater en daarmee winnaar van de Debatprijs 2013. Rutte wint de prijs voor de derde keer.

'Rutte toont meesterschap in maximale welwillendheid die hij richting oppositie presenteert. Altijd geduldig. Vaak vriendelijk en meegaand. Regelmatig concreet en messcherp. Kortom, realistische woorden, alert blijven als je opponent je in een hoek drijft en het blijven herhalen van de kernboodschap.

'Dit recept blijkt te werken. Niet mooi, maar wel effectief en dat dwingt respect af tijdens Algemene Politieke Beschouwingen die bol staan van de politieke spanning van een kabinet dat meerderheden zoekt.'

Premier Rutte in debat. Beeld ANP

17.30 - 19.00 uur - Dinerpauze
Het debat is geschorst voor een dinerpauze van anderhalf uur. Na de pauze is er een tweede termijn waarin de Kamer aanvullende vragen kan stellen aan de premier en moties kan indienen. Vervolgens zal de premier daarop reageren. Tot slot wordt er gestemd over ingediende moties.

Het is lastig te voorspellen hoe lang het debat nog gaat duren. Mogelijk vragen fracties om extra schorsingen voor fractieoverleg. Tijdens pauzes hebben alle spelers de kans zich opnieuw te beraden op strategie en achter de schermen bondgenootschappen te vormen.

17.15 uur - 'Elkaar niet de tent uitvechten, praten over de invulling'
Rutte ziet geen enkele mogelijkheid 'op dit moment dat Brussel ons meer ruimte geeft'. Er is geen andere optie dan 6 miljard te bezuinigen. 'Mijn voorstel is: elkaar niet de tent uitvechten, praten over de invulling.' Ook valt over lastenverlichting te praten met de oppositie, zegt de premier. 'Wij zijn niet voor lastenverzwaring.' Net zo goed wil het kabinet praten over het sociaal akkoord, zegt Rutte. Maar voorwaarde daarbij is dat het akkoord met de polder niet wordt opgeblazen.

D66-leider Pechtold is nog niet tevreden. Rutte vraagt: 'Wat mist Pechtold nu in mijn samenvatting?' Pechtold zegt inmiddels met de armen op de rug te staan omdat het te laat is om zijn wensen nog door te voeren: versnelling van hervormingen. 'Ik wil gewoon een toezegging dat beweging mogelijk is. Ik dreig niet. De deur staat open. De handen zijn uitgestoken. Maar op dit moment zal het kabinet die stap gewoon groot moeten maken. Ik sta nu met een kabinet te praten waar ik het gevoel heb dat twee fractievoorzitters het niet eens zijn en de sociale partners de handen op de rug houden.'

Rutte zegt geen toezeggingen te kunnen doen aan D66 omdat hij dan vier andere oppositiepartijen kwijt die het anders willen. Pechtold: 'En dus zal het kabinet keuzes moeten maken tussen links, rechts en het midden.' Rutte: 'Maar dat moet je niet vandaag doen. Dit zijn de algemene politieke beschouwingen. Ik voel dat we er met elkaar uit kunnen komen. Er zit geen licht tussen Zijlstra, Samsom en mij. Dit is hoe we erin zitten, dit is hoe we het willen aanpakken.'

Rutte houdt voet bij stuk en wil absoluut niet nu op concrete onderdelen publiekelijk gaan onderhandelen met oppositiepartijen. Hij heeft de marges van het kabinet geschetst en wil daarbinnen de komende maanden met de oppositiepartijen naar meerderheden gaan zoeken.

De premier komt aan het eind van zijn eerste termijn, spreekt nog enkele concluderende woorden: 'Het kabinet is op allerlei punten bereid om te bewegen. Ik doe een beroep op de oppositie om met het kabinet in gesprek te gaan.'

Een laatste handreiking richting de oppositie, maar de politici voor wie de verbindende woorden zijn bedoeld, zijn nog lang niet tevreden. CDA-leider Buma en D66-leider Pechtold willen allebei het sociaal akkoord openbreken en hervormingen sneller doorvoeren. Het kabinet voelt hier absoluut niet voor, maar zonder deze twee partijen krijgt het kabinet geen meerderheid voor de plannen in de Eerste Kamer.

D66-leider Pechtold. Beeld anp

17.10 uur - Debatrecensie: 'De drie retorische ingrediënten van Rutte'
Roderik van Grieken en Donatello Piras van het Nederlands Debat Instituut recenseren voor Volkskrant.nl het debat. Hoe doet Rutte het?

'Het laatste wat ik moet doen is valse hoop wekken.' Wederom een waarheid als een koe. En: 'Niemand moet valse hoop wekken.' De retorische ingrediënten van Rutte zijn: analyse van drogredenen bij zijn opponenten, pragmatische en realistische antwoorden (zoals: 'zo werkt dat potje niet') en het tot in den treure meebewegen met de vragensteller met de inmiddels legendarische woorden 'daar moeten we over praten'. Om wel te eindigen met de kabinetseisen zoals dat het moet passen 'binnen de 6 miljard'.

Kortom: praktische woorden, alert blijven als je opponent je in de hoek drijft en het blijven herhalen van de kernboodschap. Tot nu toe is het een werkend recept. Niet mooi, maar wel effectief en dat moet respect afdwingen in de Algemene Politieke Beschouwingen die bol staan van de politieke spanningen van een kabinet dat meerderheden zoekt.

Beeld ANP

17.05 uur - 'Met de handen gebonden'
De premier is aan het eind gekomen van zijn betoog en beantwoording van de vragen van de Kamer. Maar bij de interruptiemicrofoons melden zich verschillende fractieleiders. CDA-leider Buma wil weten wat er nou vandaag bereikt is. Rutte schetst nogmaals de marges van het kabinet: 6 miljard, sociaal akkoord. 'Binnen die context is er veel te bespreken.' De marges zijn te smal, meent Buma: 'Met de handen gebonden.'

Rutte zegt 'een echte poging gedaan' om met Buma te praten over de invulling van het pakket van 6 miljard. 'Als dat mogelijk is zonder lastenverzwaringen. Fantastisch. Het kabinet heeft geen doel tot lastenverzwaringen.'

Buma wil echter niet de druk van de handtekening van de bonden. 'Die druk wil ik er niet ophebben, want dan kan je niet vrij onderhandelen.' Rutte probeert Buma gerust te stellen. De sociale partners luisteren volgens hem ook naar dit debat.

Premier Rutte tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen. Beeld ANP

16.56 uur - Rutte memoreert aanslag Nairobi
De premier spreekt over vrijheid van godsdienst en levensovertuiging. Hij memoreert de aanslag op een winkelcentrum in Nairobi waar ook een Nederlandse bij omkwam. Ook geeft Rutte aandacht aan de vervolging van christenen in Arabische landen. Hij zegt tegen Kees van der Staaij dat die terecht opkomt voor de bescherming van religieuze minderheden. Hij belooft aan de SGP'er dat de bescherming van minderheden een speerpunt is in het mensenrechtenbeleid van het kabinet.

Met GroenLinks en de ChristenUnie debatteert de premier over het vooruitschuiven van uitgaven voor ontwikkelingssamenwerking. De oppositiepartijen meent dat er sprake is van een bezuiniging. Het is volgens de premier een 'verschuiving'. Het kabinet schuift 150 miljoen euro dat bestemd was voor een ontwikkelingssamenwerkingsfonds een jaar naar de toekomst. 'Dat is geen bezuiniging, dat potje wordt langzamer gevuld.'

16.40 uur - Rutte over gezondheidszorg
Het debat gaat verder. Het volgende 'blokje' van Rutte is een verzamenling antwoorden van de premier op vragen uit de Kamer over de gezondheidszorg.

Wanneer Rutte spreekt over mantelzorg, wordt hij onderbroken door SGP-leider Kees van der Staaij. Hij vraagt voor extra middelen bij de gemeente voor mantelzorgers. 'Ja', zegt de premier. 'Zo is het.'

Rutte bespreekt vragen over het afschaffen van subsidieregelingen voor chronisch zieken en gehandicapten. De maatregel is niet effectief, meent de premier. Het geld komt vaak niet aan bij diegenen die het nodig hebben. Gemeenten kunnen beter maatwerk leveren dan het Rijk, zegt hij. Daarom hevelt het kabinet 700 miljoen over naar gemeenten zodat die die zorg kunnen gaan bieden.

CDA-leider Buma wil de toeslagen voor gehandicapten en chronisch zieken alsnog bij het Rijk houden omdat hij vreest dat die groepen er bij gemeenten op achteruit zullen gaan. Rutte reageert dat het Rijk niet goed is in de uitvoering van die maatregel.

CDA-leider Buma. Beeld ANP

16.25 uur - Het debat is voor 10 minuten geschorst.

Veel Kamerleden hebben hun bankje verlaten. Bijna alle fractievoorzitters zijn verdwenen naar de gang. D66-Kamerlid Gerard Schouw praat geanimeerd met minister Henk Kamp van Economische Zaken, die vak-K even heeft verruild voor een Kamerzetel.

SP-leider Emile Roemer heeft overleg met enkele Kamerleden en fractiemedewerkers. PVV-leider Geert Wilders zoekt vanuit zijn stoel advies bij collega-fractieleden.

16.10 uur - Bezuinigingen op Defensie
Premier Rutte reageert op vragen uit de Kamer over werkgelegenheid bij de overheid in de provincies Friesland, Drenthe, Limburg en Zeeland. Hij verwijst naar ministers en staatssecretarissen die zich hiervoor inspannen en zich hier later over zullen uitlaten. 'Ministeries rapporteren eind 2014 over regionale werkgelegenheidseffecten.'

Vooral ChristenUnie-leider Arie Slob neemt het op voor militairen die hun baan kwijt raken omdat kazernes worden gesloten. Nu ook komt Slob naar de interruptiemicrofoon. 'We zullen moeten kijken wat de veiligheidsrisico's op dit moment zijn. Dan zien we dat dit kabinet opnieuw gaat bezuinigen op de krijgsmacht, in Assen, in Ermelo, in Rotterdam. Dat moet echt anders.'

Volgens Rutte bezuinigt dit kabinet niet op Defensie, maar is minister Hennis bezig met het op orde brengen van financiële problemen bij de krijgsmacht. Slob is niet tevreden: 'Er vallen gewoon klappen, er gaan kazernes dicht. We zullen moeten zorgen dat we Defensie op orde houden, maar ook werkgelegenheid overeind houden in die kwetsbare gebieden. Wat voor perspectief heeft u deze mensen te bieden?'

Rutte: 'Het laatste dat ik moet doen is valse hoop bieden. Feit is dat het vorige kabinet 650 miljoen bezuinigingen op Defensie ingeboekt. Dat heeft gevolgen voor mensen in Nederland, maar ik heb geen toverstokje waarmee ik de problemen bij Defensie van het jarenlang achter de feiten aanlopen kan oplossen. Dit zijn de feiten en mooier kan ik ze niet maken.'

SGP-leider Kees van der Staaij vraagt aan de premier of er alsnog voor 50 miljoen euro kan worden gerepareerd op koopkrachtdaling bij soldaten. Militairen gingen er dit jaar op achteruit door een technische vereenvoudiging van het loonstrookje. Rutte: 'Laten we bij de financiële beschouwingen volgende week kijken of er op een manier dekking te vinden is.'

ChristenUnie-leider Arie Slob Beeld anp
Premier Rutte. Beeld anp

15.45 uur - 'Samen klussen aan lastenverzwaringen'
Pechtold wil weten of er niet snel met de werkgevers gesproken kan worden over het structureel scheppen van meer banen voor arbeidsgehandicapten. Rutte vindt dit een 'heel constructieve suggestie'.

Buma vraagt aan Rutte of hij bereid is af te zien van 'het gif voor de economie', lastenverzwaringen. Rutte zegt dat hij liever minder lasten had gezien, maar dat dit het kabinet niet gelukt is. 'Het is gewoon lastig.' Rutte heeft zo gekozen, dat de lastenverzwaringen 'minimale schade' veroorzaken.

Buma dreigt net als gisteren dat de steun van het CDA wegvalt als de lasten omhoog gaan. Rutte daagt hem uit om met alternatieven te komen, want volgens de premier is er ook van alles aan te merken op de tegenbegroting van het CDA. 'Het lukt u ook niet', aldus Rutte, 'maar laten we samen kijken en klussen en zien hoever we komen'.

Beeld anp

15.15 uur - Overleg in de Kamerbankjes
Intussen is Pechtold naast Samsom in het PvdA-vak gaan zitten voor een minutenlang overleg. D66-Kamerlid Wouter Koolmees overlegt tegelijkertijd met de VVD. Wellicht dat er al overlegd wordt over de moties die vanavond zullen worden ingediend.

Pechtold en Koolmees koppelen even terug wat ze net besproken hebben. Daarna loopt Koolmees terug naar de VVD en het CDA en daarna door naar de SGP. Wat wordt hier allemaal besloten?

