Teruglezen: Obama verrast vriend en vijand met route via Congres

De Amerikaanse president Barack Obama wil militair ingrijpen in Syrië, maar vraagt daarvoor eerst toestemming van het Congres, zo maakte hij vandaag in een toespraak bekend. Intussen zijn de VN-wapeninspecteurs vanuit Syrië aangekomen in Den Haag om verslag te doen van hun bevindingen. Volkskrant.nl volgde de situatie vandaag op de voet. Lees hier alle updates van zaterdag terug.

De Amerikaanse president Obama overlegt zaterdagochtend met zijn team voor hij een verklaring aflegt over Syrië. Beeld afp

23.45 - Samenvatting

De Amerikaanse president Barack Obama gaat het Congres om toestemming vragen voor een militaire aanval op Syrië, zo verklaarde hij vanavond in de tuin voor het Witte Huis. Volgens Obama blijkt overduidelijk uit Amerikaanse inlichtingen dat het regime van de Syrische president Bashar al-Assad achter de gifgasaanval van 21 augustus zit. De president acht dit een te groot risico voor de nationale veiligheid, omdat het internationale verbod op het gebruik van chemische wapens is overtreden. 'In een wereld met vele gevaren, moet deze bedreiging geconfronteerd worden.'

Obama zei dat Amerika militaire actie zou moeten ondernemen om Assad te straffen. Maar of dat ook gebeurt is de vraag. Obama kondigde aan toestemming te vragen aan het Amerikaanse Congres. 'Ik geloof al lang in het feit dat onze macht niet alleen gegrond is in militaire macht, maar ook in ons voorbeeld als een regering van het volk, door het volk.'

Volgens Amerikaanse media nam Obama dit besluit gisteravond pas, tegen het advies van zijn belangrijkste adviseurs in. Vlak voor zijn verklaring belde hij voor overleg met de Franse president Hollande - niet met vaste bondgenoot David Cameron.

In zijn toespraak zei Obama dat hij 'comfortabel' was met de beslissing de VN te passeren. De Veiligheidsraad is volgens hem al te lang 'verlamd' om actie te ondernemen. Op dat moment waren de VN-inspecteurs net aangekomen bij de OPCW in Den Haag. Zij zullen de komende tijd hun rapport gaan opmaken. Voor de Amerikanen lijkt dat niet veel meer uit te maken. Alle ogen zijn nu gericht op het Congres, dat zich in de week van 9 september over de kwestie gaat buigen.

Obama geeft voor het Witte Huis zijn verklaring over Syrië. Naast hem vicepresident Joe Biden. Beeld reuters

22.30 uur - steun voor Obama

Het Witte Huis heeft een foto gepubliceerd van de beraadslagingen van vanmorgen.

De Democratische senator Chris Murphy is blij met de toezegging van Obama om het Congres te horen. 'Het volk verdient dat zijn stem gehoord wordt.'

De Republikeinse senator Mitch McConnell liet weten dat de rol van Obama als opperbevelhebber 'altijd sterker' is als hij de steun van het Congres heeft. En de leider van de Democraten in het Huis van Afgevaardigden, Nancy Pelosi, gaf Obama vandaag ook gelijk. De positie van Amerika zal er sterker van worden, aldus Pelosi.

21.35 uur - Kritiek op Obama

Het Republikeinse Congreslid Peter King uitte vanavond in The Washington Post forse kritiek op Obama, omdat hij toestemming van het Congres vraagt voor militair ingrijpen in Syrië. 'Obama legt zijn verantwoordelijkheid als opperbevelhebber naast zich neer en ondermijnt de positie van toekomstige presidenten. De president heeft het Congres niet nodig om een aanval op Syrië te autoriseren.'

De Republikeinse senatoren John McCain en Lindsey Graham hebben al gezegd niet in te kunnen stemmen met 'geïsoleerde militaire aanvallen' die het momentum in de Syrische oorlog niet zullen veranderen.

21.15 - Meer over verklaring Obama

De verklaring van Obama, waarin hij aankondigde dat hij militaire stappen tegen Syrië wil nemen als hij toestemming krijgt van het Congres, is hier te lezen.

Volgens een woordvoerder besloot Obama gisteren om de weg van het Congres te volgen. Het Witte Huis is ervan overtuigd dat het Congres Obama op dit punt zal steunen.

De Britse premier Cameron heeft begrip getoond voor het voornemen van Obama eerst het Congres te raadplegen. Cameron verloor deze week zelf een stemming over actie tegen Syrië in het Britse Lagerhuis.

Voordat Obama zijn verklaring gaf, overlegde hij eerst telefonisch met de Franse president Francois Hollande, zo liet een woordvoerder van het Witte Huis zojuist weten. Hollande verzekerde Obama ervan dat de Fransen nog steeds uit zijn op 'sancties' tegen het regime in Syrië.

De Syrische oppositie reageerde vanavond teleurgesteld op de verklaring van Obama. 'Een gebrek aan actie kan het regime sterker maken.'

Obama zal het ingrijpen in Syrië verdedigen tijdens de vergadering van de G20 in Rusland volgende week.

De Franse president Francois Hollande luistert naar Obama (archieffoto). Beeld ap

20.55 uur - VN-onderzoek

De OPCW heeft in een persbericht meer informatie gegeven over de komst van de VN-inspecteurs naar Den Haag. Volgens de organisatie kan het wel drie weken duren voordat het rapport van de inspecteurs over het gebruik van chemische wapens in Syrië af is.

20.20 uur - Beslissing pas na 9 september

De voorzitter van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden, John Boehner, heeft zojuist laten weten dat pas in de week van 9 september zal worden besloten over militaire actie in Syrië.

20.12 uur - Verklaring Obama

Het Congres is momenteel met reces en komt pas 9 september terug. Obama zei niet of hij het Congres eerder terug wil roepen.

Opvallend in de verklaring van Obama was ook dat hij benadrukte dat hij bereid is op te treden zonder de steun van de Verenigde Naties. Verlamming in de VN-Veiligheidsraad mag niet betekenen dat het Syrische regime zijn gang kan gaan, aldus Obama.

Obama wendde zich ook rechtstreeks tot het Amerikaanse volk. 'We zijn allemaal moe van het oorlog voeren', erkende de president. 'Maar we kunnen en mogen niet blind zijn voor wat er gebeurd is.' Wel benadrukte Obama dat er geen troepen naar Syrië gaan.

19.50 uur - verklaring Obama

Obama zei zojuist dat hij tot de conclusie is gekomen dat de VS militaire actie zou moeten ondernemen. Hij zegt niet wanneer dat gaat gebeuren. Obama zegt dat hij eerst toestemming wil van het Congres. 'Ik geloof dat ik het recht heb op te treden zonder het Congres, maar ons land zal er sterker voor staan als we eerst een debat voeren in het Congres.'

'De leiders van het Congres hebben toegestemd dat de beslissing aan de congresleden zal worden voorgelegd, en dat dit de juiste manier van handelen is voor de Amerikaanse regering', aldus Obama.

Obama deed een beroep op de Congresleden in te stemmen met zijn voornemen, vanwege 'de nationale veiligheid'. Hij gaf een aantal argumenten: 'Het gebruik van chemische wapens was een aanslag op de menselijke waardigheid, een gevaar voor onze veiligheid en die van de regio.'

Obama zei dat hij de wereld wilde laten weten dat Amerika het gebruik van chemische wapens niet over zijn kant kan laten gaan. 'Het regime in Syrië moet verantwoording afleggen.'

19.20 uur - Wachten op Obama

Het is nog even wachten op de verklaring van de Amerikaanse president Obama, in de rozentuin van het Witte Huis. Die zou om 19.15 uur beginnen, maar dat wordt iets later.

Intussen heeft de VN met klem tegengesproken dat haar medewerkers uit Syrië vertrekken om Amerika de gelegenheid te geven militaire operaties uit te voeren. Deze suggestie noemde een VN-woordvoerder 'grotesk'. Het humanitaire werk gaat gewoon door, aldus de zegsman.

De Amerikaanse president Barack Obama. Beeld ap

18.40 - Inspecteurs zijn in Den Haag

Een konvooi van auto's met daarin vermoedelijk de inspecteurs die in Syrië onderzoek hebben gedaan naar het gebruik van chemische wapens, is zaterdagavond aangekomen in Den Haag. De wagens arriveerden bij het hoofdkantoor van de Organisatie voor het verbod op chemische wapens (OPCW).

18.15 uur - Obama gaat verklaring afleggen

De Amerikaanse president Barack Obama zal om 19.15 uur (Nederlandse tijd) voor het Witte Huis een verklaring afleggen over Syrië.

Obama zal geen militaire acties aankondigen, zo liet een woordvoerder weten. Wel zal hij laten aangeven hoe hij later zal beslissen over een eventueel ingrijpen in Syrië.

Obama had eerder een overleg met onder meer minister van Buitenlandse Zaken John Kerry, minister van Defensie Chuck Hagel en generaal Martin Dempsey.

17.55 uur - speciale briefing

Leden van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden krijgen morgen om 20.00 uur (Nederlandse tijd) een geheime briefing over Syrië, zo liet een woordvoerder zojuist weten.

17.17 uur - overleg in het Witte Huis
De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry, de minister van Defensie Chuck Hagel en generaal Martin Dempsey zijn zojuist aangekomen bij het Witte Huis voor overleg over Syrië.

16.55 uur - Inspecteurs aangekomen in Nederland

De VN-inspecteurs die het gebruik van chemische wapens in Syrië onderzocht hebben, zijn aangekomen in Nederland. Ze gaan nu op weg naar het kantoor van de OPCW in Den Haag.

Het vliegtuig waarin de inspecteurs werden vervoerd vanuit Syrië werd na landing een speciale hangar binnengesleept, die daarna werd afgesloten. Te zien was dat enkele mensen uitstapten. Er hadden zich op de luchthaven veel vertegenwoordigers van de (internationale) media verzameld.

Vanuit Nederland worden de door de inspecteurs verzamelde monsters voor onderzoek over verschillende laboratoria in Europa verdeeld. Ook TNO in Rijswijk gaat daarbij mogelijk een rol spelen.

Inspecteurs verlaten het vliegtuig. Beeld anp
Het vliegtuig met aan boord vermoedelijk de VN-inspecteurs die in Syrie onderzoek hebben gedaan naar het gebruik van chemische wapens is aangekomen in Nederland. Het vliegtuig landde op luchthaven Rotterdam The Hague Airport. Beeld anp
Het hoofdkantoor van de Organisatie voor het verbod op chemische wapens (OPCW) waar de inspecteurs bij aankomst in Nederland een bezoek aan zullen brengen. Beeld anp

16.25 uur - Inspecteurs op weg naar Den Haag

De VN-inspecteurs komen vanavond aan bij het kantoor van de OPCW (Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons) in Den Haag. Een woordvoerder van de organisatie liet aan ons weten dat er vanavond meer informatie zal worden gegeven over de komst van de inspecteurs. We zullen dan ook een paar foto's kunnen laten zien. Op dit moment wil de OPCW verder nog niks zeggen over wat er met het onderzoeksmateriaal gaat gebeuren dat de inspecteurs hebben meegenomen uit Syrië.

Troepen die loyaal zijn aan president Assad rijden door de straten van het belegerde Qusair. Beeld reuters

15.42 uur - Telefonisch overleg op hoog niveau

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry, de minister van Defensie Chuck Hagel en andere nationale veiligheidsvertegenwoordigers zullen vanmiddag (op een nog niet nader genoemd tijdstip) overleg houden over Syrië. Dat heeft een bron binnen het Witte Huis bekend gemaakt. Ook NSA-directeur James Clapper en Obama's nationale veiligheidsadviseur Susan Rice nemen deel aan het overleg.

Obama tijdens een eerdere ontmoeting met zijn nationale veiligheidsteam. Beeld ap

15.29 uur - Incidenten Aleppo

Het Mediacentrum in Aleppo, de grootste stad in Syrië, maakt melding van verschillende gevechten en beschietingen in de nabije omgeving. Zie tweets en filmpjes hieronder (let op: de beelden kunnen als schokkend worden ervaren).

15.07 uur - Reisadvies Libanon aangescherpt

Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft het reisadvies voor Libanon aangescherpt vanwege de ontwikkelingen in buurland Syrië.

Als het niet hoeft, reis dan niet naar Libanon - dat is de strekking van een nieuwe reisadvies. Nederlanders die al in Libanon zijn, wordt geadviseerd 'extra waakzaamheid te betrachten'.

'Meerdere gewapende groeperingen zijn in deze grensgebieden met elkaar in conflict', aldus het reisadvies. Bovendien zijn de grenzen niet duidelijk afgebakend.

Beeld ap

14.43 - VN-inspecteurs vliegen naar Rotterdam

De VN-inspecteurs die in Syrië onderzoek hebben gedaan naar het gebruik van chemische wapens worden op kosten van de Duitse regering naar Rotterdam gevlogen. Dat meldt Die Welt op basis van uitspraken van de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Guido Westerwelle.

De VN'ers zijn rond twee uur vanmiddag vertrokken in een door de Duitse regering gecharterd toestel van Canadair. De luchthaven Rotterdam The Hague Airport, waar ze zullen landen, ligt het dichtst bij het hoofdkantoor in Den Haag van de Organisatie voor het verbod op chemische wapens.

Het VN-konvooi in Libanon, na de grensoversteek met Syrië. Beeld epa

14.23 uur - Poetin adviseert Obama: 'Neem geen overhaaste beslissingen'

Nog meer Poetin-nieuws, via persbureau AP: de Russische president dringt er bij Obama op aan om geen overhaaste beslissingen te nemen inzake Syrië, maar eerst goed te bedenken of een aanval het geweld in het land zal stoppen.

Het is de eerste keer na de chemische wapenaanval van 21 augustus dat Poetin reageert.

De Russische president adviseert Obama om de resultaten van eerdere interventies van de Verenigde Staten, zoals in Afghanistan en Irak, nog eens te bezien.

14.11 uur - Panetta: 'VS kan niet wachten op anderen'

De voormalige minister van Defensie, Leon Panetta, zei in NBC Nightly News dat het 'het fijn zou zijn' als bondgenoten Amerika bij zouden staan bij een militaire interventie in Syrië. Maar, zo zei hij ook: 'Als de lijn eenmaal is getekend en er actie genomen moet worden, dan moeten de Verenigde Staten dat doen omwille van de wereld en de wereldvrede. De VS kan in dat geval niet wachten op anderen.'

Zie het interview met Panetta hier terug.

Leon Panetta. Beeld epa

13.43 uur - Ontmoeting Arabische ministers van Buitenlandse Zaken

De ministers van Buitenlandse Zaken van de Arabische Liga zullen elkaar zondag ontmoeten om de kwestie-Syrië te bespreken. Het overleg stond aanvankelijk gepland voor komende dinsdag. Maar nu de VN-inspecteurs zijn vertrokken uit Syrië, houden waarnemers rekening met een snelle aanval van de Verenigde Staten.

13.36 uur - Gevechten in Yarmouk

We krijgen berichten binnen dat er hevige gevechten zijn uitgebroken in Yarmouk, een district in Damascus waar Palestijnse vluchtelingen wonen. Het Vrije Syrische Leger zou het gebied nu deels onder controle hebben.

Een aantal dagen geleden werd het Palestijnse district bestookt door regeringstroepen, zie filmpje hieronder.

13.24 uur - 'Studenten moeten plaatsmaken voor soldaten'

Volgens Syria Newsdesk worden soldaten in studentenkamers gestationeerd, zodat ze veilig zijn als de Verenigde Staten tot actie overgaan. Dit bericht kan niet geverifieerd worden.

12.00 uur - Poetin: gebruik gifgas door regering is 'onzinnig'

Poetin heeft tegenover journalisten zijn verbazing geuit over het besluit van het Britse parlement om niet deel te nemen aan een militaire interventie in Syrië. Hij zei verder dat het 'volledig onzinnig' zou zijn als de Syrische regering gifgas zou inzetten. Amerikaans ingrijpen zou hem 'extreem verdrietig' maken. 'Ik wil tegen de winnaar van de Nobelprijs voor de Vrede Obama zeggen dat hij aan de toekomstige slachtoffers moet denken, voordat hij een aanval doet in Syrië', aldus Poetin.

De voor volgende week geplande G20-top in St. Petersburg zou een platform kunnen bieden om de crisis in Syrië te bespreken, merkte de Russische president op.

De Russische president Vladimir Poetin. Beeld anp

10.55 uur - Merkel haalt uit naar Rusland en China

'Het is zeer betreurenswaardig dat Rusland en China een gemeenschappelijk standpunt over het Syrische conflict weigeren. Dat verzwakt momenteel de rol van de Verenigde Naties', stelt Merkel in een interview met de krant Augsburger Allgemeine.

Merkel herhaalt in het interview nog eens dat met het gebruik van chemische wapens 'een taboe is doorbroken' dat 'niet zonder gevolgen kan blijven'. Deelnemen aan een militaire reactie zonder internationaal mandaat doet Duitsland echter niet.

De Duitse Bondskanselier Angela Merkel. Beeld afp

10.32 uur - Syrië verwacht aanval 'op elk moment'

Een hoge bron binnen de Syrische veiligheidsdiensten heeft gezegd dat het land voorbereid is op een aanval 'die elk moment kan plaatsvinden'.

Rebellen van het Vrije Syrische Leger besturen tanks die eerder toebehoorden aan de troepen van Assad. Beeld reuters

10.06 - Foto's munitie

Op internet zijn foto's verschenen van raketten die mogelijk zijn ingezet tijdens de chemische aanval op 21 augustus in Ghouta. Zie hieronder een selectie.

Beeld Erbin City
Beeld .
Beeld .

9.32 uur - 'Gevangen gedeserteerde soldaten lopen risico bij aanval VS'

Op militaire terreinen in Syrië bevinden zich soldaten die door hun superieuren zijn opgesloten omdat er twijfels zijn over hun loyaliteit aan president Assad. Ook gedeserteerde soldaten bevinden zich onder deze groep. Hun gevangenschap maakt dat ze een potentieel doelwit zijn van de geplande aanval van de Verenigde Staten. Dat hebben ex-soldaten gemeld tegenover persbureau Reuters.

Eerder meldde de Nationale Syrische Coalitie al dat het Syrische regime gevangenen verplaatst naar militaire locaties zodat ze als menselijk schild kunnen dienen tijdens een aanval van buitenaf.

Volgens activisten en bewoners hebben officieren en soldaten uit het regeringsleger zich ondertussen teruggetrokken in scholen en residentiële gebouwen in Damascus, waar ze zich mengen onder de gewone bevolking. Op die manier hopen ze te ontsnappen aan de Westerse interventie.

9.06 uur - Risico's van een militaire interventie

USA Today somt de vijf mogelijke risico's op van een militaire interventie in Syrië. Zo stelt de krant dat er een kans bestaat dat de aanval niet het gewenste doel behaalt, namelijk dat Assad stopt met 'de slachting' op Syrische burgers.

Ook de mogelijke vergeldingsacties van Syrië op Israël of van groepen als Hamas en Hezbollah op de Verenigde Staten en zijn bondgenoten vormen een risico, aldus de krant.

8.15 uur - Rusland stelt wapenleveranties Syrië uit

Rusland heeft de levering van 12 gevechtsvliegtuigen en antiraketsystemen aan Syrië uitgesteld wegens betalingsproblemen van Syrië. Dat meldt de Russische zakenkrant Kommersant aan de hand van bronnen bij de wapenfabrikant.

De levering van zes van de gevechtsvliegtuigen zou eind dit jaar moeten plaatsvinden, maar Syrië zou slechts 30 procent van de betaling hebben voldaan. De vliegtuigen worden volgens de wapenfabrikant op zijn vroegst in 2016 geleverd.

De antiraketsystemen komen op zijn vroegst medio volgend jaar aan in Syrië, tenzij Damascus alsnog vooruit betaalt.

F16 gevechtsvliegtuigen (foto dateert van 1 oktober 2011). Beeld afp

8.13 uur - 'VN-inspecteurs verlaten Syrië'

De VN-inspecteurs die in Syrië onderzoek hebben gedaan naar het mogelijke gebruik van chemische wapens, verlaten het land. Ze zijn zaterdagochtend vroeg vertrokken vanuit hun hotel in Damascus en zijn in auto's op weg naar de grens met Libanon. Dat zeiden getuigen tegen persbureau Reuters.

De inspecteurs hebben materiaal verzameld waaruit moet blijken of er bij de aanval op 21 augustus in Damascus chemische wapens zijn ingezet. De inspecteurs vliegen naar verwachting naar Nederland. Vanuit Den Haag worden de verzamelde monsters voor onderzoek over verschillende laboratoria in Europa verdeeld.

Het VN-konvooi steekt de grens van Syrië over. Beeld ap
Beeld ap

8.10 uur - Unasur-top wacht VN-rapport Syrië af

In Suriname hebben deelnemers van de top van de Unie van Zuid-Amerikaanse landen (Unasur) hun bijeenkomst beëindigd met een gemeenschappelijke verklaring tegen een buitenlandse aanval in Syrië.
De Zuid-Amerikaanse leiders willen de bevindingen van de VN-inspecteurs afwachten.

De Venezolaanse president Nicolas Maduro spreekt journalisten toe na afloop van de Unasur-top. Beeld afp

8.00 uur - Overzicht belangrijkste gebeurtenissen

- Obama overweegt een 'beperkte' aanval op Syrië omdat het regime chemische wapens zou hebben ingezet tegen zijn eigen bevolking. Dat heeft Barack Obama vrijdag tegen journalisten gezegd.

- De Amerikaanse regering heeft een document van vier pagina's vrijgegeven, waarin het bewijs is opgesomd dat het Syrische regime chemische wapens heeft ingezet tegen de eigen bevolking.

- 'Er is geen twijfel over mogelijk dat het regime van Assad gifgas heeft gebruikt waardoor 1429 mensen zijn omgekomen waaronder 426 kinderen', aldus John Kerry, de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken gisteren in een toespraak. De volledige tekst van die toespraak is hier terug te lezen.

- Syrië heeft vrijdagavond opnieuw ontkend dat het chemische wapens heeft gebruikt. De uitspraken van John Kerry zouden 'leugens zonder basis zijn', aldus het ministerie van Buitenlandse Zaken in Damascus.

- Het onderzoek van de VN-inspecteurs laat nog twee weken op zich wachten. Dat liet Ban Ki-moon, de secretaris-generaal van de Verenigde Naties, weten.

- Het zesde oorlogsschip heeft de kust nabij Syrië, in de Middellandse Zee, bereikt.

Obama met de presidenten van Estland en Litouwen, met wie hij gisteren overleg voerde. Beeld getty
John Kerry, de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken. Beeld afp
VN-secretaris-generaal Ban Ki-moon. Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.