Live

Teruglezen: Komt er nou een Grexit of niet?

Het vertrek van Griekenland uit de eurozone is een serieuze optie. Donderdag komen de ministers van Financiën van de eurozone opnieuw bijeen voor een beslissend overleg. De 'echt harde' deadline is op 30 juni als het huidige steunprogramma afloopt. Nu zoveel deadlines al zijn verstreken, weet niemand meer wat de laatste deadline is - behalve dan dat ook die weer vloeibaar zou kunnen zijn. Dus werd er vandaag weer achter de schermen overlegd, toezeggingen gedaan en onrustig vooruitgekeken. De Volkskrant volgde in dit liveblog de laatste ontwikkelingen.

Een solidariteitsdemonstratie voor Griekenland in Amsterdam, eerder dit jaar.Beeld anp

Opnieuw zorgde de Griekse schuldencrisis voor onrust bij beleggers op Wall Street. Ook de Europese aandelenbeurzen zijn maandag weer met flinke verliezen gesloten. Net als op vrijdag was dit te wijten aan de onrust als gevolg van de voortslepende Griekse schuldenkwestie. De AEX-index in Amsterdam eindigde 1 procent lager op 472,89 punten. De MidKap daalde 1,7 procent tot 707,37 punten. De beurzen in Frankfurt, Londen en Parijs raakten tot 1,9 procent kwijt.

De hoofdindex in Athene kelderde 4,7 procent. Vrijdag werden ook al stevige verliezen geleden op de Europese beurzen vanwege de Griekse crisis. De Atheense beurs raakte die dag bijna 6 procent kwijt.

De Griekse banken gingen maandag opnieuw in de uitverkoop. Zo zakten National Bank of Greece, Piraeus Bank en Alpha Bank tot ruim 12 procent.

Al sinds begin april opent elke dag ergens wel een krant met de kop: 'Laatste kans voor Griekenland', 'Grexit nu echt nabij', 'Onderhandelingen in laatste fase' of 'Griekenland nu echt failliet'. Maar ook nu weet nog niemand hoe het zal aflopen - de Europese Centrale Bank niet, het Internationaal Monetair Fonds niet, Europese Commissie-voorzitter Jean-Claude Juncker niet, de Duitse bondskanselier Angela Merkel niet en de Griekse premier Alexis Tsipras niet.

Ze proberen allemaal, aldus journalist en columnist Peter de Waard van de Volkskrant, met de speltheorie van de net overleden wiskundige en econoom John Nash een zo goed mogelijke inschatting te maken van de zetten van de tegenstander. Lees hier de column van De Waard.

De pensioenen zijn veruit het grootste struikelblok tussen Griekenland en zijn geldschieters, zo blijkt uit details van de uitgelekte plannen van beide kampen. In het Griekse voorstel dat maandag uitlekte, levert de versobering van vervroegde pensionering in 2016 een bedrag op van 71 miljoen euro.

De troika van EU, ECB en IMF presenteerden vorige week een veel ambitieuzer plan en wil dat de pensioenhervorming volgend jaar al 1,8 miljard euro oplevert. Europa wil onder meer de vervroegde pensionering aanpakken, de tekorten van ambtenarenpensioen niet meer uit de staatskas betalen, de uitkeringen bevriezen en gepensioneerden een hogere eigen bijdrage laten betalen voor de zorg.

Het meningsverschil tussen Griekenland en de geldschieters bij de herzieningen van de btw zijn aanzienlijk kleiner en ogen meer overbrugbaar De geldschieters willen 1,8 miljard euro meer ophalen met hogere tarieven. Griekenland denkt volgend jaar 1,3 miljard extra btw te kunnen innen, onder meer door ook luxueus voedsel (zoals chocolade, jam, zeevoedsel exclusief vis, sauzen en blikvoedsel) voor 23 procent aan te slaan.

Sommige bezuinigingen uit het Griekse plan ogen boterzacht. De Griekse overheid wil 300 miljoen ophalen door benzinesmokkel aan te pakken en 700 miljoen euro door btw-fraude tegen te gaan.