Nog even later is Koolmees te vinden bij GroenLinks. Hij loopt samen met Jesse Klaver de zaal uit.

Samsom is ondertussen bij Pechtold in het D66-vak aangeschoven.

Zijlstra en Buma praten nu ook even met elkaar.

CDA-leider Buman in overleg met D66-voorman Pechtold. Beeld anp

14.50 uur - SP wil debat schorsen
Ook irritatie bij SGP en SP. 'Als we op dit abstractieniveau door gaan zijn we het over alles eens. We willen allemaal werken aan een beter Nederland', grapt Kees van der Staaij (SGP). Zijn er ook dingen waar niet over onderhandeld kan worden, vraagt hij. Rutte zegt dat 'de piketpalen' liggen bij de hoogte van de bezuinigingen en het streven naar een evenwichtige inkomensverdeling.

SP-leider Roemer noemt het debat een 'zinloze exercitie'. 'Op alle concrete punten die collega's hebben ingediend krijgen we dezelfde reactie (we gaan met elkaar praten).' Roemer stelt voor, met een punt van orde, om het debat te schorsen 'tot de premier met alle partijen heeft gesproken'.

Het voorstel wordt meteen voorgelegd. Roemer krijgt alleen steun van de PVV en de Partij voor de Dieren. Van der Staaij wil door met het debat, maar grapt wel dat hij zijn medeleven betuigt met de partijen die gisteren een motie van wantrouwen hebben gesteund (PVV, SP en PvdD), omdat die nu 'het hele debat moeten uitzitten'. De Kamer buldert van het lachen.

Het debat gaat verder, maar diverse fractievoorzitters zeggen ontevreden te zijn over het debat omdat het kabinet niet wil zeggen welke voorstellen van de oppositie op instemming kunnen rekenen. GroenLinks-leider Van Ojik noemt dit 'frustrerend'.

SP-leider Emile Roemer. Beeld anp

14.35 uur - 'Een gapend gat tussen kabinet en oppositie'
Ook irritatie bij Pechtold. Hij vindt dat Rutte de oppositie niet tegemoet komt. 'Het kabinet kan al wekenlang aanvoelen dat de oppositie wat wil, maar u komt geen stap dichterbij. U houdt een gapend gat tussen het kabinet en partijen die zelf met voorstellen komen.'

Rutte wil hier niet aan en gaat dit op drie punten aantonen, zo kondigt hij aan. 'Volgens mij heb ik op het punt van het sociaal akkoord een opening geboden. Maar we moeten dat zo doen dat we de sociale partners niet verliezen. Maar ik denk dat het kan. Dan de 6 miljard. Met ons is te praten over de invulling, maar over de hoogte worden we het niet eens. En op het punt van een evenwichtig inkomensbeeld, zeg ik ook dat ik bereid ben te praten. Wat kan ik nog meer doen? Ik vraag u dit ook te erkennen. En als het op punten niet genoeg is moeten we het daarover hebben.'

Pechtold is nog niet tevreden. 'Is het praten of onderhandelen', vraagt hij. 'Als het dat laatste is dan wissel je standpunten uit en ben je vervolgens bereid ook te bewegen.' Ook Slob wil weten of het kabinet echt bereid is te bewegen op het gebied van de inkomensverdeling. Hij rekent voor dat gezinnen met kinderen (een speerpunt van de ChristenUnie) er flink op achteruit gaan in 2014. 'Als u zegt wij gaan het gesprek aan, dan wil ik op dit gebied ook daden zien. U moet verder gaan dan alleen praten. Dit is uw dag. U moet aangeven wat we nu gaan doen. U moet een keer over de brug komen.'

Rutte zegt dat hij 'een andere beleving heeft van vandaag'. Wat we aan het doen zijn, is debatteren over het beleid van het kabinet en de opties van de oppositie en de effecten van dit beleid, aldus Rutte.

Debatrecensie: 'Het lijkt een opgezet plan om Rutte nu maximaal onder druk te zetten'
Roderik van Grieken en Donatello Piras van het Nederlands Debat Instituut recenseren voor Volkskrant.nl het debat. Hoe draait de oppositie de duimschroeven aan?

'Dat zijn we aan het doen, maar we komen zo geen stap verder', bitst Alexander Pechtold (D66). Na de lunch wordt het debat direct geanimeerd gevoerd. Zowel CDA als D66 lijken tijdens de schorsing besloten te hebben de verbale duimschroeven iets meer aan te draaien.

'Ik heb nu drie onderwerpen vanochtend waarbij ik het gevoel krijg: er zit nul beweging', zegt Pechtold. Vervolgens reageert Rutte: 'Over het Sociaal Akkoord kunnen we praten, maar wel dusdanig dat we de sociale partners niet verliezen. Ik denk dat het kan en noem dit een toenadering'. Zo framed Rutte zijn antwoord als cadeautje aan de oppositie. Om vervolgens te vragen aan de oppositie om dit 'te erkennen en er recht aan te doen' en zelf ook 'stappen te zetten'.

Dan doet Pechtold iets handigs. Hij pakt iets uit het Sociaal Akkoord wat de sociale partners niet fijn vinden om aan te tornen maar de VVD van Rutte wel. En dus stelt hij: 'Valt er over het ontslagrecht zo te praten dat er versnellingen, verbeteringen et cetera komen?' Rutte krijgt het hier lastig maar eindigt wederom met: 'Laten we nu niet doen alsof er vanochtend niets is gebeurd. Volgens mij zijn we elkaar tegemoet gekomen en dat waardeer ik zeer'.

Slob gaat nog verder: 'U bent nu aan zet, het is uw dag en u moet zeggen wat u nu gaat doen'. Geen woorden maar daden, eist de oppositie nu. Het lijkt een opgezet plan om Rutte nu maximaal onder druk te zetten en iets inhoudelijks over te houden.

Rutte in debat. Beeld anp
 
U moet verder gaan dan alleen praten. Dit is uw dag. U moet aangeven wat we nu gaan doen.

14.25 uur - Weer irritatie Buma
Buma wil weten over de inkomensverdeling ter discussie kan komen te staan bij het kabinet, bijvoorbeeld door de belastingen te verlagen. Rutte wil hier geen ja of nee op zeggen, maar herhaalt dat hij bereid is te praten. 'Daarmee rijk ik u maximaal de hand.' Buma, die wil dat de belastingen omlaag gaan, is niet tevreden. 'Zeg nu gewoon wat u wil.' Als Rutte zijn punt herhaalt, loopt Buma hoofdschuddend terug naar zijn stoel. Gisteren was hij ook boos over de in zijn ogen 'drammerige' houding van Samsom.

Pechtold observeert dat het later praten, waar Rutte steeds naar verwijst, niet altijd kan worden uitgesteld. 'Dat zijn we nu aan het doen!'

Zo probeert de oppositie steeds het kabinet tot een concrete handreiking te bewegen, maar daar wil de premier niet aan. De echte onderhandelingen, die komen later wel.

14.15 uur - 'Op dit moment kan ik u niet steunen'
Rutte gaat meteen van start door te reageren op vragen over de nullijn. Het CDA stelde voor om bij wet vast te leggen dat bij een begrotingstekort van 3 procent de overheidsuitgaven niet mogen stijgen. Buma vraagt meteen bij de interruptiemircrofoon of het kabinet met dit voorstel kan instemmen. Rutte zegt: 'Op dit moment kan ik dit niet, want daar moeten we over praten.' De premier wil dan 'de gerechtvaardigde zorgen' van hem en de VVD-fractie bespreken, zo zegt hij. Oftewel: hier moet over onderhandeld worden.

Buma vraagt nu naar het 'belastingtarief' van 60 procent, waar gisteren ook uitgebreid over werd gesproken. Toen werd gezegd dat de belastingdruk voor hoge inkomens kan oplopen tot 60 procent. Rutte zegt dat dit niet waar is.

14.00 uur - we gaan weer beginnen
Inmiddels is het halve kabinet er ook en druppelen de Kamerleden binnen, nadat de bel in het gebouw klonk als teken dat het debat aanstaande was. De fotografen krijgen nu even de kans om van dichtbij een foto te maken.

De Algemene Politieke Beschouwingen gaan zo weer verder nadat iedereen even heeft kunnen lunchen. Het enige Kamerlid dat al op zijn plek zit is Geert Wilders, die in zijn stoel zit te lezen. Even verderop geeft Roemer een interview voor de televisie. De publieke tribune stroomt langzaam vol.

Beeld anp

13.07 uur - Pauze
Kamervoorzitter Van Miltenburg heeft er genoeg van en besluit dat het tijd is voor de lunch. Over een uur gaan we weer verder. Tot zo!

Debatrecensie over het debat tot nu toe
'Het grote verschil tussen eerdere Algemene Beschouwingen en vandaag is dat er meer onderhandeld wordt', schrijven Roderik van Grieken en Donatello Piras van het Nederlands Debat Instituut. Zij recenseren voor Volkskrant.nl het debat.

Dag twee is vaak een steekspel van woorden: 'Laten we het niet hebben over 6 miljard maar over mensen' zegt Slob van de ChristenUnie. Buma wil best zaken doen met het kabinet en vraagt of het Sociaal Akkoord niet sneller kan. Daarmee doet hij een een-tweetje met Pechtold die daarvoor hetzelfde heeft gezegd. Rutte gunt de beide oppositieleden hun mening en vertelt dat ook.

Dat is vandaag de tactiek van Rutte. Vooralsnog werkt dat goed. Hij maakt als het ware een U-bocht. Eerst beweegt hij mee met de vragensteller om wel te eindigen met een eigen antwoord waar genoeg kabinetsbeleid in zit. Hiermee overleeft hij vooralsnog sterk het ingewikkelde budgettaire gedeelte van de Algemene Beschouwingen. Hier proberen oppositiepartijen toezeggingen te krijgen. Soms lukt dat maar soms constateert men dat we 'nu even klem zitten'.

En zo lijkt het net een echte onderhandeling maar dan in de plenaire vergaderzaal waardoor iedere huiskamer kan meekijken. Dat maakt het wel anders. Want een onderhandeling achter gesloten deuren gaat er behoorlijk anders aan toe. Maar door deze openheid kan het misschien zelfs sneller gaan. Het is in ieder geval de werkelijkheid tijdens een belangrijk debat anno 2013.

Beeld ANP

12.55 uur - 'We denken verschillend over de 6 miljard'
Het gaat nu al enige tijd over het pakket aan extra bezuinigingen van 6 miljard euro. Arie Slob dacht net ruimte te zien voor onderhandelingen, maar is er ineens niet zo zeker meer van. 'Ik loop al weer naar mijn bankje en ik hoor al weer Olli en dat gaan we niet redden', zegt Slob.

Volgens Slob kan een beroep op 'de eurocommissaris van huppeldepup' niet het argument zijn waarmee 'onze burgers' worden overtuigd van de bezuinigingen. 'Daar ben ik het totaal mee eens', zegt Rutte. 'Maar je moet vragen wat de burger wil, en daar leven verschillende opvattingen over.'

Vervolgens, betoogt Rutte, is er de afspraak in Brussel om het begrotingstekort op 3 procent te laten uitkomen en het risico op een boete. Volgens Rutte is dat risico reëel.

Roemer breekt in en zegt dat er geen meerderheid is voor de 6 miljard. Rutte ontkent: hij denkt dat het CDA het ermee eens is. Iedereen, inclusief Roemer, kijkt even naar Buma. Er klinkt gelach in de zaal. Het blijft even onduidelijk, want Buma heeft geen microfoon, maar Rutte gaat verder met zijn betoog.

12.43 uur - 'We doen het niet voor Brussel'
De meeste oppositiepartijen willen af van de Europese 3-procentsnorm en pleiten voor minder bezuinigingen. Daar wil de premier echter niet aan. 'We doen het niet voor Brussel', zegt Rutte. Tegelijkertijd zijn er wel consequenties verbonden aan de Brusselse afspraken, niet bezuinigen zou een boete opleveren van 1,2 miljard, zegt de premier.

Rutte wil zodoende wel spreken over de inhoud van het 6-miljardpakket, maar niet over het totaalbedrag. Hij zoekt een 'agreement to disagree' en daarna te kijken 'of we het eens kunnen worden of de invulling van de bedragen'.

ChristenUnie-voorman Slob, die zelf maximaal 3 miljard wil bezuinigen, houdt Rutte voor dat we het over 'mensen moeten hebben' en niet over 6 miljard. Waarom meer bezuinigen terwijl dit schadelijk is voor de werkgelegenheid? Rutte zegt dat hij het hier helemaal mee eens (banen zijn belangrijk) en dat het effect op de economische groei van de besparingen daarom beperkt is.

Pechtold concludeert dat Rutte dus niet wil praten over een lager bedrag dan 6 miljard. Rutte ontkent, hij zegt weer dat hij liever niet discussieert over de omvang van het bedrag, als hij bij voorbaat al weet dat er geen overeenstemming komt. 'Laten we dan praten over de invulling van de maatregelen.'

Rutte zegt tegen Pechtold dat er geen andere uitleg mogelijk is over het standpunt van Brussel: Nederland moet 6 miljard bezuinigen. 'Dan worden we nog gematst, want we komen niet op de harde 3 procent.' Hij herhaalt dat er verschillend wordt gedacht over de 6 miljard, dus dat het geen zin heeft om daarover te praten.

ChristenUnie-leider Arie Slob. Beeld anp

12.25 uur - 'Gemeenschappelijke wil om eruit te komen'
Alexander Pechtold wil nu al spijkers met koppen slaan. Hij vraagt aan de premier of die bereid is om door minister Asscher van Sociale Zaken te laten onderzoeken hoeveel ruimte er is bij de sociale partners. D66 wil hervormingen van WW en ontslagrecht versnellen, de sociale partners willen dit niet.

Rutte zegt dat hij niet nu al op één dossier de volgende stap kan schetsen. 'Dat zou te ver gaan in dit debat. Dat zullen we echt moeten bekijken, ook na vandaag. Ik stel een gemeenschappelijke wil vast om eruit te komen. Dat vind ik winst, dat laat ik echt niet ontglippen. Ik zal er hard aan werken om gezamenlijk tot oplossingen te komen.'

Pechtold is niet tevreden met dat antwoord: 'De premier zegt: wacht af. Dat is wat mij betreft verloren tijd.'

Rutte: 'Nee, voorzitter, dan druk ik mij niet goed uit. Pechtold vraagt mij om op één onderdeel in de uitvoering de diepte in te gaan.' Hij zegt dat echter zijn doel vandaag is om draagvlak te creëren voor het totaal van plannen die Nederland verder moeten helpen. Pas in de komende weken en maanden is het nuttig om op de details in te gaan.

Debatrecensie: 'Rutte weet de sfeer goed te houden'
Roderik van Grieken en Donatello Piras van het Nederlands Debat Instituut recenseren voor Volkskrant.nl het debat. Hoe doet Rutte het als onderhandelaar?

Rutte heeft inmiddels een paar keer voor Pechtold en Buma geschetst wat hun bewegingsruimte is tijdens dit debat. Hij wil op alle manieren naar de maatregelen in het Sociaal Akkoord kijken, maar er moet steun blijven van sociale partners. Versnellen mag, aanpassen mag, maar wel onder die voorwaarde.

Vraag is nu of Pechtold en Buma akkoord zullen gaan met dit principe of dat ze hier de rest van het debat tegenin zullen blijven gaan. Het geeft ze in ieder geval wel de ruimte om volop met aanpassingen te komen waarvan ze weten dat die waarschijnlijk goedkeuring van sociale partners krijgen. Kijken of Rutte dan daadwerkelijk boter bij de vis doet.

Vooralsnog weet Rutte door ingetogen en oprecht in te gaan op alle vragen de sfeer goed te houden. Hij geeft iedereen aandacht.

Rutte en Pechtold in de Tweede Kamer. Beeld anp

12.20 uur - Debatrecensie: 'Chapeau voor Rutte'
Roderik van Grieken en Donatello Piras van het Nederlands Debat Instituut recenseren voor Volkskrant.nl het debat. Hoe bestrijdt Rutte interrupties?

Het is interessant te zien hoe Rutte omgaat met interrupties. Er zijn drie type interrupties te onderscheiden: informatieve, reclame en ontwrichtende. Het eerste type is makkelijk. Het tweede betreft vragen waar vooral het eigen verhaal in verweven zit. Buma en Pechtold bedienen zich hiervan. Rutte kan hier sterk mee omgaan door mee te gaan met het verhaal, maar tegelijkertijd zijn kabinetsbeleid voor het grootste gedeelte overeind te houden.

Tot slot zijn er de ontwrichtende vragen waar vaak een drogreden in zit. Vandaag was Rutte zeer sterk in het ontmaskeren van de drogreden. Dat deed hij bijvoorbeeld door het uitleggen van een 'debattruc' van Wilders.

'U suggereert dat we het op dit punt oneens zijn maar dat is feitelijk helemaal niet waar. Het is goed dat de mensen thuis snappen wat hier gebeurt.' En Wilders probeerde het nog een keer met een ultimatum: 'Wilt u dan beloven dat op 1 januari niemand in Nederland meer 24 uur in een luier hoeft te zitten?' En ook daar kwam Rutte voortreffelijk uit door wederom te benoemen dat dit een onjuist dilemma is en vervolgens een inhoudelijk antwoord te geven. Chapeau!

Beeld anp

12.10 uur - Ook Buma wil versnelling sociaal akkoord
Buma doet het debat over het sociaal akkoord nog eens over met de premier. Net als Pechtold is CDA-leider Buma voorstander van versnelling van de hervormingen van WW en ontslagrecht. Rutte herhaalt dat hij daarover wil praten, maar dat het CDA dan met het kabinet de overtuiging moet delen dat het sociaal akkoord van belang is voor Nederland.

Buma zegt echter dat het kabinet de richting van het CDA op moet komen, wil het steun verwerven bij de christen-democraten.

De premier verdedigt tegenover alle oppositiepartijen het belang van de akkoorden in de polder. Het maatschappelijk draagvlak geeft volgens Rutte rust in het land, maar, zegt hij erbij, uiteindelijk worden wetten gemaakt. 'Bij wetgeving komt de Kamer in zijn totale soevereiniteit tot een eigen afweging.'

De oppositie denkt hier anders over. ChristenUnie-leider Arie Slob meent dat het kabinet een verkeerde inschatting heeft gemaakt door in de polder afspraken te maken zonder dat er steun is in het parlement. Ook Pechtold ziet een 'spagaat' bij het kabinet. 'U moet kiezen waar u de steun vergaart. U bent te snel geweest met akkoorden, u bent te snel naar de trappen van het paleis gerend, u bent nu al tien maanden aan het formeren.'

Buma en Rutte in de Tweede Kamer. Beeld anp

11.58 uur - Ook over onderwijs is met het kabinet goed te praten
De premier doet een handreiking naar D66-leider Pechtold. Over het belastingplan is te praten met het kabinet en ook meer geld voor onderwijs is bespreekbaar, zegt de premier. Maar de dekking is wel van belang.

Pechtold vraagt of er ook mogelijkheid is tot praten over het versnellen van hervormingen, in tegenstelling tot wat is afgesproken in het sociaal akkoord. Rutte zegt bereid zijn daarnaar te kijken, maar dan wel overeenstemming moet hebben met werkgevers en werknemers. 'Ik kan zeggen dat die onderhandelingen in de polder pittig waren. Als je praat over WW en ontslagrecht is mijn gevoel dat de ruimte daar zeer beperkt is, zo niet afwezig.' Rutte ziet wel mogelijkheden bij de participatiewet en de pensioenplannen. Pechtold wil juist hervormingen van WW en ontslagrecht versnellen. De ruimte is daar krap, meent de premier, en de effecten op korte termijn zullen volgens hem ook beperkt zijn.

Pechtold zegt dat toenadering tot D66 zal betekenen dat er opnieuw onderhandeld moet worden over het sociaal akkoord. Hij vraagt aan de premier om met de sociale partners te spreken over het versnellen van die hervormingen. 'Bent u bereid met de sociale partners en met mij te spreken? En te bewegen?'

Rutte: 'Wij willen daarover in gesprek, maar we hebben een deal gesloten met de sociale partners. Op WW en ontslagrecht zie ik daar heel beperkte mogelijkheden. Dat is niet wat ik vind, maar wat ik constateer.'

Rutte schetst zijn visie op het debat van vandaag: 'Als wij als coalitie, maar ook de oppositie, bereid zijn verantwoordelijkheid te nemen, moeten wij dat gezamenlijk doen. Dan moet je ook met elkaar gesprek gaan voeren. Maar dan vraag ik aan de heer Pechtold te respecteren dat het opblazen van het sociaal akkoord slecht zou zijn voor Nederland, dat zou tot veel onrust leiden.'

Nee, zegt Pechtold. 'Dat accepteer ik niet. Bestuurt u of bestuurt de polder? Niet de FVN beslist, maar de twee Kamers hier beslissen over wetten. Het is niet opblazen van het akkoord, het is versnellen van ambitie, gericht op werk. Ik vraag u nogmaals of er de bereidheid is om te bewegen op deze twee hoofdonderwerpen: WW en ontslagrecht.'

Rutte herhaalt dat hij daarover wil spreken, maar dat hij zijn handtekening niet onder het sociaal akkoord vandaan gaat halen. 'Als de heer Pechtold zegt: ik onderschrijf het belang dat sociale partners niet weglopen; dan geldt voor het kabinet dat het wil spreken met CDA en met D66 over het sociaal akkoord.'

Weer weigert Pechtold de vraag van Rutte. 'Ik onderschrijf het belang van werk, niet van akkoorden.'

Premier Rutte in gesprek met de Tweede Kamer. Beeld ANP

11.45 uur - 'Wilders doet mij denken aan tijdschrift Arts&Auto'
Ook PVV-leider Wilders haakt aan op de aanval van Roemer. 'U bezuinigt op de verzorgingshuizen. Hoe kan het dat wij miljarden geven aan Afrika en aan Griekenland en dat wij in Nederland 800 verzorgingshuizen gaan sluiten. U moet u diep schamen.'

Premier Rutte meent dat Wilders een karikatuur maakt van de werkelijkheid. 'In veel verzorgingshuizen wonen veel mensen die liever thuis zouden wonen. Dankzij afspraken van het kabinet kunnen die mensen die toch zijn aangewezen op verzorgingshuizen daar ook kunnen blijven.' De premier zegt dat Wilders hem steeds meer doet denken aan het tijdschrift Arts&Auto: 'Namelijk twee dingen die niets met elkaar te maken hebben proberen met elkaar te verenigen, namelijk Griekenland en de gezondheidszorg.'

De premier gaat door en zegt een debattruc van Wilders te ontleden. 'Wilders koppelt ons lidmaatschap van de EU aan ouderenzorg. Dat mag hij doen, maar het zijn onderwerpen die niets met elkaar te maken hebben. Ik hoop dat ook luisteraars thuis door hebben wat de heer Wilders doet. Als zijn beleid voor Europa zou worden uitgevoerd is dat zeer schadelijk voor Nederland. Wat betreft ouderenzorg zetten alle leden van het parlement en de twintig leden van het kabinet zich in voor een zo goed mogelijke zorg.'

Wilders riposteert: 'Dat is geen debattruc, u geeft miljoenen aan ontwikkelingshulp, dat staat gewoon op de begroting. En tegelijkertijd zitten ouderen 24 uur in een luier in Nederlandse verzorgingshuizen.' Tot slot vraagt Wilders aan Rutte of hij voor 1 januari 2014 ervoor kan zorgen dat er geen oudere meer 24 uur in een luier in een verzorgingshuis zit.

'Nee', zegt de premier. 'Wilders zet hier weer een truc in. Hij zet er een datum op om een tegenstelling te creëren die er niet is. Wij willen allebei het beste voor ouderen.'

Wilders druipt uiteindelijk af. Terug in de PVV-bankjes volgt druk overleg met collega-fractiegenoten waaronder zijn tweede man Martin Bosma.

Beeld ANP

11.32 uur - U impliceert dat mensen niet participeren
SP-leider Roemer meent dat Rutte met zijn roep om een participatiesamenleving impliceert dat mensen nu te weinig meedoen. 'Dan wil ik ook namen en rugnummers.' Roemer werpt hem ook toe: 'U verergert de participatiesamenleving eerder dan dat u hem verbetert.'

Rutte: 'Mijn punt is precies het tegenovergestelde. Het land is verder dan de politiek. Mijn punt is hoe we als politiek die trend kunnen volgen. De kern van de zaak is dat de samenleving verder is dan de politiek. Als we daarop inspelen dan loopt de politiek niet in de weg, maar versterkt.' Tegelijkertijd zegt de premier dat die mensen die niet meekomen moeten kunnen bouwen op de overheid.

De SP-leider ziet in de praktijk iets heel anders gebeuren: 'U straft mensen die ziek zijn, u straft mensen in de portemonnee, u straft mensen die moeite hebben om mee te doen. Daarom staat het beleid haaks op die prachtige visie die u gaf.'

SP-leider Emile Roemer. Beeld anp

11.18 uur - Wat kunnen die participerende burgers van de overheid verwachten?
'Maak eens duidelijk aan al die burgers die willen participeren, wat ze van de overheid kunnen verwachten', vraagt GroenLinks-leider Bram van Ojik. Rutte zegt dat te proberen in zijn antwoorden, bijvoorbeeld als het gaat om ervoor zorgen dat ouderen langer thuis blijven wonen. 'Wij vragen natuurlijk niet van kinderen dat zij hun moeder of vader gaan wassen, maar als het hele sociale netwerk wordt ingezet kunnen mensen langer thuis blijven wonen. En dat gebeurt al, de samenleving participeert al. We moeten niet met dat vingertje wijzen, want het gebeurt al.'

11.10 uur - In dit land moet een bezielend verband tot stand komen
De premier verdedigt het ideaal van de participatiesamenleving dat het kabinet op Prinsjesdag lanceerde: een samenleving waarin mensen die dat kunnen meedoen en mensen die dat niet kunnen erop kunnen vertrouwen dat de overheid er voor hen is als vangnet. De premier ziet in de maatschappij al veel initiatieven tot participatie. De samenleving loopt op het initiatief van de overheid vooruit, zegt hij. Hij vat dat participeren samen als 'een bezielend verband' dat in de samenleving tot stand moet komen.

CDA-leider Buma vraagt of de premier bereid is een maatschappelijke stage op te nemen in het curriculum van scholen, dat is toch in het belang van participeren? Rutte zegt hierover te willen doorpraten, maar, zegt hij: 'Hoe rijmt hij een kleinere overheid met dit initiatief?' Volgens de premier komen dergelijke stages ook al vanzelf tot stand 'in het maatschappelijk middenveld'. Uiteindelijk zegt de premier dat hij mogelijkheden ziet om met Buma over dit punt verder te praten.

CDA-leider Buma spreekt de Kamer en het kabinet toe. Beeld anp

11.01 uur - 'In welke wereld leeft de minister-president?'
PVV-leider Wilders zegt tegen de premier dat 80 procent van het land het kabinet niet meer steunt. 'U vertegenwoordigt geen meerderheid meer. Gaat het echt wel zo goed? Leeft u echt wel op deze wereld?'

Rutte refereert aan de afspraken tussen Samsom en hemzelf. 'We hebben afgesproken dat we niet gingen vasthouden aan de peilingen. Maar dat het aan ons als leiders de taak is om ingrijpende maatregelen te nemen om uit de crisis te komen. Die maatregelen kosten tijd, er is geen toverstokje om de crisis mee op te lossen. Maar ik ben ervan overtuigd dat de resultaten daarvan op termijn zichtbaar zullen zijn. Ik zit in deze baan niet voor mezelf, niet om de eer van het premierschap. Ik zit hier om Nederland sterker te maken. Dat is de enige reden waarom ik dit doe. Dat is ook de enige reden waarom Diederik Samsom de Partij van de Arbeid leidt.'

Hoezo geen resultaten, vraagt Wilders zich af: iedere dag verliezen mensen hun baan, gaan bedrijven failliet. De premier schetst in antwoord daarop een plaatje waarin Wilders premier zou zijn. 'Hij zou goed staan in de peiling van De Hond omdat hij belastingen zou verlagen en allerlei kortetermijnoplossingen zou geven.' Maar, zegt de premier, op termijn zouden de maatregelen van de PVV slecht zijn voor Nederland. In tegenstelling tot Wilders zit Rutte niet in de politiek voor electoraal gewin, zegt de premier. Veel Kamerleden roffelen op de bankjes voor het betoog van de premier.

Wilders doet tot slot een pleidooi aan de premier om op te stappen. Rutte: 'Zo gemakzuchtig wat de heer Wilders hier doet. Hij gaat niet op mijn argumenten in. Zo kunnen we het debat niet voeren.'

Debatrecensie: 'Rutte komt als beste uit debat met Wilders'
Roderik van Grieken en Donatello Piras van het Nederlands Debat Instituut recenseren voor Volkskrant.nl het debat. Hoe doet premier Rutte het tegenover Wilders?

'Wilders zou op dit moment bij De Hond goed scoren'. Zo antwoordt premier Rutte. En 'het grote verschil tussen meneer Wilders en ik en de heer Samsom is dat ik hier niet zit voor de peilingen maar om op de langere termijn het goede te doen'. Wilders interrumpeert met een pijnlijk punt voor de VVD-premier: de onrust binnen zijn partij. En eindigt met de constatering dat Nederland de premier en het kabinet zat is. Een sterke interruptie van Wilders, maar Rutte komt hier uiteindelijk als beste uit. Het lukt hem om het debat naar een hoger niveau te tillen en de langere termijn voor Nederland te schetsen. Rutte zet zich hiermee af tegen de - in zijn ogen - gemakzuchtige en populistisch opererende oppositieleider.

 
Ik zit in deze baan niet voor mezelf, niet om de eer van het premierschap. Ik zit hier om Nederland sterker te maken. Dat is de enige reden waarom ik dit doe.
Premier Rutte (rechts) schudt handen met PVV-leider Wilders Beeld ANP

10.56 uur - Nivelleren of eerlijk delen?
GroenLinks-leider Bram van Ojik schetst een dilemma voor de premier: 'U kunt niet tegen de één zeggen dat u niet gaat nivelleren en tegen de ander dat u voor eerlijk delen bent.'

De premier zegt dat in crisistijd het belangrijk is om te repareren voor de onderkant van de samenleving. 'We hebben gezocht naar een inkomensbeeld voor volgend jaar waarbij de laagste en hoogste inkomens er allebei driekwart op achteruitgaan. Dat is op een nette manier de crisis verdelen.' Volgens Van Ojik heet zoiets nivelleren. De premier ontkent dat, hoge en lage inkomens gaan er evenveel op achteruit.

Rutte zegt ervan overtuigd te zijn dat gesprekken met oppositiepartijen als CDA en GroenLinks tot constructieve oplossingen kunnen leiden. 'Ik ben ervan overtuigd dat je er samen uitkomt.'

10.48 uur - 'Dit land weer tot groei krijgen'
De premier reageert op SP-leider Emile Roemer: 'De grondslagen van dit kabinet zijn dit land weer tot groei krijgen, overheidsfinanciën op orde brengen.' Nee, meent Roemer, eerder zou de premier aan CDA-leider Buma namelijk hebben toegezegd dat over de grondslagen van het kabinet onderhandeld kunnen worden. Rutte concludeert dat Roemer ernaast zit, het kabinet gaat niet onderhandelen over de eigen grondslagen, maar is wel bereid te spreken over nivelleren en lastenverzwaringen.

Drie pijlers van het kabinet
Het debat is nog geen 20 minuten bezig en de premier heeft zeker al vijf keer de drie pijlers van het kabinet genoemd: solide overheidsfinanciën, hervormingen en eerlijk delen. De premier wordt weleens verweten geen visie te hebben, maar sinds de presentatie van het regeerakkoord heeft hij dit motto eindeloos herhaald. Ook vandaag vormen deze drie grondslagen de uitgangspunten van zijn betoog. Die grondslagen zijn niet onderhandelbaar, de rest wel. Laten we vanuit dat startpunt gaan praten over de wensen van de oppositie.

Het kabinet in vak-K. Beeld anp

10.35 uur - Beantwoording premier Rutte
De premier blikt vooruit op 2014, 'een jaar waarin veel veranderingen zullen plaatsvinden'. Rutte wil duidelijkheid scheppen. 'De opgave is nu dat mensen weten waar ze aan toe zijn. Bij die veranderingen past ook dat we met elkaar in overleg zijn, dat we zoeken naar draagvlak voor onze plannen, in de samenleving, maar ook hier in de Tweede Kamer.' Die zoektocht naar draagvlak heeft volgens hem veel gebracht. De akkoorden die het kabinet sloot in de polder heeft een 'stevige basis' gelegd onder de plannen voor de komende jaren, meent de premier.

Rutte kondigt aan dat hij zijn beantwoording in blokken zal doen: een aantal algemene opmerkingen, daarna overheidsfinanciën, sociale zekerheid, economie, Europa, het bestuur en uiteindelijk de zorg.

Na deze algemene introductie, volgt meteen een interruptie van CDA-leider Buma. 'U zoekt naar draagvlak, is hij bereid te praten over de grondslagen van de afspraken in de coalitie: het nivelleren, de belastingverhoging. Is de premier bereid dat niet te doen?'

Rutte: 'Ik kan Buma geruststellen. Dit kabinet heeft geen doel om de inkomensverschillen te verkleinen of de lasten te verhogen. Maar om de economie te versterken.' De premier zegt dat het doel is om inkomens evenwichtig te verdelen. Nivelleren en lasten verzwaren zijn volens Rutte 'niet de grondslagen van het kabinet'.

Debatrecensie: 'Er heerst een onbestemde spanning'
Roderik van Grieken en Donatello Piras van het Nederlands Debat Instituut recenseren voor Volkskrant.nl het debat. Hoe begint premier Rutte?

'Het goede mag nooit de vijand worden van het betere'. Het zijn gevleugelde woorden waarmee premier Mark Rutte dag twee van de Algemene Beschouwingen start. 'Het kabinet staat open voor suggesties.' Daarmee lijkt hij direct een brug te slaan. Maar direct nadat Rutte zijn structuur heeft gegeven staat Sybrand Buma van het CDA al aan de interruptiemicrofoon om te morrelen aan 'de grondslagen' van het coalitieakkoord.

Een interessante start. Er heerst een onbestemde spanning in de plenaire zaal van de Tweede Kamer, alsof de overige leden de adem inhouden. Rutte lijkt voorzichtig zijn woorden te kiezen en Buma gebruikt stellige taal. Ook D66-leider Pechtold wil aan het begin een concrete reactie van de minister-president of 'het is gelukt zekerheid te verschaffen'. Zo snuffelen de hoofdrolspelers van vandaag aan elkaar. Het belooft een spannend debat te worden.

10.35 uur - Beantwoording premier Rutte
De premier blikt vooruit op 2014, 'een jaar waarin veel veranderingen zullen plaatsvinden'. Rutte wil duidelijkheid scheppen. 'De opgave is nu dat mensen weten waar ze aan toe zijn. Bij die veranderingen past ook dat we met elkaar in overleg zijn, dat we zoeken naar draagvlak voor onze plannen, in de samenleving, maar ook hier in de Tweede Kamer.' Die zoektocht naar draagvlak heeft volgens hem veel gebracht. De akkoorden die het kabinet sloot in de polder heeft een 'stevige basis' gelegd onder de plannen voor de komende jaren, meent de premier.

Rutte kondigt aan dat hij zijn beantwoording in blokken zal doen: een aantal algemene opmerkingen, daarna overheidsfinanciën, sociale zekerheid, economie, Europa, het bestuur en uiteindelijk de zorg.

Na deze algemene introductie, volgt meteen een interruptie van CDA-leider Buma. 'U zoekt naar draagvlak, is hij bereid te praten over de grondslagen van de afspraken in de coalitie: het nivelleren, de belastingverhoging. Is de premier bereid dat niet te doen?'

Rutte: 'Ik kan Buma geruststellen. Dit kabinet heeft geen doel om de inkomensverschillen te verkleinen of de lasten te verhogen. Maar om de economie te versterken.' De premier zegt dat het doel is om inkomens evenwichtig te verdelen. Nivelleren en lastenverzwaren zijn volens Rutte 'niet de grondslagen van het kabinet'.

Debatrecensie: 'Er heerst een onbestemde spanning'
Roderik van Grieken en Donatello Piras van het Nederlands Debat Instituut recenseren voor Volkskrant.nl het debat. Hoe begint premier Rutte?

'Het goede mag nooit de vijand worden van het betere'. Het zijn gevleugelde woorden waarmee premier Mark Rutte dag twee van de Algemene Beschouwingen start. 'Het kabinet staat open voor suggesties.' Daarmee lijkt hij direct een brug te slaan. Maar direct nadat Rutte zijn structuur heeft gegeven staat Sybrand Buma van het CDA al aan de interruptiemicrofoon om te morrelen aan 'de grondslagen' van het coalitieakkoord.

Een interessante start. Er heerst een onbestemde spanning in de plenaire zaal van de Tweede Kamer, alsof de overige leden de adem inhouden. Rutte lijkt voorzichtig zijn woorden te kiezen en Buma gebruikt stellige taal. Ook D66-leider Pechtold wil aan het begin een concrete reactie van de minister-president of 'het is gelukt zekerheid te verschaffen'. Zo snuffelen de hoofdrolspelers van vandaag aan elkaar. Het beloofd een spannend debat te worden.

Premier Rutte in vak-K in de Tweede Kamer. Beeld anp

10.25 uur - Kabinetsleden nemen plaats
Het begin van het debat staat gepland om 10.30 uur. De eerste kabinetsleden zoeken hun plek in vak-K. Minister van Justitie Ivo Opstelten schalt door de zaal: 'Mevrouw de voorzitter, goedemorgen!' Anouchka van Miltenburg reageert glimlachend met: 'Excellentie, goedemorgen.' Ook Kamerleden druppelen binnen.

10.20 uur - Lees dag 1 van de Algemene Politieke Beschouwingen terug
Gisteren debatteerden de Kamerleden, soms knetterend, soms slaapverwekkend, over de kabinetsplannen voor 2014. Vandaag reageert de premier. Lees het verslag van gisteren terug.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden