Live

Teruglezen Malidebat - Hennis neemt politieke verantwoordelijkheid: 'Ik stop als minister'

In juli vorig jaar kwamen twee militairen om in Mali bij een oefening met een mortiergranaat. Dat ongeluk had kunnen worden voorkomen, oordeelt de Onderzoeksraad voor Veiligheid. Vandaag nam minister Jeanine Hennis van Defensie die conclusie over en verbond daaraan haar eigen conclusie: ze stopt. De Volkskrant deed live verslag van het Kamerdebat.

Hennis in de Kamer. Foto anp

3 oktober 2017, 19:20

Minister treedt af

Minister Hennis van Defensie is afgetreden. In de Tweede Kamer nam zij vanavond na urenlang debat de politieke verantwoordelijkheid voor de nalatigheden in de Defensie-organisatie die vorig jaar leidden tot de dood van twee militairen in Mali. Commandant der Strijdkrachten Tom Middendorp neemt ook ontslag. Lees hier het nieuwsbericht.

Lees hieronder ons live-verslag van het debat terug.

De minister tijdens het Kamerdebat. Foto ap

3 oktober 2017, 19:08

Einde debat

Met de aankondiging van de minister dat ze opstapt, is het debat beëindigd. Veel Kamerleden lopen langs Vak K om de minister een laatste hand te geven.

Minister Hennis spreekt over het mortierongeval. Foto anp

3 oktober 2017, 19:02

Minister Hennis treedt af

De minister komt tot een conclusie. Ze benadrukt nogmaals de diversiteit van Defensie en de hoeveelheid aan operaties. 'Dan moet alles in orde zijn om de veiligheid van onze militairen te waarborgen. Ik stel vast dat op verschillende momenten de veiligheidsrisico's niet goed zijn afgewogen. Ik neem ten volle de politieke verantwoordelijkheid. De afgelopen jaren heb ik steeds naar eer en geweten gehandeld. Maar het stopt hier vandaag. Ik stop als minister van Defensie. Ik zal zijne majesteit de koning dan ook verzoeken om met onmiddelijk ingang mij ontslag te verlenen.'

Ook de commandant der Strijdkrachten Tom Middendorp legt zijn functie neer, zegt de minister. Hij zou het stokje eigenlijk over twee dagen overdragen aan zijn opvolger, maar heeft besloten samen met de minister af te treden. Ze bedankt Middendorp voor de samenwerking en ze bedankt de Kamer voor de afgelopen jaren. Kamervoorzitter Arib sluit de vergadering.

3 oktober 2017, 18:56

'Het lag niet aan bezuinigingen'

Het is te makkelijk om het ongeval te wijten aan bezuinigingen binnen Defensie, vindt Hennis. 'De effecten van bezuinigingen werden de afgelopen jaren voelbaar op de werkvloer. Dit deed pijn. Maar de krijgsmacht opereert binnen de mogelijkheden die ze heeft. Maar de veiligheid wordt niet ondergeschikt gemaakt aan militaire operaties.'

Nee, zegt ze, Defensie is er nog niet, 'er is nog werk aan de winkel'. Maar er worden veel stappen gemaakt, stelt de minister.

3 oktober 2017, 18:52

Speelde 'can do'-mentaliteit een rol?

De 'can do'-mentaliteit van Defensie zou een rol hebben gespeeld in het ongeval. Wilde Defensie wellicht te veel en leidde dat tot ongelukken? Hennis zegt dat die 'can do'-mentaliteit 'inderdaad vermaard' is. 'Menig organisatie zou zichzelf zulke medewerkers wensen.' Maar zegt ze: voor iedereen staat veiligheid voorop. 'We hebben eerder onze special forces teruggetrokken en onze helikopters, omdat het niet langer mogelijk was die inzet voort te zetten.'

Hennis benadrukt: 'We moeten de 'can do' niet op één hoop gooien met het veiligheidsbewustzijn. Je hebt het alle twee nodig.'

De besluitvorming rond militaire missies is in Nederland van uitstekende kwaliteit, stelt de minister. 'De gedachtenwisseling met de Kamer verloopt volgens de meest grondige parlementaire procedures. Niemand gaat hier lichtzinnig mee om.'

3 oktober 2017, 18:45

'Veiligheidsbewustzijn moet versterkt'

Hennis spreekt nu over 'het lerend vermogen' van Defensie. De organisatie heeft nog weleens de neiging 'om te zeggen dat de zon schijnt terwijl het regent'. Ze benadrukt dat 'het veiligheidsbewustzijn' moet worden versterkt. 'Als je aan het begin van de keten een risico onbedoeld onvoldoende afweegt, kan dat tot een vreselijk gevolg leiden verderop in die keten.'

Kamerleden overleggen met voorzitter Arib halverwege het debat met minister Hennis. Foto anp

3 oktober 2017, 18:41

'Volledige openheid naar familie'

'Er is intensief contact tussen de families en Defensie', zegt Hennis. 'Mij past een beetje terughoudendheid. Ik vind het persoonlijk ingewikkeld om via de camera hierover te communiceren.' Ook de familie zit niet per se op een politicus te wachten, zegt de minister. Als de familie daar behoefte aan heeft, is er een vast contactpersoon. 'Ik heb met de nabestaanden gesproken en mijn medeleven betuigd. Ik heb ook gezegd dat we er alles aan zullen doen om volledige openheid te bieden.' De commandant der strijdkrachten heeft namens de minister gevraagd of de families behoefte hadden aan contact met de minister. Dat was zo. Vervolgens heeft ze de families gebeld en ze zal op korte termijn de families bezoeken, zegt ze.

Weer suggereert ze met dit antwoord dat ze door wil als minister.

3 oktober 2017, 18:40

Nog geen politieke conclusie

Een poging van SP'er Karabulut om de minister een politieke conclusie te ontlokken naar aanleiding van het OVV-rapport, wordt ontweken door Hennis. 'Daar kom ik straks op', zegt ze. Ze wil eerst spreken over de nabestaanden.

3 oktober 2017, 18:06

Discussie over geschiktheid hospitaal

De minister en de Kamer spreken nog steeds over het hospitaal in de Malinese plaats Kidal. Hennis wil niet in een 'welles-nietes-spelletje vervallen'. De OVV heeft over het hospitaal geoordeeld zonder zelf in Kidal te zijn geweest. Daardoor trekt Defensie andere conclusies dan de Onderzoeksraad. 'De OVV is niet aanwezig geweest in het hospitaal. Ze zijn niet in het gebied geweest. We hebben direct nogmaals het hospitaal laten beoordelen, dit maal door een ervaren klinisch arts.'

CDA'er Knops wil weten of Hennis het kritische oordeel van de OVV over het hospitaal overneemt of deze 'probeert weg te redeneren'. Hennis zegt dat ze alle aanbevelingen overneemt. 'Maar laten we wel wezen, het moet toch mogelijk zijn om op basis van het rapport een debat te voeren en ook te spreken over het feit dat er na herhaalde beoordelingen in de militaire lijn conclusies worden getrokken.'

Knops herhaalt: 'Of u bent het met de OVV eens, of niet.' Hennis zegt: 'Geeft u Defensie ook even de ruimte om vragen van een helder antwoord te kunnen voorzien. Het kan zijn dat je op bepaalde punten tot een andere conclusie komt. Omdat de een er wel is geweest en de ander niet. Schrijf je daarmee een heel OVV-rapport af? Geenszins.'

Het gaat naar omstandigheden goed met de militair die in juli vorig jaar ernstig gewond raakte bij het mortierongeval, zegt Hennis. Hij werd behandeld door de Togolese chirurg in het hospitaal in Kidal.

De minister lijkt nog niet aan aftreden te denken. Ze zegt meermaals later nog met een 'gedetailleerde beleidsreactie' te komen en dan nogmaals met de Kamer te willen spreken.

Minister Hennis vooraf aan haar beantwoording van de vragen uit de Kamer. Foto anp
Hennis in gesprek met de Kamer. Foto anp

3 oktober 2017, 18:03

Wanneer moet een minister aftreden?

Of een minister zoals Hennis daadwerkelijk aftreedt, hangt af van meer factoren dan alleen het vertrouwen van de Kamer. Hoe dat precies zit, leggen we in deze video in twee minuten uit.

3 oktober 2017, 17:45

'Kamer naar eer en geweten geïnformeerd'

Hennis spreekt nu over de medische zorg. 'Een ervaren klinisch specialist was van toegevoegde waarde geweest', zegt Hennis. Maar het ziekenhuis in Kidal werd enkel geïnspecteerd door een militaire arts. 'De medische zorg in Kidal is levensreddend geweest. Laten we dat ook even vaststellen.'

De minister zegt: 'Volgens mij heb ik de Kamer naar eer en geweten geïnformeerd en daarmee volledig geïnformeerd. Het is nooit de bedoeling geweest de Kamer half te informeren.' Volgens CDA-Kamerlid Knops trekt de OVV andere conclusies over de geschiktheid van het militaire hospitaal dan Defensie. Hij vraagt of er twijfels waren bij Defensie over de medische opvang in Kidal. Hennis zegt dat zij 'schrok' na ontvangst van het rapport. 'Hoe kan dat nou?' Ze zegt dat het hospitaal na meerdere beoordelingen 'werd vrijgegeven voor gebruik'. Dus er waren binnen Defensie geen twijfels over het hospitaal, zegt ze.

3 oktober 2017, 17:36

'Ja, alarmbellen hadden moeten afgaan'

'Zonder noemenswaardige problemen zijn er 25.000 mortieren verschoten in binnen- en buitenland, en ook in Afghanistan', zegt Hennis tegen ChristenUnie-Kamerlid Joël Voordewind. Volgens Voordewind waren er wel degelijk problemen met haperende granaten van hetzelfde type in Afghanistan. 'We hadden lessen moeten trekken uit de blindgangers. Toch werd precies dezelfde munitie gebruikt in Mali. Dan moeten alarmbellen afgaan.' Ja, zegt Hennis, alarmbellen hadden op verschillende momenten moeten afgaan. 'Anders hadden we hier niet gestaan.'

Isabelle Diks van GroenLinks wil 'een overzicht van de maatregelen die de minister heeft genomen' sinds ontvangst van het OVV-rapport. Hennis zegt bereid te zijn dat de Kamer toe te sturen. Diks: 'En dat graag schriftelijk en graag heel snel.'

3 oktober 2017, 17:28

Kamer: 'Waarom missie verlengd?'

SP'er Karabulut gooit er nog een schepje bovenop: 'De minister wist in juni al dat er ernstige tekortkomingen waren. Ze deed niks. In september kondigde ze een verlenging van de missie aan. Hoe kan dit?' Dit is onjuist, zegt Hennis. Ze zegt nogmaals dat het ministerie in de zomer al extra inspectie heeft uitgevoerd in Mali.

Ook ChristenUnie-Kamerlid Voordewind vraagt of Hennis bij verlenging van de missie het OVV-rapport in haar keuze heeft meegenomen. De minister spreekt nogmaals over de keuze voor een operationele pauze, maar benadrukt keer op keer dat ze door wil naar het volgende onderwerp: 'de medische opvang, met recht heeft de Kamer hier veel vragen over gesteld'.

SP-Kamerlid Karabulut. Foto anp

3 oktober 2017, 17:10

Hennis: 'Pauze is zekere voor onzekere'

De operationele pauze ging met name over de andere missies, zegt Hennis in reactie op vragen van CDA-Kamerlid Knops. Maar waarom heeft ze daar drie maanden mee gewacht, vraagt hij nog eens. Ze had het OVV-rapport immers al sinds juni. 'Dat komt mij vreemd over.'

Hennis: 'Dit rapport heeft betrekking op Mali. We hebben toen alleen gekeken naar Mali omdat we op dat moment geen concrete aanleiding hadden om vergelijkbare inspectie uit te voeren bij andere missies.' Ze heeft daar later wel toe besloten om ook zorgen bij familie van andere militairen weg te nemen. 'Ik dacht aan het thuisfront', zegt ze. 'Na de bredere onrust die is ontstaan, onrust die ik ook voelde in de missiegebieden en bij het thuisfrant, die was voor mij een reden om het zekere voor het onzekere te nemen.'

Belhaj van D66 meent dat er meer aan de hand bij Defensie en dat de minister 'al die incidenten moet optellen'. 'Kijk naar de cultuur en de structuur, want het gaat niet goed.' Hennis reageert dat ze nog uitgebreid wil spreken over 'het leervermogen' van het ministerie van Defensie. 'Er is geen sprake van het zien als een incident.'

Popken van de PVV zegt: 'De minister draait om de hete brij heen. Pas nadat onrust ontstond heeft u een operationele pauze ingelast. U was blijkbaar niet bezig met de feiten.' Hennis zegt dat ze in de zomer geen aanleiding had om een pauze te gelasten. Toen na publicatie van het OVV-rapport onrust ontstond, was die aanleiding er wel. 'Die onrust bereikte de missiegebieden en het thuisfront, dat is een feit. Je wil zekerstellen dat zaken kloppen en dat munitie in de juiste omstandigheden wordt opgeborgen.'

Popken herhaalt: 'De minister zegt dat ze zich niet baseerd op feiten maar op onrust. Dat is een heel bizar antwoord.' Hennis reageert geprikkeld: 'Oh ja, is dat bizar? Als er onrust ontstaat onder mijn militairen is dat voor mij een feit.' Popken gaat door: 'De minister woprdt boos, maar ze heeft geen verhaal, ze maakt er een rommeltje van.' Hennis heeft er genoeg van: 'Waarvan akte', zegt ze kortaf.

Minister Hennis beantwoordt de Kamer. Foto anp

3 oktober 2017, 17:01

Hennis: 'In zomer al inspectie in Mali'

'De veiligheid en gezondheid van onze mensen moet altijd vooropstaan', herhaalt de minister. 'Ik heb afgelopen vrijdag vroeg in de ochtend besloten om een operationele pauze te gelasten. In alle missiegebieden worden extra veiligheidscontroles uitgevoerd.' Ze zegt dat in de zomer direct een 'heel vergaande inspectie' is uitgevoerd in Mali. 'Dat liep al vooraf aan deze operationele pauze. Voor Mali zijn al eerder controles geïnitieerd.'

Hennis reageert op haar 'knullige optreden' voor de camera van RTL Nieuws. Daar reageerde ze hakkelend op de vraag of de militairen veilig waren in Mali. 'Ik ben daar knullig mee omgegaan, ik heb daar raar op gereageerd. Dat was de heftigheid van het moment. Achteraf weet je precies wat je had willen zeggen. Ook ik ben maar een mens.'

Minister Hennis in de Tweede Kamer. Foto anp

3 oktober 2017, 16:47

De minister: 'Ik ben verantwoordelijk'

Het woord is aan minister Hennis. 'Het zijn gitzwarte dagen', begint ze haar verhaal. 'In het bijzonder voor de nabestaanden. Voor iedereen die betrokken is. Voor iedereen die zich betrokken voelt. De fatale gebeurtenissen op 6 juli 2016 hebben iedereen zeer geraakt, ook mij.' Na het mortierongeluk heeft zij gezegd: 'De onderste steen boven.' Daarom is ze de OVV dankbaar voor het rapport.

'Ik heb mijzelf de vraag gesteld: wat had ik kunnen doen om dit te voorkomen? Als minister van Defensie voel ik me niet alleen verantwoordelijk, maar ben ik ook verantwoordelijk. Ook voor het handelen van mijn medewerkers, militairen en burgers.' Ze neemt die verantwoordelijkheid door zich in de Kamer te verantwoorden, zegt ze.

'Het OVV-rapport leent zich niet voor politieke vluggertjes. Het laatste wat ik wil is afbreuk doen aan de bevindingen van de OVV', zegt Hennis. 'Bij alle medewerkers van Defensie moet de veiligheid en gezondheid voorop staan', stelt ze. 'Niemand wil daarmee marchanderen. De risico's die inherent zijn aan het werk van Defensie zijn uitdagend genoeg.'

Ja, zegt ze, Defensie had meer kunnen doen. 'Daar heeft de OVV gelijk in.' Maar toentertijd dacht men dat de munitie veilig was. 'De munitie is toen door de normsteller vrijgegeven voor gebruik.' Daarna volgden geen controles meer. Dat was volgens Hennis een 'systeemfout'.

Nederland heeft door de jaren heen ruim 25.000 van dit type granaten zonder problemen verschoten, zegt Hennis. 'Vandaag constateer ik dat dit argument niet valide is.'

De minister loopt de conclusies uit het OVV-rapport na en geeft extra context. Ze wil de gemaakte fouten niet bagatelliseren, zegt ze, maar wel de omstandigheden beschrijven waarin de fouten konden plaatsvinden. 'Ik schets u voor zover mijn kennis nu strekt de context voor het menselijk handelen op dat moment.'

De plaats Kidal is volgens Hennis 'een vooruitgeschoven post'. De Nederlandse militairen zitten in de plaats Gao en zouden zelf munitie meenemen naar Kidal. Ze zouden die munitie ook weer mee terugnemen. Maar granaten zijn toch daar blijven liggen in een niet daarvoor uitgeruste opslag. 'De afspraak was: u neemt uw munitie mee terug en daarna wordt de munitie getest in Gao.' Zo kon het komen dat de mortieren te lang aan warmte en zon te zijn blootgesteld. 'Die ommissies tezamen hebben de context gevormd waarbinnen het ongeval heeft kunnen plaatsvinden.'

3 oktober 2017, 16:37

18.45 uur vervolg debat

Het debat gaat om 18.45 uur verder, een kwartier later dan was gepland. De minister is nog in beraad met haar mensen in de ministerskamer.

3 oktober 2017, 16:32

Het wachten is op Hennis

De dinerpauze is voorbij. Het wachten is op de reactie van minister Hennis. De Kamer is nog leeg en ook de minister zit nog niet op haar plek.

3 oktober 2017, 15:25

Een uur pauze, debat om 18.30 u verder

Baudet was de laatste spreker uit de Kamer. Het debat is een uur geschorst. Om 18.30 volgt de reactie van minister Hennis. Vrijwel alle partijen hebben haar gewezen op haar ministeriële verantwoordelijkheid. De verwachting is dat zij de Kamer nog wel zal beantwoorden, maar daarna waarschijnlijk de eer aan zichzelf zal houden.

Baudet van het Forum voor Democratie houdt zijn betoog in legeroutfit. Foto Freek van den Bergh
Minister Hennis in de Tweede Kamer. Foto anp

3 oktober 2017, 15:18

Baudet (FvD) draagt 'goedkoop' vest

Thierry Baudet van het Forum voor Democratie draagt een militair vest in plaats van het jasje van zijn pak. Kamervoorzitter Arib vindt de kleding 'niet gepast bij dit debat', maar laat het toch toe. 'Het verschrikkelijke ongeval had voorkomen kunnen en moeten worden', zegt Baudet. 'De Amerikanen konden niet instaan voor de kwaliteit van de granaten, zo bleek al in 2006.' Toch werden de granaten door Nederland gekocht.

Mariniers zouden bereid zijn om zelf geld uit te geven aan goed materiaal. 'Het vest dat ik nu aanheb is een ops-vest. Dit vest, dat Defensie verstrekt, kun je voor een paar tientjes kopen, het hangt van elastiekjes aan elkaar en heeft geen ruimte voor kogelwerende platen.' Daarom kopen militairen van hun eigen geld betere vesten, zegt Baudet.

Volgens Volkskrant-verslaggever Natalie Righton, gespecialiseerd in Defensie, klopt het niet wat Baudet beweert. 'Baudet suggereert dat militairen geen kogelvrij vest krijgen van Defensie, dat is echt onzin', schrijft zij op Twitter.

Baudet concludeert: 'Jeanine Hennis heeft schromelijk gefaald en moet van het politieke toneel verdwijnen.' Ze mag ook niet terugkeren in een volgend kabinet, stelt hij.

3 oktober 2017, 15:12

PvdA: Veiligheid geen sluitpost

'De veiligheid van het personeel mag nooit een sluitpost zijn bij Defensie', zegt Kirsten van den Hul van de PvdA. 'Toen het gruwelijk misging bleken ook de medische faciliteiten niet op orde. Wat ligt ten grondslag aan deze cruciale fouten?'

Ook de PvdA wijst erop dat Defensie in juni al het OVV-rapport kreeg. Waarom volgde de operationele pauze pas maanden later. De Defensieorganisatie is loyaal aan de minister, zegt Van den Hul, daardoor wordt kritiek vaak niet geuit. 'Wat is er voor nodig om de organisatiecultuur te veranderen zodat er voldoende ruimte is voor kritische discussie?'

3 oktober 2017, 15:07

PvdDieren: 'Waarom geen excuses?'

Namens de Partij voor de Dieren spreekt Femke Merel Arissen. Ze vraagt zich af waarom de minister in de afgelopen maanden geen excuses heeft gemaakt aan de nabestaanden, en ook niet aan de Kamer. Dit debat gaat over ministeriële verantwoordelijkheid, zegt Arissen. 'Het nu weglopen voor die verantwoordelijkheid maakt de minister ongeschikt voor het dragen daarvan, in dit kabinet en in een volgend kabinet.'

3 oktober 2017, 15:00

Denk: 'Asscher geeft Hennis judaskus'

'Structurele amateuristische systematische blunders', vat Denk-Kamerlid Öztürk de toedracht tot het mortierongeluk samen. 'Hebben wij eerder ondeugdelijk materiaal gekocht', vraagt hij. 'En hebben wij materiaal verkocht waarvan de kwaliteit niet te garanderen is?'

Öztürk: 'De minister zei: we moeten meedoen in Mali. Nee, minister, dat moest helemaal niet.' Volgens het Denk-Kamerlid was sprake van een papieren werkelijkheid. 'De missies mochten niet in gevaar komen, maar onze jongens liepen continu gevaar.'

Hij verwijst naar PvdA-vicepremier Asscher die suggereerde dat Hennis moet aftreden. Maar de PvdA wilde graag naar Mali, stelt Öztürk. 'Asscher geeft de judaskus aan de minister en wast zijn handen in onschuld.'

U was destijds toch ook PvdA-Kamerleden, vraagt CDA-Kamerlid Knops. Ja, zegt Öztürk, 'toen hebben we schoorvoetend ingestemd, maar later hebben we tegen verlenging gestemd'. Denk oordeelt: de minister moet opstappen.

Rechts Kamerlid Öztürk van Denk. Foto anp

3 oktober 2017, 14:55

SGP: 'Minister is verantwoordelijk'

Hoe kan het dat Nederland granaten kocht van het Amerikaanse leger terwijl de Amerikanen niet konden instaan voor de kwaliteit, vraagt Elbert Dijkgraaf van de SGP. Hij wil ook weten: 'hoe kan het dat adequate zorg voor onze militairen niet is gewaarborgd?'

Volgens de SGP is sprake van een structureel probleem. Ook Dijkgraaf spreekt over de verantwoordelijkheid van de minister. Zij is niet persoonlijk verwijtbaar, maar wel ministerieel verantwoordelijk, benadrukt hij. 'Bij de missie naar Mali is heel veel misgegaan. Aan de minister nu de taak om daar in het parlement verantwoordelijkheid over af te leggen.'

3 oktober 2017, 14:46

CDA: 'Aankoop met fatale gevolgen'

CDA'er Raymond Knops: 'Het rapport over het mortierongeval leest als een grote aaneenschakeling van fouten en nalatigheden over een periode van tien jaar sinds de aankoop van de mortiergranaten.' De Defensie-organisatie deed een aankoop 'in den blinde', citeert hij de OVV. 'Met fatale gevolgen.' Vervolgens ging ook van alles fout na het ongeluk. De militairen werden naar een ziekenhuis in de plaats Kidal gebracht dat niet in staat was om specialistische chirurgische zorg te verlenen. 'Wat nu als er nog veel meer slachtoffers waren gevallen?'

Knops hekelt het optreden van de minister na publicatie van het OVV-rapport. Hoe kan het dat zij pas toen een operationele pauze inlaste, zegt hij meerdere collega's van andere partijen na. Hij verwacht dat Hennis 'nadrukkelijk reflecteert op haar eigen verantwoordelijkheid'.

3 oktober 2017, 14:35

ChristenUnie: 'Kamer moet doorvragen'

De Kamer moet ook de hand in eigen boezem steken, zegt ChristenUnie-Kamerlid Joël Voordewind. 'We moeten naar onszelf kijken. Slagen we erin om vooraf aan moties genoeg door te vragen?' Hij plaatst wel de kanttekening dat bij de Mali-missie de Kamer 'erbovenop zat'.

We waren niet in staat onze militairen veilig weg te sturen naar Mali, zegt Voordewind. De Kamer zal extra middelen moeten uittrekken, vindt de ChristenUnie.

CU-Kamerlid Joël Voordewind. Foto anp
Minister Hennis op het Binnenhof. Foto ANP

3 oktober 2017, 14:25

D66: 'Hoe verder met Mali-missie?'

'De eerste reactie van de minister verdient geen schoonheidsprijs', zegt Salima Belhaj van D66. Hennis zei aanvankelijk niet te willen aftreden, maar 'optreden'. 'Als we mensen vragen hun leven in de waagschaal te stellen, zijn we verplicht om alle mogelijke risico's te minimaliseren', zegt ze over de gemaakte fouten in Mali. De operationele pauze is 'rijkelijk laat' ingevoerd, stelt Belhaj. 'Wat is de consequentie van het OVV-rapport voor de huidige missies en de verlenging daarvan?'

D66 signaleert een structureel probleem bij Defensie. 'Er wordt roofbouw gepleegd. De OVV concludeert dat er bij Defensie geen bereidheid lijkt om te leren van fouten uit het verleden. Hoe gaan we dat veranderen?'

D66-Kamerlid Salima Belhaj Foto ANP

3 oktober 2017, 14:18

GroenLinks: 'Stuitende ongevoeligheid'

'Ik ben me kapotgeschrokken van de staat van de Defensie-organisatie', zegt GroenLinks-Kamerlid Isabelle Diks. De missie in Mali wordt verlengd, terwijl al sinds juni het rapport over het mortierongeval bij het ministerie bekend was. Ze verwijt Defensie 'stuitende ongevoeligheid in de richting van de nabestaanden'.

Het rapport lag al drie maanden in haar bureaula, nu pas heeft de minister besloten om een operationele pauze in te lassen. Te laat, vindt Diks.

De Kamer moet nu ingrijpen, zegt het GroenLinks-lid. Ze sluit af. De dood van de jonge militairen is 'onvergeeflijk, onverteerbaar en een diepe kras in het blazoen van de Defensie-organisatie.'

3 oktober 2017, 14:15

50Plus: 'Fouten zijn verdoezeld'

50Plus-voorman Henk Krol vraagt zich af of de Kamer vooraf goed is geïnformeerd over 'alle risico's' van de Mali-missie. 'Procedures zijn onvoldoende opgevolgd en fouten zijn verdoezeld.' Hij wil weten hoe de 'operationele pauze' eruitziet die Hennis heeft aangekondigd.

50Plus-voorman Henk Krol Foto anp

3 oktober 2017, 14:08

PVV: 'Reactie Hennis was tenenkrommend'

Gabriëlle Popken van de PVV prijst de nabestaanden van de omgekomen militairen. De ouders hebben de staat aangeklaagd. 'Zij vechten voor hun zonen omdat die dat niet meer kunnen.'

Twee mensen vonden de dood, 'niet door de vijand, maar door ons eigen materiaal', zegt Popken. 'Defensie heeft onder het bewind van deze minister haar zaken niet op orde. En de reactie van deze minister was beschamend triest en slecht, ronduit tenenkrommend.' De minister toonde geen betrokkenheid, maar stelde dat ze 'niet wilde aftreden maar optreden'.

De PVV wil 'zo snel mogelijk' weten of de militairen die nu op missie zijn met goed materiaal werken. De minister is politiek verantwoordelijk, zegt Popken. 'Dan kan dat persoonlijk niet goed uitkomen, omdat deze minister verder wil. Maar de politieke verantwoordelijkheid blijft staan.' Hennis moet gaan, zegt de PVV'er. 'Treed af. Ik verwacht dat u dat doet.'

Als Hennis niet vertrekt, zal de PVV een motie van wantrouwen indienen.

3 oktober 2017, 14:02

SP: Defensie heeft structureel probleem

Sadet Karabulut van de SP begint haar betoog met een opsomming van ongelukken binnen Defensie. Een soldaat in opleiding die in 2011 overlijdt tijdens een zware training in een hindernisparcours. In 2016 kwam een militair om tijdens een schietoefening op een gebrekkige schietbaan. Datzelfde jaar stierven twee soldaten in Mali bij een mortierongeval.

Militairen moeten ervan op aan kunnen dat ze met veilig materieel worden uitgezonden, zegt Karabulut. 'Hier is gefaald. De minister is hiervoor de eerste verantwoordelijke.' Ze vraagt zich af of Hennis de Tweede Kamer verkeerd heeft geïnformeerd. Ook wil ze weten waarom Defensie besloot de Mali-missie te verlengen, terwijl in juni het rapport van de Onderzoeksraad al op het ministerie lag.

Karabulut: 'De minister zit met een structureel probleem. De druk om te voldoen aan politieke doelen is ten koste gegaan van de veiligheid van het personeel.' Ze hoopt dat het rapport zal leiden tot 'de broodnodige veranderingen'.

SP-Kamerlid Karabulut. Foto anp

3 oktober 2017, 13:52

VVD: 'Aaneenschakeling van fouten'

De eerste spreker is Han ten Broeke van de VVD, de partij van minister Hennis. Hij spreekt over 'een aaneenschakeling van vermijdbare fouten'. Het Kamerlid leeft mee met de nabestaanden, stelt hij. 'De militairen moeten erop kunnen vertrouwen dat hun interne veiligheid is gegarandeed. Dat betekent deugdelijk materieel.'

De vraag naar politieke verantwoordelijkheid zal vandaag aan de orde komen, zegt Ten Broeke. Maar eerst zal de minister vragen moeten beantwoorden over de inhoud van het rapport. 'In deze tragedie zijn 42 fouten gemaakt', zegt hij. 'Erkent de minister dat Defensie een probleem heeft met haar interne veiligheidsstructuur?'

Ten Broeke is zeer kritisch in zijn bijdrage en spaart Hennis niet. De minister had het rapport van de Onderzoeksraad al in juni, waarom handelde zij niet eerder, vraagt hij. Hij wacht op de antwoorden van Hennis.

VVD-Kamerlid Han ten Broeke. Foto anp

3 oktober 2017, 13:47

Vertrouwelijk rapport Defensie openbaar

Het debat begint met een punt van orde. De Kamerleden hebben vanochtend na negenen een rapport van het ministerie van Defensie gekregen. Defensie heeft het rapport bestempeld als 'vertrouwelijk', maar meerdere (oppositie)partijen hebben hier bezwaar tegen. Ze willen ook over de inhoud van dit rapport kunnen debatteren.

Hennis reageert dat ze bereid is de inhoud openbaar te maken. Ze benadrukt dat het Defensie-rapport ondergeschikt is aan het OVV-rapport.

3 oktober 2017, 13:38

Volgorde van sprekers

Hier de sprekerslijst en spreektijden:

1. J.H. ten Broeke VVD 6 min
2. S. Karabulut SP 6 min
3. G.J.F. Popken PVV 6 min
4. H.C.M. Krol 50PLUS 6 min
5. L.I. Diks GroenLinks 6 min
6. S. Belhaj D66 6 min
7. J.S. Voordewind ChristenUnie 6 min
8. R.W. Knops CDA 6 min
9. E. Dijkgraaf SGP 6 min
10. S. Öztürk DENK 6 min
11. F.M. Arissen PvdD 6 min
12. K.A.E. van den Hul PvdA 6 min
13. T.H.P. Baudet FvD 6 min

Het debat begint om 15.45 uur. Na een eerste termijn van de Kamer reageert minister Hennis. Normaliter volgt daarna een tweede termijn, een tweede ronde van vragen uit de Kamer en de mogelijkheid om moties in te dienen. Mogelijk kiest de minister ervoor de moties en de stemmingen niet af te wachten, maar na de eerste termijn zelf haar conclusies te trekken.

3 oktober 2017, 13:30

Wie is verantwoordelijk?

VVD'er Hennis is als minister politiek verantwoordelijk. Zij zal wellicht haar knopen tellen aan het eind van het debat. Zo niet, dan is de verwachting dat de Kamer haar wegstuurt. Maar de partijen zullen in het debat ook moeten reflecteren op hun eigen rol. Jaar in jaar uit stemde de Tweede Kamer in ruime meerderheid in met bezuinigingen op Defensie en tegelijkertijd met het uitzenden van militairen naar een veelvoud aan missies.

De Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) oordeelt hard over het mortierongeluk. Er zijn fouten gemaakt die voorkomen hadden kunnen worden. De partij oude granaten had nooit gebruikt mogen worden voor oefeningen. De rode draad van het rapport: Defensie is nalatig geweest in het onderhoud, zo kon het gebeuren dat militairen met onveilig materiaal op missie werden gestuurd. 'Defensie is tijdens de missie in Mali ernstig tekort geschoten in de zorg voor de veiligheid van uitgezonden Nederlandse militairen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.