De Europese Centrale Bank (ECB) zal geld blijven lenen aan Griekse banken zolang ze onderpand hebben en financieel gezond zijn. Die steun zegde de president van de ECB, Mario Draghi, Griekenland toe tijdens een bijeenkomst in het Europees Parlement in Brussel. Tegelijkertijd waarschuwde hij wel dat het nodig is om zo snel mogelijk een akkoord te bereiken tussen Griekenland en de geldschieters.

‘We hebben een sterk en uitgebreid akkoord nodig en we hebben het snel nodig’, zei Draghi. De geldschieters moeten altijd bereid zijn om verder te gaan, ‘maar de bal ligt bij de Griekse autoriteiten om de nodige stappen te nemen’, voegde hij toe. Geldschieters (de eurolanden, de ECB en het Internationaal Monetair Fonds) zijn al maanden in overleg met Griekenland over hervormings- en bezuinigingsmaatregelen in ruil voor financiële steun.

Aan het einde van de maand loopt het huidige steunprogramma af en tegelijkertijd moet Athene forse leningen aflossen. De ECB heeft al 118 miljard euro uitgeleend aan Griekse banken, aldus Draghi. Dat is meer dan twee keer dan wat er aan het einde van 2014 was uitgeleend.

Mario Draghi.Beeld afp

Als het misgaat en Griekenland uit de eurozone vertrekt, bevindt Europa zich op onbekend terrein. Maar de ECB heeft wel de middelen om met een Grexit om te gaan. Dat heeft de president van de Europese Centrale Bank, Mario Draghi, gezegd.

Ook zei hij dat de problemen met de Griekse crisis illustreren dat de EU een onvoltooid project is.

Verder zei Draghi dat 'de bal nu bij de Grieken' ligt. Die zijn het daar trouwens niet mee eens: 'We wachten de uitnodiging van de instituties (geldschieters, red.) af', zo luidt een deel van een verklaring van Tsipras. De Grieken staan wel 'op elk moment open om op die uitnodiging in te gaan en de onderhandelingen te hervatten'.

Het zogenaamde eindbod van de schuldeisers aan de Grieken, dat de afgelopen dagen het wereldnieuws beheerste, is hier te lezen.

Het grootste gat tussen de eisen van Brussel en het tegenvoorstel (.pdf) van de Griekse regering heeft met de pensioenen te maken. Griekenland weigert meer dan 71 miljoen euro op de pensioenen te korten, terwijl de geldschieters verwachten dat Griekenland zeker 1 procent van het BBP bezuinigt door het pensioenstelsel te hervormen. Dat komt neer op zo'n 1,7 miljard euro. Dat scheelt dus nogal wat.

Lees hier (+) meer over of het eindbod wel echt een eindbod kan worden genoemd.

Een demonstrant voor het parlement in Athene.Beeld epa

Zometeen zal de baas van de Europese Centrale Bank (ECB), Mario Draghi, het jaarrapport van de ECB presenteren aan de Parlementaire Commissie voor Economische en Monetaire Zaken. Dat is hier live te volgen - er is voor sommige browsers een plug-in nodig.

Mogelijk spreekt Draghi ook over de Griekse crisis.

Binnen het het Christendemocratische CDU van bondskanselier Angela Merkel groeit de kritiek op haar streven Griekenland binnen de eurozone te houden, schrijft Sterre Lindhout in deze reportage.

Dit zou Merkel in haar rol als 'Redster van de euro' op den duur een geloofwaardigheidsprobleem kunnen opleveren.

Bondskanselier Angela Merkel tijdens de G7-top vorige weekBeeld epa

De Griekse krant Kathimerini heeft het laatste voorstel van Griekenland aan de geldschieters gepubliceerd (.pdf). Dit is het voorstel dat zondagavond werd verworpen.

In het plan stelt de Griekse regering onder meer een speciale belasting op bedrijfswinsten van boven de 1 miljoen euro voor. Ook de inkomstenbelasting voor bedrijven zou omhoog gaan, van 26 naar 29 procent.

Het plan bevestigt de uitspraken van Griekse officials eerder vandaag over dat Griekenland niet nog meer wil korten op de pensioenen. Volgend jaar bezuinigen de Grieken al 71 miljoen op de pensioenen.

Verder weigert de regering om het laagste BTW-tarief (6,5 procent) te schrappen. De Grieken willen dat tarief – voor medicijnen, boeken en theater – zelfs verlagen naar 6 procent. Ondanks dit voorstel verwachten de Grieken wel nog dit jaar 680 miljoen euro te kunnen bezuinigen door BTW-hervormingen.

Ook worden bezuinigingen op defensie, nieuwe belastingen op tv-reclames en hogere belastingen op luxegoederen als privéjachten voorgesteld.

Het is niet verassend dat de Griekse regering hogere winstbelasting, hogere belasting op luxegoederen en bezuinigingen op defensie voorstelt. Syriza, de grootste regeringspartij, staat bekend (+) als zeer links.

De Griekse premier Alexis TsiprasBeeld afp

De Griekse president Prokopis Pavlopoulos is ervan overtuigd dat Griekenland in de eurozone zal blijven. Dat zei het staatshoofd op de Griekse staatszender ERT1. Ook riep hij de politieke partijen in Griekenland op om samen te werken.

Volgens Pavlopoulos blijft de koers die is ingezet in zowel Europa als Griekenland ongewijzigd, zo verzekerde hij zijn toehoorders.
De conservatieve jurist Pavlopoulos werd in februari tot president van Griekenland gekozen. Hij zal op 7 juli een officieel staatsbezoek brengen aan Duitsland.

De Griekse president Prokopis Pavlopoulos in een mausoleum.Beeld reuters

Nederland heeft net als andere eurolanden Griekenland de afgelopen jaren flink geld geleend. Tegelijk staan we garant voor leningen van het tijdelijke Europese noodfonds EFSF en via het Internationaal Monetair Fonds. In totaal gaat het om 3,2 miljard euro aan leningen en rond de 16 miljard aan garanties. Een overzicht:

De Griekse schuldenproblemen werden eind 2009 goed duidelijk. In mei 2010 besloten de eurolanden Griekenland 53 miljard euro te lenen. Het Nederlandse aandeel daarin was 3,2 miljard. Dat geld is dus rechtstreeks door ons aan de Grieken geleend. Tegelijk leende het Internationaal Monetair Fonds (IMF) Athene 20 miljard. Nederland staat binnen het IMF aan de lat voor 2 tot 3 procent. Dat is dus nog eens 400 tot 600 miljoen euro.

Vanaf de zomer van 2011 wakkerde de schuldencrisis verder aan, met het risico van besmetting naar andere eurolanden. In februari 2012 werd besloten de Grieken opnieuw te helpen met een nog veel grotere lening van 144 miljard uit het inmiddels opgerichte noodfonds EFSF en nog eens 28 miljard van het IMF. Nederland staat binnen het EFSF garant voor een bedrag van 14,6 miljard en bij deze IMF-lening voor nog eens 560 tot 840 miljoen euro.

Jeroen Dijsselbloem, hoofd van de eurogroep, en de Griekse minister van Financiën Varoufakis, begin mei.Beeld epa

Het is niet zo dat het de afgelopen tijd heeft ontbroken aan deadlines voor Griekenland, of berichten dat de tijd dringt. Jens Weidmann, president van de Duitse centrale bank, doet een duit in het zakje. De dreiging van een Grieks bankroet wordt volgens hem steeds groter. 'De tijd dringt'. 'En de kans dat er geen oplossing wordt gevonden stijgt daarmee met de dag', vervolgde Weidmann, die sprak tijdens een symposium van de Bundesbank in Frankfurt. Volgens hem lijkt het de Grieken te ontbreken aan welwillendheid om tot een overeenkomst met de schuldeisers te komen.

Weidmann benadrukte daarbij dat het land alleen met schuldhulpverlening op de korte termijn niet is geholpen. 'Het doel moet zijn dat de Grieken op eigen benen kunnen staan. Daarmee ligt de bal op dit moment overduidelijk bij de Griekse regering', zei hij.

De schuleisers van Griekenland hebben al 'grote concessies' gedaan, vindt de Europese Commisie. Zij willen het voorstel in zijn huidige vorm niet accepteren.

De Spaanse minister van Buitenlandse Zaken noemde desgevraagd de kans dat Griekenland uit de Euro stapt 'reëel'.

De Griekse regering heeft er nog vertrouwen in. 'We geloven in een overeenkomst', zei een regeringswoordvoerder tijdens een persconferentie (live) van de Griekse regering.

Zelfs het IMF kan eind juni worden terugbetaald volgens de woordvoerder. De regering komt niet met een nieuw voorstel aan de geldschieters, omdat ze 'geen reden zien waarom het huidige voorstel niet zou worden geaccepteerd'.

De Griekse regering zal geen maatregelen nemen die de pensioenen verlagen. Dat heeft een woordvoerder van de regering gezegd, meldt Reuters.

'We zullen geen maatregelen implementeren die pensioenen verlagen of de btw verhogen', zei de woordvoerder.

Verder liggen er geen plannen voor nieuwe verkiezingen of een referendum. 'Het enige doel is het bereiken van een overeenkomst' met de geldschieters.

De persconferentie van de Griekse regering is hier live te volgen. Helaas wordt de woordvoerder niet live ondertiteld.

De Europese Unie moet zorgen voor concrete noodscenario’s voor het geval dat er geen akkoord komt over de schuldencrisis in Griekenland. Dat heeft Eurocommissaris Guenther Oettinger gezegd in Berlijn.

De Eurocommissaris voor Digitale Economie zei dit tegen verslaggevers van persbureau Reuters vlak voor een bijeenkomst van de Duitse Christendemocraten, de partij van bondskanselier Merkel. Oettinger is een prominent lid van die partij.

Het wordt volgens Oettinger tijd om concrete voorbereidingen te treffen voor een crisis in Griekenland als de onderhandelaars niet tot een deal komen en Griekenland de eurozone verlaat. ‘Griekenland zou in een staat van nood belanden.’ Volgens Oettinger zou de energietoevoer, het loon voor politiepersoneel en andere ambtenaren en andere essentiële zaken zoals gezondheidszorg dan in gevaar komen.

Eurocommissaris GoettingerBeeld afp

Eén van de redenen waarom er nog altijd geen akkoord met de geldschieters is, is de onwil van premier Alexis Tsipras om in de pensioenen te snijden. Na vijf jaar recessie zijn de pensioenen volgens de regering het enige 'sociale vangnet' dat de samenleving bij elkaar houdt.

De Griekse hoogleraar economie Platon Tinios zegt dat Tsipras juist wel het pensioenstelsel moet hervormen. 'Juist doordat ons pensioenstelsel zo duur is, is er geen geld om andere sociale vangnetten te creëren', zegt hij in deze reportage (+).

Hij waarschuwt dat gepensioneerden juist slechter af kunnen zijn als Tsipras blijft volharden in zijn standpunt. 'Als Griekenland de euro verlaat, zijn het de pensioenen die het hardst worden geraakt door de inflatie. De gepensioneerden zijn dan de grootste slachtoffers.'

Een Griekse gepensioneerde tijdens een demonstratie in 2012Beeld epa

De Griekse onderhandelaars hebben, eerder dan verwacht, een spoedbijeenkomst. Op dit moment overlegt Tsipras met zijn ministers.

De onderhandelingen over de Griekse crisis moeten zo snel mogelijk worden hervat, er is geen tijd te verliezen. Dat zei de Franse president François Hollande vandaag, meldt persbureau Reuters.

'Ik sluit een Grexit uit als goede oplossing voor de Griekse schuldencrisis', zei minister van Financiën Yanis Varoufakis in een interview met de Duitse krant Bild. 'Herstructurering van de schulden is de enige stap voorwaarts.'

Hij zei goede hoop te hebben op een akkoord met de geldschieters. Maar alleen als bondskanselier Angela Merkel deelneemt aan de onderhandelingsgesprekken. 'Een akkoord kan binnen een nacht worden bereikt.'

De Griekse minister van Financiën Yanis VaroufakisBeeld afp

Griekse media melden dat het Griekse onderhandelingsteam om 12.30 uur lokale tijd gaat overleggen in Athene.

Wanneer is het nu echt vijf voor twaalf voor de Grieken? In verschillende media wordt er al weken, zo niet maanden, gesproken over een mogelijke 'Grexit'. Afgelopen week spande de kroon: nagenoeg alle grote kranten spraken van een 'eindbod', 'ultimatum' of allerlaatste voorstel van de geldschieters aan Griekenland.

Maar op basis waarvan wordt het woord eindbod gebruikt? Er wordt immers deze week verder onderhandeld, en Griekenland is nog altijd niet vertrokken uit de eurozone. Lees er alles over in de rubriek Lopend Vuur (+) van afgelopen weekend.

Beeld De Designpolitie

Ook de beurzen in de rest van Europa openden met verlies. Dat meldt persbureau Reuters. De Duitse beurs daalde 1,5 procent, de Franse 1,1 procent en de Italiaanse 1,3 procent.

De beurs van Griekenland is vanmorgen ruim 6 procent lager geopend dan bij de sluiting afgelopen vrijdag. Dat meldt persbureau AFP.

Tsipras versterkte vandaag in een interview nog eens het beeld dat een impasse is bereikt in de onderhandelingen om Griekenland voor een vertrek uit de eurozone te behoeden. Hij zei 'geduldig op de instituties' (de geldschieters, red.) te wachten. Die moeten volgens Tsipras 'realisme' tonen.

Zondagavond klapten de besprekingen tussen vertegenwoordigers van de geldschieters en de Griekse premier Tsipras al na driekwartier. 'Dit is ernstig, heel, heel ernstig', verklaarde een nauw betrokken EU-ambtenaar na afloop. Volgens meerdere betrokkenen hebben de crediteuren 'alle onderhandelingsmarges' afgetast maar weigert Athene te bewegen. 'Het lijkt erop dat Tsipras geen deal wil.'

Athene ontkende dat en legde de schuld voor het afbreken van het overleg bij de eurolanden en het IMF. Die eisen 2 miljard euro meer bezuinigingen per jaar van Griekenland dan Athene voor ogen staat, verklaarde een woordvoerder van de Europese Commissie.

Het overleg dit weekeinde werd vooraf door voorzitter Juncker van de Europese Commissie betiteld als 'laatste poging' om een akkoord klaar te stomen. Juncker probeert al wekenlang voor en achter de schermen een vergelijk tussen Tsipras en zijn geldschieters te bereiken. De Commissievoorzitter is inmiddels danig gefrustreerd door de opstelling van de Griekse premier.

Het IMF trok vorige week zijn mensen terug uit Brussel als protest tegen wat het ziet als onwil en onkunde aan Griekse zijde. Athene wil niet alleen minder bezuinigen en de pensioenen ontzien, het vraagt daarnaast om kwijtschelding van een deel van de leningen (240 miljard euro) die de eurolanden en het IMF afgelopen jaren aan Griekenland verstrekten. Zonder dat geld was Griekenland al failliet geweest.

Zonder grote concessies van Athene zal ook de vergadering van de Eurogroep donderdag in Luxemburg niet tot een doorbraak leiden.

Eurogroepvoorzitter Dijsselbloem wilde gisteren niet reageren op het stuklopen van het overleg. Hij is dinsdag in Brussel voor reeds gepland beraad met Juncker, ECB-voorzitter Draghi en EU-president Tusk over de toekomst van de eurozone. Mogelijk schuift Tsipras daar al aan om een akkoord in de Eurogroep mogelijk te maken.

Zonder akkoord krijgt Griekenland niet de laatste 7,2 miljard euro van de eerder toezegde leningen. Athene heeft dat geld nodig voor aflossingen aan het IMF en de ECB de komende maanden. De eurolanden zijn voorbereid op de situatie dat Griekenland de rekeningen niet betaalt: scenario's (te beginnen met opschorting van het Grieks-Europese kapitaalverkeer) liggen klaar.

Alexis Tsipras (l) en zijn minister van Financiën Yanis Varoufakis afgelopen weekendBeeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden