Teruglezen - 'Nazi-uitlatingen zijn onacceptabel', Rutte eist excuses van Erdogan

De diplomatieke ruzie tussen Turkije en Nederland die zaterdagnacht in Rotterdam escaleerde en daarmee een voorlopig hoogtepunt bereikte, is nog niet ten einde. Integendeel: van beide kanten zijn op hoge toon excuses geëist en Turkije heeft Nederland met sancties en 'consequenties' gedreigd. Wij volgden de gebeurtenissen rond de geweigerde pro-Erdogancampagne in Nederland op de voet. Lees hier de gebeurtenissen van zondag terug.

Mark Rutte beantwoord journalisten bij de marathon in Den Haag Beeld afp

Plein 40-45 in Amsterdam, waar eerder op de avond de politie moest optreden omdat een demonstratie van Turkse Nederlanders escaleerde, is nagenoeg leeg. 'Het is weer rustig. Het Plein is bijna leeg, de demonstranten zijn naar huis', aldus de gemeente. De 250 demonstranten zijn rond 23.30 uur met waterkanonnen weggejaagd.

De politie in Amsterdam heeft zondagavond in Amsterdam alsnog opgetreden tegen een groep van ongeveer 250 Turkse Nederlanders die demonstreerden in de stad. De mobiele eenheid wordt op Plein 40-45 ingezet en de demonstranten worden met waterkanonnen weggejaagd.

Burgemeester Eberhard van der Laan beëindigde de demonstratie op grond van verstoringen van de openbare orde en de veiligheid van het verkeer, zo liet de gemeente weten. Het protest, naar aanleiding van het diplomatieke conflict tussen Nederland en Turkije, begon in de middag aanvankelijk vreedzaam, maar later werd de sfeer grimmig. De groep hinderde het verkeer door wegen en kruispunten te blokkeren. Ook werd met vuurwerk gegooid en weigerden de demonstranten de aanwijzingen van de politie op te volgen, aldus de gemeente.

De politie heeft in de loop van de avond vier mensen aangehouden. Eén voor het brengen van de Hitlergroet en het uiten van nazistische leuzen, twee voor opruiing en één voor het beledigen van een politieagent. Later werden nog twee mensen aangehouden voor het gooien van stenen en het plegen van openlijk geweld.

De gemeente stelt dat de politie de demonstranten bij herhaling heeft verteld dat de burgemeester, op grond van de vrees voor openbare ordeverstoringen, de demonstratie zou beëindigen als het protest niet vrijwillig zou worden gestaakt. Toen daar geen gehoor aan werd gegeven werd het protest beëindigd en greep de politie in.

Het conflict tussen Nederland en Turkije over Turkse verkiezingsbijeenkomsten in Nederland is dit weekeinde flink uit de hand gelopen. De Turkse president Erdogan noemde Nederland zondag 'een bananenrepubliek', eiste excuses en riep op tot 'internationale sancties'. Premier Rutte peinst er niet over zijn excuses aan te bieden. Lees de ontwikkelingen van vandaag in het nieuwsbericht van Fokke Obbema.

Hoe moet Nederland omgaan met de diplomatieke aanvaring met Turkije? Tijdens het Volkskrantdebat in de Rode Hoed in Amsterdam met de nummers twee van de grote partijen wordt de Turkijerel inzet van de verkiezingen.

Het CDA doorbreekt de politieke eensgezindheid tegenover Turkije. De partij wil het associatieverdrag van de Europese Unie met Turkije opzeggen. Dat maakt het volgens het CDA makkelijker om een eind te maken aan de dubbele nationaliteit. Nederlandse jongens van Turkse afkomst hoeven dan niet meer in Turkije in militaire dienst. Bovendien kunnen Nederlanders van Turkse afkomst dan worden verplicht te integreren.

CDA-leider Sybrand van Haersma Buma koos deze opstelling in het tv-programma Buitenhof en Mona Keijzer herhaalde de opstelling in het Volkskrant-debat maar gaat een stapje verder. 'Er is een streep in het zand getrokken. Die moet in beton gegoten.'

De andere deelnemers aan het debat handhaven hun steun voor de lijn van het kabinet tegenover Turkije. Zij pleiten ervoor het hoofd koel te houden. Kathalijne Buitenweg van GroenLinks (die Fleur Agema van de PVV verving nadat zij verstek had laten gaan vanwege de Turkijerel) noemt het 'onbeschoft' dat toch een Turkse minister het land binnenkwam ondanks het uitdrukkelijke verzoek niet te komen. Renske Leijten (SP) noemt het 'ronduit kinderachtig' dat een aantal auto's vanuit Duitsland Nederland binnenreed om de Nederlandse autoriteiten te misleiden in welke de minister zou kunnen zitten. Kijk hier het debat terug:

Staatsrechtdeskundigen en diplomaten zullen nog wel even twisten over de vraag of het echt nodig was om de spanning met Turkije zo ver op te voeren, maar voor premier Rutte geldt dat die nauwelijks anders kon, schrijft Raoul du Pré, chef van de politieke redactie van de Volkskrant.

'Rutte wil nu niet de man worden die buigt in een baas-in-eigen-land-conflict. De dreiging van een sanctieoorlog neemt hij nu even voor lief. Dat zijn zorgen voor later.'

De EU-buitenlandchef Federica Mogherini heeft vandaag telefonisch contact gehad met zowel minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders als zijn Turkse ambtgenoot Mevlüt Çavusoglu. Dat heeft Mogherini's woordvoerder desgevraagd in Brussel gezegd. 'We volgen de ontwikkelingen vanzelfsprekend van dichtbij.' Over de inhoud van de gesprekken tussen Mogherini, officieel de hoge vertegenwoordiger voor Buitenlandse Zaken en Veiligheidsbeleid en vicevoorzitter van de Europese Commissie, werden geen mededelingen gedaan.

Meer wilde 'Brussel' ook niet kwijt over de rel tussen Nederland en Turkije over het weren van twee Turkse ministers die campagne wilden voeren voor een referendum over meer macht voor president Recep Tayyip Erdo¿an. De woordvoerder van EU-president Donald Tusk hulde zich in stilzwijgen.

De links-liberaal Emmanuel Macron, favoriet voor het Franse presidentschap, heeft de 'provocaties' van de Turkse regering 'sterk veroordeeld'. Macron vraagt de Franse regering om zijn Europese partners te ondersteunen en om het 'misbruik' van de Turkse regering te verwerpen.

Hij zegt dat de Europese Unie een verenigde reactie moet hebben. Volgens Macron zijn de uitspraken van de Turkse autoriteiten onaanvaardbaar en ondermijnen ze de Europese waarden. De Franse autoriteiten staan een bijeenkomst van de Turkse minister van Buitenlandse Zaken Mevlut Cavusoglu in de oostelijke stad Metz toe.

De Franse presidentskandidaat Emmanuel Macron zondagavond op de Franse televisie. Beeld afp

Ging Nederland zijn boekje te buiten door de landingsrechten van minister Cavusoglu niet te verlenen? Vier vragen over wie er gelijk heeft.

Op diverse plekken in Amsterdam hebben mensen vandaag gedemonstreerd na alle commotie zaterdag in Rotterdam. Bij het Turkse consulaat braken daar rellen uit na het gedwongen vertrek van de Turkse minister voor Familiezaken Fatma Betül Sayan Kaya.

Op het Mercatorplein en het Bos en Lommerplein in Amsterdam kwam vandaag een groep mensen bijeen. Sommigen droegen een rode Turkse vlag en er werden leuzen geroepen. De demonstranten verplaatsten zich door de hoofdstad naar diverse andere plekken. Rond 19.15 uur verzamelde zich een groepje op de Dam. De politie heeft niet in hoeven grijpen.

Ook in Den Haag en Rotterdam is de politie deze avond alert op mogelijke demonstraties. Op sociale media circuleren diverse oproepen aan Turkse Nederlanders om te demonstreren. In Den Haag had dat op het Hobbemaplein moeten gebeuren, maar daar was alles om 19.30 uur rustig.

Alle arrestanten die afgelopen nacht tijdens de rellen rond het Turkse consulaat in Rotterdam werden opgepakt, zijn vandaag weer vrijgelaten. De politie arresteerde in totaal zeventien mensen.

Het OM in Rotterdam liet aan het ANP weten dat de officier van justitie op een later moment zal bepalen wat er met de zaken gebeurt. De arrestanten werden opgepakt vanwege openlijke geweldpleging en het niet opvolgen van bevelen van de politie.

De Turkse Nederlanders is meerdere keren gevraagd vreedzaam te vertrekken, verklaarde de politie. Een groot deel van de demonstranten gaf gehoor aan die oproep, maar een deel van hen begon de politie te bekogelen met bakstenen en bloempotten. Dat was voor de ME reden om in te grijpen. Zeven mensen raakten tijdens de rellen gewond, onder wie een agent die een gebroken hand opliep.

Bekijk hier foto's van gisteravond

En lees hier de reportage van onze verslaggeefster over de gebeurtenissen in Rotterdam, gisteravond en afgelopen nacht.

Beeld anp
Beeld anp

'Turken zijn altijd een nationalistisch volk geweest, maar in de jaren dat ik niet in Nederland woonde, hebben ze het nationalisme gemengd met de ideologie van de politieke islam. En daarmee is de haat tegen Nederland toegenomen', schreef Erdal Balci - een in Istanbul wonende Nederlandstalige en Turkstalige journalist, schrijver en columnist - in dit opiniestuk voor de Volkskrant. En: 'Het hart van de doorsnee Turkse Nederlander klopt nu veel heviger voor het moederland. En zeker ook voor president Recep Tayyip Erdogan.' Lees zijn relaas hier verder.

Premier Rutte wil excuses van de Turkse regering voor de nazi-opmerkingen die de afgelopen twee dagen vanuit Ankara te horen zijn geweest. Dat heeft hij vandaag op een campagne-bijeenkomst in het bijzijn van veel buitenlandse journalisten gezegd.

Die nazi-uitlatingen zijn 'onacceptabel', aldus Rutte, en helpen niet om de rel tussen Nederland en Turkije te de-escaleren. Als Turkije op deze voet verder blijft gaan, zal Nederland consequenties moeten overwegen.

De opmerking van Rutte zijn opmerkelijk, eerder vandaag gaf minister Koenders van Buitenlandse Zaken nog aan dat Nederland nog niet op excuses uit was. ‘Ik geloof niet dat dat enig succes zal hebben. Ik ben er nu op uit scherp te opereren richting Turkije’, aldus Koenders in het tv-programma Buitenhof.

Betul Sayan Kaya wordt tegengehouden door politie op het moment dat ze naar het consulaat wil lopen. Beeld Freek van den Bergh

In een nieuwe uithaal heeft de Turkse president Erdogan gezegd dat Nederland 'handelt als een bananenrepubliek' en heeft hij internationale organisaties opgeroepen Nederland sancties op te leggen. Dat meldt persbureau Reuters.

Erdogan deed dat op een campagnebijeenkomst in Turkije. Hij benadrukte nog een keer dat Nederland een prijs moet betalen voor hoe het zijn ministers heeft behandeld. Zo lang dat niet gebeurt, kan er geen toenadering zijn tussen beide landen, aldus de president. Hij sprak verder niet over waaruit die prijs zou moeten bestaan. Verder bekritiseerde hij andere Europese landen, omdat zij zich niet hebben uitgesproken tegen de handelwijze van de Nederlandse regering.

Erdogans harde woorden komen op de dag dat de rel rond het uitzetten van de Turkse minister Fatma Betül Sayan Kaya allerminst gesust lijkt, hoewel premier Rutte vanochtend aangaf de zaak nu te willen de-escaleren.

Maar daar lijkt voorlopig geen sprake van: eerder vandaag zei Erdogan al dat het 'Westen zijn ware gezicht heeft laten zien' en 'dat het nazisme daar wijdverbreid is'. Zijn minister van Buitenlandse Zaken Cavusoglu noemde op een bijeenkomst in Metz Nederland 'de hoofdstad van het fascisme' en vanochtend al dreigde Turkije dat het op de 'hardst mogelijke manier' zou reageren.

Een poster van Erdogan op een campagnebijeenkomst Beeld ap

Hoe moet Nederland omgaan met de diplomatieke aanvaring met Turkije? Welke kant moet het op met Nederland na de verkiezingen? Live vanuit de Rode Hoed in Amsterdam gaan de nummers 2 van de grootste politieke partijen met elkaar in debat.

Stel uw vraag aan Jeanine Hennis-Plasschaert(VVD), Khadija Arib (Partij van de Arbeid (PvdA)),Renske Leijten (Socialist Party (Netherlands), Mona Keijzer (CDA), Stientje van Veldhoven (D66) en Kathalijne Buitenweg (GroenLinks).

Veertien van de zestien mensen die gisterenavond in Rotterdam zijn gearresteerd, zijn vandaag weer vrijgelaten.

Een aantal van hen moet zich later verantwoorden voor de rechter. Ze zijn gearresteerd wegen openlijke geweldpleging en het niet opvolgen van bevelen van de politie.

Uit het verslag van onze verslaggever Charlotte Huisman: 'Na middernacht is het volgens de consul en zijn gevolg genoeg geweest. Via een megafoon probeert men de menigte ertoe te bewegen te vertrekken. ‘Onze president Erdogan wil dat jullie naar huis gaan’, is de boodschap. Aan de eerste oproep wordt nauwelijks gehoor gegeven. Het is ook lastig zo’n grote menigte te bereiken met zulke beperkte middelen. Na de tweede oproep komt een deel van de menigte in beweging. Na enen zijn veel mensen vertrokken.

Een deel van de mannen is duidelijk niet van plan te vertrekken. De politie voert charges uit, jongens en mannen rennen over de Westblaak. De politie arresteert zestien mensen. (..)Zeven mensen raken gewond, onder wie een agent.'

De ruzie tussen Nederland en Turkije heeft ook internationaal consequenties.

De Deense premier Lars Rasmussen heeft een bezoek van zijn Turkse ambtgenoot Yildirim in Kopenhagen uitgesteld.

Op Facebook schrijft hij: 'Onder normale omstandigheden zou ik premier Yildirim met groot genoegen hebben ontvangen. (..) Maar met de huidige retorische aanvallen op Nederland zou ons gesprek daar niet los gezien van kunnen worden. Daarom heb ik mijn collega voorgesteld het bezoek uit te stellen.'

Rasmussen schrijft verder dat een ontmoeting nu zou kunnen worden geïnterpreteerd als een mildere opstelling van Denemarken tegenover de ontwikkelingen in Turkije 'en dat is zeker niet het geval'.

Ook de Franse regering heeft zich zondag gemengd in de diplomatieke rel met Turkije. 'Met het oog op de huidige spanningen tussen Turkije en meerdere EU-lidstaten, roept Frankrijk op tot de-escalatie', stelde het Franse ministerie van Buitenlandse Zaken.
Het departement riep de Turkse autoriteiten op provocaties te vermijden.

De Turkse president Recep Tayyip Erdogan sprak zondag nog lovend over Frankrijk, waar de door Nederland geweerde minister Mevlüt Çavusoglu (Buitenlandse Zaken) wel mag spreken.
Volgens de Franse autoriteiten kon Çavusoglu komen omdat er geen gevaar was voor de openbare orde. De Turkse minister greep de kans zondag aan om in Metz weer hard uit te halen naar Den Haag. Hij bestempelde Nederland in zijn toespraak tot 'hoofdstad van het fascisme'.

De Deense premier Lars Rasmussen Beeld epa

Volgens politieke partij Denk - de partij met een grote Turks-Nederlandse aanhang die in de peilingen rond de twee zetels staat - is het nu vooral zaak te de-escaleren. Dat stelt de partij in een uitgebreide verklaring op Facebook.

'Zowel de Nederlandse regering als de Turkse regering moeten er alles aan doen om het conflict te de-escaleren. Dat is in het belang van beide landen en in het belang van al haar inwoners.'

De partij haalt oud-CDA-minister van Buitenlandse Zaken Ben Bot aan. '[Zoals hij] gisteren al stelde is het besluit om bewindspersonen van een bevriend land te weren zeer onverstandig. Daardoor komen de verhoudingen nog meer op scherp te staan. Hij voegde daaraan toe: “wij beroepen ons altijd op de democratie en de mensenrechten. Hiermee zijn wij op het verkeerde spoor”.'

Leden van het kabinet krijgen een veeg uit de pan van Denk: 'VVD-lijsttrekker Mark Rutte lijkt vergeten te zijn dat hij nog minister-president is van Nederland door met zijn handelen de afgelopen tijd de betrekkingen nog verder onder druk te zetten. Het is duidelijk dat hij hiermee drie dagen voor de verkiezingen kiezers wil afsnoepen van Geert Wilders.'

En 'Lodewijk Asscher van de PvdA hanteert hypocriet de dubbele maat door zich keihard uit te spreken tegen het voeren van campagne voor het referendum in Turkije op 16 april, terwijl zijn eigen kandidaat Kamerlid Keklik Yücel nota bene zelf aanwezig was bij een campagnebijeenkomst en een stemadvies aan het publiek meegaf.'

Lijsttrekker Tunahan Kuzu van Denk. Beeld anp

Volgens Erdogans woordvoerder is de Nederlandse regering 'door de knieën gegaan voor anti-islamitische racisten en fascinisten.' Hij doelt daarbij op PVV-leider Geert Wilders, die volgens hem 'al aan de macht is', aldus staatspersbureau Anadolu.

Ook de minister van Buitenlandse Zaken Mevlüt Çavusoglu, die in de eerste instantie zelf naar Nederland zou komen, suggereert op Twitter dat Wilders hier de touwtjes in handen heeft. 'Wilders'in Köpekleri', ofwel 'de honden van Wilders' schrijft de minister boven een viertal foto's van een Erdogan-aanhanger die door een Rotterdamse politiehond in zijn been wordt gebeten.

Nederland heeft bij de Turkse autoriteiten geklaagd over het feit dat op het dak van het Nederlandse consulaat in Istanbul de Turkse vlag werd gehesen. 'Zij hebben toegezegd de zaak te onderzoeken', zei een woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken in Den Haag zondag.

Volgens hem betreft het een onduidelijk situatie. 'De Turkse autoriteiten zijn verantwoordelijk voor de veiligheid van onze diplomatieke vertegenwoordigingen in Turkije. We hebben protest aangetekend', aldus de zegsman.

Volgens verschillende media is zondag een betoger het Nederlandse consulaat binnengedrongen, waar hij op het dak de Turkse vlag heeft gehesen. Die zou ongeveer een half uur hebben gewapperd, daarna ging de Nederlandse driekleur weer omhoog.

Op beelden van persbureau DHA was te zien hoe de man vanaf het dak van het gebouw 'Allah is groot' riep. Het is nog onduidelijk hoe de indringer het zwaarbeveiligde pand kon binnenkomen.

Een Turkse vlag voor het Nederlandse consulaat in Istanbul. Beeld afp

CDA-voorman Sybrand van Haersma Buma wil dat het associatieverdrag van de Europese Unie met Turkije wordt opgezegd. Dat verdrag uit 1964 staat volgens hem de inburgering van Turkse Nederlanders in de weg.
Dat zei hij zondag in het tv-programma Buitenhof.

Door het opzeggen van het verdrag 'kom je van de dubbele nationaliteit van Turken af, kom je af van het probleem dat ze in dienst gaan daar en mag je eisen dat ze inburgeren', aldus Buma. Jesse Klaver van GroenLinks was het er niet mee eens en noemde Buma's woorden 'iets te stoere praat'. Volgens Klaver heeft het kabinet in dit conflict de juiste beslissingen genomen.

De Turkse première van het toneelstuk Het Diner (Aksam Yemegi) van Kees Prins, naar het boek van Herman Koch, is afgelast. De voorstelling zou 21 april in Istanbul plaatsvinden.

Dat heeft Diederik Hummelinck, die de rechten aan het gezelschap Istanbul Semaver Kumpanya verkocht, zondagochtend gehoord. Het gezelschap durft het in de 'huidige ongelukkige omstandigheden' niet aan een Nederlands stuk uit te brengen.

In een mail aan Hummelinck stelt een medewerkster van het gezelschap het nog steeds een geweldig script te vinden en dat de première wellicht in oktober is te plannen. 'Niet alleen voor een theatergezelschap, maar ook voor een land, is momenteel alles erg onduidelijk', aldus de mail.

Turkse demonstranten in Istanbul, voor het Nederlandse consulaat. Beeld afp

Erdogan aanhangers is Istanbul protesteren tegen het optreden van de Nederlandse autoriteiten. Om hun ongenoegen te uiten persen ze (oranje) sinaasappels uit en drinken het sinaasappelsap op. Ze dragen Turkse vlaggen en bordjes met 'fascistisch Nederland' bij zich.

Fleur Agema, de nummer 2 van de PVV-lijst, heeft het Volkskrant-debat van vanmiddag in de Rode Hoed afgezegd. Op Twitter noemt ze zelf de Turkijerel als reden. 'Er is nogal wat gebeurd gisteren. Ik ga niet gezellig keuvelen', aldus de politica. Kathalijne Buitenweg, de nummer 2 van Groenlinks, vervangt haar.

Het Volkskrant-debat vindt vanmiddag plaats. Via onze Facebookpagina kunt u vanaf 15 uur een livestream bekijken.

President Recep Tayyip Erdogan heeft zondag opnieuw uitgehaald naar Nederland. Als Den Haag de banden met Ankara offert vanwege de aankomende parlementsverkiezingen, zal Nederland daar volgens de Turkse leider een prijs voor betalen.

De president hekelde volgens de krant Daily Sabah ook de inzet van politiehonden tegen betogers. Nederland toonde volgens de president 'zijn woede' door honden los te laten op mensen. Ook daar zullen de Nederlanders een hoge prijs voor betalen, aldus Erdogan.

De president sprak wel lovend over Frankrijk, waar de door Nederland geweerde minister Mevlüt Çavusoglu dit weekend wel welkom was. Erdogan bedankte de Fransen voor het feit dat ze niet handelden zoals Nederland en Duitsland.

Beeld ap

Als Nederland er met Turkije niet via een dialoog uitkomt is het kabinet bereid 'zeer scherpe maatregelen' te nemen. Dat heeft minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders zondag gezegd bij Buitenhof.

Koenders noemde, net als premier Mark Rutte eerder al, de verwijten van Turkije richting Nederland onacceptabel. De Turkse president Recep Tayyip Erdogan betichtte Nederland zaterdag van nazi-achtige praktijken. Excuses eisen van Ankara heeft volgens Koenders echter weinig zin. 'Ik geloof niet dat dat enig succes zal hebben. Ik ben er nu op uit scherp te opereren richting Turkije', aldus Koenders.

Turkije heeft zondag excuses van Nederland geëist. 'Totaal uitgesloten', zei Koenders.

De Turkse vlag op het dak van het Nederlandse consulaat was van korte duur: het rood-wit-blauw hangt weer. Volgens het Turkse persbureau DHA was een betoger het gebouw binnengedrongen die de vlaggen had verwisseld. Het is nog onduidelijk hoe de indringer het zwaarbeveiligde pand kon binnenkomen. Hij zou naar verluidt weer gevlucht zijn.

Voor het gebouw hebben zich enkele demonstranten met Turkse vlaggen verzameld.

Nederland moet zijn excuses aanbieden voor het uitzetten van de Turkse minister van Familiezaken Kaya. Dat heeft Cavusoglu, de Turkse minister van Buitenlandse Zaken zondag geëist. Ook vroeg hij zich af of Europa de 'fascistische' handelingen van Nederland zal veroordelen.

De minister noemde alleen excuses niet genoeg voor het uitblijven van sancties. Het optreden van de Nederlandse autoriteiten zal gevolgen hebben, aldus de Cavusoglu.

Cavusoglu zou in eerste instantie zelf naar Nederland komen, maar de landingsrechten werden hem zaterdag ontnomen. Daarop stuurde Turkije minister Kaya, die probeerde met de auto het consulaat in Rotterdam te bereiken. In de nacht van zaterdag op zondag werd zij uitgezet als 'ongewenste vreemdeling'.

Premier Rutte zei zondagochtend bij WNL op zondag nog dat hij er niet over piekert zijn excuses aan te bieden.

Meer beeld van RTL-correspondent Olaf Koens, die in Istanbul is. Op het dak van het Nederlandse consulaat aldaar wappert sinds vanmorgen de Turkse vlag, in plaats van de Nederlandse. Koens laat in een video op Twitter zien dat er een man op het dak naast de vlag staat, die 'Allahu Akbar' roept.

Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft nog niet gereageerd op de kwestie.

De Turkse minister Kaya zegt dat de Nederlandse politie haar onmenselijk heeft behandeld. Volgens Kaya zijn vijf van haar beveiligers gearresteerd en is zij anderhalf uur aan de grens met Duitsland vastgehouden.

Dat zei de Turkse bewindsvrouw zondag op het vliegveld van Istanbul tijdens een persconferentie. Zij is zaterdagnacht nadat de Nederlandse regering haar ongewenst vreemdeling had verklaard naar Duitsland vertrokken. Vanaf de luchthaven in Keulen vloog Kaya met een privéjet naar Istanbul.

De Turkse minister Kaya van Familiezaken in Istanbul. Beeld afp

Op het Nederlands consulaat in Istanbul wappert de Turkse vlag. Dat meldt RTL-Nieuws-correspondent Olaf Koens op Twitter. Ook Turkse en Amerikaanse media plaatsen foto's van de Turkse vlag op het gebouw.
Een woordvoerder van het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken kon het nieuws niet bevestigen en zoekt het uit.

Beeld afp

De Nederlandse regering heeft voortdurend geprobeerd de gemoederen in de diplomatieke aanvaring met Turkije tot bedaren te brengen. 'Minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders en ik zijn vanaf begin vorige week constant bezig geweest om te de-escaleren', zei premier Mark Rutte in WNL Op Zondag.

Rutte zei zijn Turkse ambtgenoot de afgelopen dagen acht keer te hebben gesproken.

'Nederland is ook een trots land', zei Rutte, en kon niet over zijn kant laten gaan dat de Turkse minister van Familiezaken haar ongewenste komst naar Nederland toch doorzette. De politie hield de minister zaterdagavond tegen in Rotterdam en gelastte haar Nederland te verlaten. 'Onder beschaafde volken zou het betamelijk zijn geweest te gaan.'

Beeld anp

De politie in Rotterdam heeft tijdens de rellen in de nacht van zaterdag op zondag twaalf mensen gearresteerd. Zeven mensen raakten gewond, onder wie een agent. Die liep een gebroken hand op, zei een woordvoerster.

De mensen zijn gearresteerd wegen openlijke geweldpleging en het niet opvolgen van bevelen van de politie.

De Turkse minister Fatma Betül Sayan Kaya, die zaterdagnacht Nederland is uitgezet als ongewenste vreemdeling, is per privéjet onderweg naar Turkije. Volgens het Turkse persbureau Anadolu is Kaya zondagmorgen vanaf de luchthaven in het Duitse Keulen vertrokken.

De Turkse premier Binali Yildirim heeft zondagochtend 'sterke tegenmaatregelen' aangekondigd, naar aanleiding van de uitzetting van de Turkse minister Kaya. 'Er komt een zwaardere vergelding tegen de onaanvaardbare behandeling van Turkije en zijn ministers die diplomatieke immuniteit genieten', zei de minister zondag in de vroege ochtend in een schriftelijke verklaring.

Hij voegde eraan toe dat gebeurtenissen als deze duidelijk maken wie 'de echte vrienden' van Turkije zijn. 'Onze zogenaamde Europese vrienden, die het bij elke gelegenheid hebben over de democratie, de vrijheid van meningsuiting en de mensenrechten, hebben opnieuw gefaald.'

Tegelijk riep hij de Turken in Nederland en Duitsland op om de kalmte te bewaren, en niet ten prooi te vallen aan provocaties. Hij vroeg hen ook op zeker te gaan stemmen bij het Turkse referendum, omdat dat 'het beste antwoord' zou zijn aan de Europese landen.

De rust is weergekeerd bij het Turkse consulaat in Rotterdam. De politie heeft enkele demonstranten aangehouden. Zij maakten deel uit van een groep betogers die geen gehoor gaf aan de oproep om vreedzaam te vertrekken.

De demonstranten begonnen de politie te bekogelen met bakstenen en bloempotten. Dat was voor de ME reden om in te grijpen. Rond twee uur werden enkele aanhoudingen verricht.

Beeld anp

Nederland heeft zaterdag in verscheidene gesprekken met Turkije duidelijk gemaakt dat de openbare orde en veiligheid in Nederland niet in het geding mochten komen. De verbale agressie van de Turkse autoriteiten die volgde nadat de landingsrechten van de Turkse minister Mevlüt Çavusoglu van Buitenlandse Zaken werden ingetrokken, is onacceptabel. Dat zegt premier Mark Rutte in een reactie op de onrust in Rotterdam.

'De zoektocht naar een redelijke oplossing bleek onmogelijk', aldus Rutte. 'Het bezoek van de Turkse minister Kaya van Familiezaken was in deze context onverantwoord. In contact met de Turkse autoriteiten is deze boodschap nogmaals overgebracht en is aangegeven dat minister Kaya niet welkom is in Nederland. Desondanks heeft zij besloten af te reizen.'

De Turkse minister verlaat Rotterdam in een politieauto. Beeld anp
En hier nog de laatste foto van de aanhouding van de Turkse minister door onze fotograaf Freek van den Bergh. Beeld Freek van den Bergh / De Volkskrant

Hieronder de officiële verklaring die het kabinet heeft doen uitgaan naar aanleiding van het uitzetten van de Turkse minister Kaya naar Duitsland:

In het onderlinge contact met Turkije heeft Nederland vandaag bij herhaling duidelijk gemaakt dat de openbare orde en veiligheid in ons land niet in het geding mogen komen. Overleg over een bijeenkomst met een kleinschalig en besloten karakter in een Turks consulaat of ambassade werd onmogelijk gemaakt door de publieke dreiging met sancties. Daarop trok Nederland hedenochtend de landingsrechten voor het toestel van de Turkse minister van Buitenlandse Zaken Cavusoglu in. De zoektocht naar een redelijke oplossing bleek onmogelijk. De verbale agressie van de Turkse autoriteiten die daarop vandaag volgde, is onacceptabel.

Het bezoek van de Turkse minister Kaya van Familiezaken was in deze context onverantwoord. In contact met de Turkse autoriteiten is deze boodschap nogmaals overgebracht en is aangegeven dat minister Kaya niet welkom is in Nederland. Nederland werkt er niet aan mee dat Turkse ministers in Nederland publiekelijk politiek campagne voeren. Desondanks heeft zij besloten af te reizen.

Bij aankomst in Rotterdam zijn de minister alle opties geboden om te vertrekken. Ook bij het consulaat is haar herhaaldelijk verzocht terug te reizen. Zowel minister-president Rutte als minister Koenders hebben met hun ambtgenoten gebeld. Het onderlinge overleg heeft ertoe geleid dat minister Kaya wordt uitgeleid om het land via de Duitse grens te verlaten.

Nederland blijft voorstander van overleg met Turkije. Het kabinet houdt contact met de Nederlandse lokale autoriteiten.

Einde verklaring.

Nog een foto van Freek van den Bergh, van de aanhouding van de Turkse minister in de buurt van het consulaat. Beeld Freek van den Bergh / De Volkskrant

De Rotterdamse burgemeester Aboutaleb houdt even voor twee uur zaterdagnacht een persconferentie. Hij stelt dat minister Kaya een 'ongewenste vreemdeling is' en bevestigt dat de minister in 'een van onze auto's' onderweg is naar Duitsland. In de colonne bevinden zich ook haar beveiligers en haar diplomatieke gevolg.

Aboutaleb spreekt van een 'schandalige misleiding' door de Turkse consul-generaal, die hem had bevestigd dat er niemand naar Rotterdam zou komen, dit terwijl de consul-generaal volgens hem op de hoogte was van de komst van de minister en demonstranten opriep naar het consulaat te komen. De Turken zouden bovendien verwarring hebben willen zaaien door verschillende colonnes naar Rotterdam af te laten reizen vanuit Duitsland, zodat de Nederlandse politie niet door zou hebben waar de minister zich bevond.

De burgemeester stelt dat 'er kleine plukjes' rellen te zijn. Er zijn volgens hem ook waterkanonnen ingezet, er zouden nog geen arrestaties hebben plaatsgevonden. Hij sluit echter niet uit dat dit nog kan gebeuren.

Hij haalt uit naar de Turkse president Erdogan, die de Nederlanders zaterdag nazaten van de Nazi's noemde. 'Zouden ze wel weten dat ik burgemeester ben van een stad die is gebombardeerd door de Nazi's', stelt Aboutaleb.

Beeld anp
Beeld anp

De politie is nu bezig de Westblaak leeg te vegen. Met behulp van ondermeer paarden en waterkanonnen zijn er enkele charges uitgevoerd.

Demonstranten in Rotterdam. Beeld afp

Het twitterkanaal @PolitieheliNL meldt dat de minister op weg is naar de Duitse grens. 'De #POLICE03 houdt vanuit de lucht het konvooi van de Turkse minister in de gaten. Konvooi onderweg naar Duitse grens. #politieheli'

De ME poogt de omgeving rond het Turkse consulaat schoon te vegen, en ondervindt daarbij veel tegenstand. Er wordt volgens een verslaggever van de NOS met flessen en stenen gegooid. Onze eigen verslaggever ter plaatse, Charlotte Huisman, meldt ook dat de sfeer omslaat en grimmiger wordt. Ze stelde eerder al dat een deel van de demonstranten is vertrokken, maar vooral veel jongemannen zijn blijven hangen.

Beeld anp
Deze foto van de Turkse minister Kaya van Familie maakte onze fotograaf Freek van den Bergh vanavond in Rotterdam. Hier werd haar te kennen gegeven dat ze het consulaat niet in mocht en moest vertrekken. Beeld Freek van den Bergh / De Volkskrant

Burgemeester Ahmed Aboutaleb van Rotterdam geeft deze nacht een toelichting op de situatie in Rotterdam. De bijeenkomst begint om 01.45 uur in het World Port Centre aan de Wilhelminakade, meldt het ANP.

Aanvankelijk weigerden de demonstranten massaal om gehoor te geven aan de oproep van de ambassade om naar huis te gaan. Verslaggeefster Charlotte Huisman ziet nu toch een deel van de mensen vertrekken. 'Er lijkt sprake van een scheiding der geesten. Er blijven ook veel mensen weigeren om weg te gaan, vooral jonge mannen. Dat kon nog wel eens grimmig gaan worden.'

Beeld anp

De Turkse minister Kaya is zaterdagnacht rond 1 uur uiteindelijk tierend uit haar dienstauto gekomen en vermoedelijk in een auto van de Dienst Speciale Interventies (DSI) gestapt, dit meldt de NOS. Ze zou nu op weg zijn naar Duitsland, waar ze vandaag vandaan is gekomen. De DSI poogde kort daarvoor haar dienstauto met een takelwagen weg te slepen, omdat de gepantserde auto niet van buitenaf te openen was.

Denk-lijsttrekker Tunahan Kuzu reageert vannacht op Twitter voor het eerst op de ontwikkelingen van zaterdag. Hij schrijft: 'Deze escalatie is ongekend en helpt niemand behalve #Rutte die omwille van de verkiezingen kiezers van #Wilders probeert af te snoepen.' Kort daarvoor richtte hij zich tot premier Rutte en de Rotterdamse burgemeester: 'Ik roep @MinPres op om eens deëscalerend op te treden en roep Burgemeester Aboutaleb op om geen geweld te gebruiken tegen burgers 1/2'. In een laatste tweet schrijft hij: 'Verder roep ik alle demonstranten op om de rust en kalmte te bewaren 2/2
Een uitgebreide verklaring volgt.'

Alle andere partijen schaarden zich wel achter het kabinet, en deden dat zaterdagmiddag al. Lees hier alle reacties van Nederlandse politici.

Voor de Turkse president Erdogan is het ongetwijfeld een prima weekend, in het kader van de campagne die zijn positie verder moet verstevigen: hij profileert zich als de vastberaden sterke man die zich door niemand laat vertellen wat wel en niet mag. Maar hoe zit het met premier Rutte? Wordt ook hij gedreven door de campagne? Lees de analyse van onze chef Politiek, Raoul du Pré.

Beeld anp

Onze correspondent ter plaatse Charlotte Huisman meldt dat de demonstranten per megafoon zijn opgeroepen om naar huis te gaan. Die oproep zou namens de president zijn gedaan. 'Erdogan zegt dat de demonstratie is afgelopen, zo werd omgeroepen.' Het consulaat roept de menigte op om 'op een nette manier' te vertrekken, maar daar wordt ontstemd op gereageerd.

De Turkse minister van Familiezaken Fatma Betül Sayan Kaya is zaterdagnacht aangehouden door de politie in Rotterdam voor het Turkse consulaat, dit meldt RTL Nieuws. Haar werd de toegang tot het consulaat geweigerd, waar ze zou spreken over een aanstaand referendum in Turkije. Volgens RTL wordt ze nu begeleid naar Duitsland.

Beeld anp

Ondanks het feit dat de demonstranten boos zijn, is er volgens verslaggeefster Charlotte Huisman geen sprake van een grimmige sfeer. 'Mensen staan voor een enorm doek met daarop de beeltenis van president Erdoga selfies te maken. Ze noemen Erdogan een 'echte man'. De ME is wel aan de randen aanwezig. Ze staan paraat met honden, knuppels, paarden en schilden, maar voeren vooralsnog geen charges uit.

Beeld reuters

De gemeente Rotterdam heeft een groot gedeelte van de stad tot verboden gebied verklaard voor mensen die mogelijk de openbare orde zullen verstoren. Burgemeester Ahmed Aboutaleb heeft daarvoor het noodbevel uitgebreid voor het hele centrum. Volgens Aboutaleb worden mensen op social media nog steeds opgeroepen zich te verzamelen in de stad.

Volgens de burgemeester zijn er rond middernacht nog steeds (grote groepen) van mensen onderweg naar de omgeving van het Turkse consulaat aan de Westblaak en omgeving om zich daar te verzamelen.
In de omgeving van het Turkse consulaat aan Westblaak in Rotterdam werd zaterdag aan het begin van de avond een noodbevel afgekondigd. Ook op de Straatweg, waar de ambtswoning is van de Turkse consul, geldt een noodbevel.

Het noodbevel geldt tot zondagmorgen 08.00 uur.

Verslaggeefster Charlotte Huisman staat bij het Turkse consulaat in Rotterdam. Volgens haar zijn er duizenden mensen op de been. 'Het zijn vooral mannen. Ik schat dat tien tot 20 procent vrouwen zijn. Aan het begin van de avond waren er nog enkele honderden mensen, maar dat aantal is snel toegenomen. De demonstranten zijn boos. Ze vinden dat Nederland de rechten van Turkije geschonden heeft. Als Nederland de minster de menigte een paar minuten de menigte had laten toespreken, dan was het protest denk ik als een nachtkaars uitgegaan. Nu zijn mensen niet meer van plan om te vertrekken totdat de minister heeft gesproken.'

Beeld anp
Beeld anp

Eerst even de gebeurtenissen tot nu toe. Erdogan noemde Nederland eerder op zaterdag 'nazi-overblijfselen en fascisten'. Hij sprak zijn woede uit op een bijeenkomst in Istanbul, waar ook kort voor het Nederlandse consulaat werd gedemonstreerd. Hij reageerde op het Nederlandse besluit om de Turkse minister Cavusoglu van Buitenlandse Zaken geen toegang tot Nederland te verschaffen. De minister wilde hier campagne gaan voeren voor een Turks referendum dat Erdogan meer macht moet gaan geven.

'Je kunt onze minister van Buitenlande Zaken verbieden om te vliegen, maar laten we vanaf nu maar eens zien hoe jullie vluchten gaan aankomen in Turkije', aldus Erdogan.

De Turkse minister van Familiezaken Fatma Betül Sayan Kaya is in een konvooi naar Rotterdam gereden, nadat het kabinet vanochtend de landingsrechten van het vliegtuig van de Turkse minister Cavusoglu van Buitenlandse Zaken had ingetrokken. Maar Kaya is vlak voor het consulaat tegengehouden door de politie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden