Live

Teruglezen - Kamer verkent nieuwe machtsverhoudingen in marathondebat

In een marathonsessie van dertien uur gaven alle dertien partijleiders in de Tweede Kamer hun commentaar op de plannen van Rutte III. De Volkskrant deed live verslag van het debat over de regeringsverklaring. Lees het verslag hieronder terug. Morgen reageert premier Rutte op de Kamer. Ook dat belooft een lange dag te worden.

Premier Rutte tussen zijn nieuwe bewindspersonen in vak K. Foto anp

1 november 2017, 22:24

Einde debat

De eerste helft van het debat zit erop. De eerste dag duurde maar liefst dertien uur. Morgen om 10.30 uur gaat het debat verder. Dan is het woord aan premier Rutte en mag hij reageren op alle betogen uit de Kamer. Ook dit belooft een lange dag te worden. Hij treft dan tegenover zich dertien fractieleiders, onder wie negen oppositieleiders, die stuk voor stuk hem zullen willen interrumperen. Ook morgen doet de Volkskrant live verslag.

Het verslag van vandaag leest u hieronder terug.

Mee kunnen praten over het nieuwe kabinet? Lees dan deze stukken (en doe de quiz!) 

Ken uw kabinet
Met het nieuwe kabinet treden nieuwe politici aan en krijgen bekende gezichten andere rollen. Hoe goed kent u het kabinet-Rutte III?

Rutte III-filter
Na een historisch lange formatie is het kabinet Rutte III er eindelijk. Wij gidsen je door het regeerakkoord. Hoe wordt het geld verdeeld? Wat hebben de partijen binnengesleept? En op welke punten gaat de coalitie het moeilijk krijgen?

Dezelfde premier, een nieuwe werkelijkheid
Het wordt een opgave om dit kabinet overeind te houden. Het monsterverbond van vier partijen, de minieme meerderheid in beide Kamers: bij elke stemming kan het misgaan.

Eindigt elk debat straks in 76 tegen 74?
In het eerste Kamerdebat eerder deze maand tekenden zich de consequenties af van een coalitie die stoelt op de kleinst mogelijke meerderheid. De komende jaren zal het steeds gaan om de vraag: eindigt elk debat in 76 tegen 74, of zijn er andere smaken mogelijk?

1 november 2017, 22:13

'Een beklemmend gevoel van verval'

Het laatste woord is aan Thierry Baudet van het Forum voor Democratie. Hij wil uitzoomen en een periode van vijftig jaar bekijken, vooruit en achteruit. 'Dan kun je niet ontkomen aan een beklemmend gevoel van verval. Ons geld verdwijnt via de dramatische euromunt naar Zuid-Europa en naar het financieren van de alsmaar doorgaande massa-immigratie.' Baudet ziet een neerwaardse lijn. 'Onze beschaving wordt in de uitverkoop gedaan.' Vroeger was alles beter, lijkt hij te willen zeggen. Hij spreekt over de 'trotse natie' die Nederland ooit was. 'Dit kabinet mist in elk opzicht de kracht om de Europese renaissance te ontketenen die nodig is.'

Het Forum voor Democratie hoopt in 2019 het kabinet zijn meerderheid te ontnemen in de Eerste Kamer, zegt Baudet. 'De vitaliteit van onze natie is ongebroken', stelt hij met gevoel voor dramatiek. Teleurgestelde kiezers van D66, CDA en VVD lopen met drommen over naar zijn partij, beweert Baudet.

'Onze partij is de partij van de liefde', zegt hij. Zijn partij komt op voor de in de steek gelaten kiezers. 'Wij laten dit land niet stikken. Wij weten dat wij de laatste generatie zijn die het tij nog kan keren.' En daarmee komt ook een einde aan het betoog van Baudet.

Forum voor Democratie-leider Thierry Baudet. Foto anp

1 november 2017, 21:54

Kuzu kraakt 'gebroken beloftes' coalitie

De een-na-laatste spreker is Denk-leider Kuzu. 'Hoe krijg je het voor elkaar?', vraagt hij zich af. Niemand zit op dit kabinet te wachten, zegt hij. 'Mohammed uit de Schilderswijk ziet dat discriminatie niet wordt aangepakt. Denkt u dat hij nog vertrouwen heeft in de toekomst?' Maar ook 'Wendy' heeft dat vertrouwen niet, want zij moet meer gaan betalen voor groenten en fruit. 'Dit is nog rampzaliger dan de kabinetten-Rutte II en I.' De vier coalitiepartijen hebben Nederland bedrogen, zegt hij.

Kuzu spreekt individuele Kamerleden aan op beloften die zij voor de verkiezingen hebben gedaan en die zij niet zijn nagekomen na de verkiezingen. 'Is er recht gedaan aan verkiezingsbeloftes? Is er naar Nederland geluisterd? Het antwoord is nee.' Rijke aandeelhouders in het buitenland krijgen wel cadeaus van het kabinet, zegt hij. En ook multinationals ontvangen cadeautjes. Terwijl de mensen met een klein inkomen 'moeten bloeden'.

De grootste doorn in het oog van Denk is dat dit kabinet 'helemaal niets doet om discriminatie en racisme te bestrijden'.

Kuzu spreekt in een razend tempo om al zijn kritiek te kunnen uiten. Hij lijkt te vrezen niet genoeg te hebben aan zijn twintig minuten spreektijd. Adempauzes ontbreken.

De Denk-voorman noemt het 'hypocriet' dat integratie een groot thema was tijdens de verkiezingen, maar dat er na de verkiezingen 'vrijwel niks verandert'. Partijen als VVD en CDA schuurden in de campagne aan tegen de PVV, stelt hij. Het kabinet ziet Nederland als een statisch museum, zegt Kuzu. Mensen worden gedwongen om het Wilhelmus te leren, Kuzu vindt het onzinnig. Hij meent juist dat Nederland altijd in beweging is. Die diversiteit wil hij vieren. 'Maar dit kabinet is alles behalve divers. Dit kabinet is spierwit.'

Denk-leider Kuzu. Foto anp

1 november 2017, 21:41

Van der Staaij houdt betoog in tweets

SGP'er Van der Staaij heeft er een traditie van gemaakt om bij algemene beschouwingen aan het eind van het lange debat met een humorvol betoog de sfeer wat op te krikken. Hij heeft dit keer een schilderij meegenomen: Gebed zonder end. De titel van het doek doet hem denken aan de formatie (en het debat van vandaag). Maar als de zaal het wil kan hij zijn verhaal ook in tien tweets vertellen, zegt hij grappend.

Een voor een gaat hij de tweets langs. Gelijktijdig verschijnen de tweets op zijn twitteraccount. Hij weet de zaal aan het lachen te krijgen, maar het betoog is toch overwegend serieus. Van der Staaij wil bijvoorbeeld weten of de kloof tussen één en tweeverdieners verder kan worden gedicht. Het is een punt dat ook voor de ChristenUnie belangrijk is.

In zijn laatste tweet voegt hij het schilderij 'Gebed zonder end' toe van kunstenaar Maes.

SGP'er Kees van der Staaij naast CDA'er Sybrand Buma in de Kamer. Foto anp

1 november 2017, 21:19

Krol vertelt het verhaal van Nelleke

Het einde van het debat komt zowaar in zicht, nog vier fractieleiders te gaan. Nu is het woord aan 50Plus-leider Henk Krol. Hij is vooralsnog in het debat volstrekt onzichtbaar geweest.

Krol heeft één agenda: de belangen van ouderen behartigen. Hij kleedt zijn betoog aan met een emotioneel verhaal over de oude Nelleke die nauwelijks kan rondkomen. 'Elke maand kijkt ze uit naar de dag waarop de huurtoeslag binnenkomt.' In de aanloop naar haar maandelijkse aow-uitkering leeft ze vaak 'op boter en suiker'. Het verhaal van Nelleke moet illustreren dat de situatie van ouderen schrijnend is en dat ze weinig hoeven te verwachten van het nieuwe kabinet.

De hele familie van Nelleke, al met al vijf generaties, komt langs in Krols betoog. Al die mensen kampen met problemen die niet door de regering worden verholpen. 'Dit kabinet is vooral goed voor de werkgevers. Ben heeft zijn vrouw Annelies al geadviseerd om maar te stoppen met werk.' Net als Thieme slaagt Krol er niet in zijn collega's te verleiden om hem te interrumperen. En dus komt ook Patricia ten tonele, een vrouw van 43 die voorstander is van referenda, maar dit recht door de neus geboord krijgt door het nieuwe kabinet.

Krol heeft een creatieve manier gevonden om zijn kritiek over te brengen, maar het is de vraag of het nieuwe kabinet onder de indruk is. Hij heeft verteld over 'echte mensen van vlees en bloed', zegt Krol. Voor al die generaties wil 50Plus zich inzetten, stelt hij. 'Deze mensen verdienen een eerlijk antwoord op hun bezorgde vragen.'

Het betoog heeft toch nog een wat verrassende uitsmijter: de mensen uit zijn verhaal zitten op de publieke tribune. En ze klappen voor Krols betoog. Voorzitter Arib geeft meteen het woord aan de volgende spreker: Kees van der Staaij van de SGP.

50Plus-leider Krol krijgt een hand van premier Rutte. Foto anp

1 november 2017, 21:16

'Heilig geloof in economische groei'

Thieme vindt dat het kabinet veel te veel verwacht van de ondergrondse opslag van CO2. ‘De burger mag voor die opslag een miljard ophoesten en de echte vervuilers, de bedrijven, betalen maar een half miljard.’ Thiemes betoog is een soort capita selecta van wat we al aan standpunten weten van de Partij voor de Dieren. Logisch om die de revue te laten passeren in het belangrijkste debat van het jaar, al verliest ze de reden van dat debat, de regeringsverklaring en het regeerakkoord, soms wat uit het oog.

‘Het regeerakkoord is het resultaat van het uitruilen van principes.’ Economische groei is wat Rutte III volgens Thieme drijft. Net zoals Rutte II en I. De landbouw heeft een status aparte gekregen, zegt Thieme. ‘De overheid is slechts een mager uitgeruste toezichthouder van die landbouw.’ De landbouw is een van de grootste vervuilers van Nederland en het kabinet loopt aan de leiband. Hetzelfde geldt voor de ‘vleeslobby’.

En zo gaat Thieme door haar spreektekst zonder dat ze ook maar één keer wordt geïnterrumpeerd.

ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers. Foto anp

1 november 2017, 21:01

Thieme deelt zeldzaam compliment uit

De Partij voor de Dieren heeft vijf zetels en is daarom nu aan de beurt. Marianne Thieme begint met een compliment: het klimaat heeft een eervolle vermelding gekregen in het regeerakkoord. ‘Misschien komt het door de Urgenda-zaak.’ Er komt een maar: ‘Het gaat bij de bijbehorende maatregelen vooral om vooruitschuiven. Het is geen trendbreuk met het beleid van de vijf afgelopen regeringen. Het regeerakkoord is veel meer op 2030 gericht dan op 2020.’ Het kabinet heeft meer vertrouwen in zijn opvolgers dan in zichzelf, stelt ze.

Thieme refereert aan een factcheck van de Volkskrant over de uitspraak van de nieuwe minister van EZ en Klimaat Wiebes dat Nederland vooraan staat in het beteugelen van de CO2-uitstoot. ‘Kan de premier dit enorme verschil duiden?’

PvdD-leider Marianne Thieme. Foto anp

1 november 2017, 20:43

Segers stelt zich kwetsbaar op

Tegenstellingen verkleinen, zo leest CU-leider Segers het regeerakkoord. Hoe zorgen we ervoor dat er geen verschil ontstaat tussen de zorg voor ouderen in verpleeghuizen en de zorg thuis? Dat is een vraag van Segers aan premier Rutte. Net als eerdere sprekers laat de fractievoorzitter van de ChristenUnie in hoog tempo allerlei onderwerpen de revue passeren die geen verband met elkaar hebben, anders dan dat ze in het regeerakkoord staan. Dat zijn dan ook de periodes in een betoog waarop niet geïnterrumpeerd wordt.

Zo komt Segers vanzelf bij het slot van zijn betoog. Hij wil aandacht voor de ‘kleine’ paragrafen in het regeerakkoord: over de strijd tegen mensenhandel, over misstanden in de prostitutie, over suïcidepreventie en over ongewenste zwangerschap. ‘Dat geeft stemlozen een stem.’

Roemer haakt erop in en wijst Segers op wat niet in het regeerakkoord staat: de verruiming van het kinderpardon. Segers: ‘Als ik een mogelijkheid had gezien, had ik hem aangegrepen. Het is niet gelukt.’ Da’s jammer, reageert Roemer, maar u hebt zich wel in laten pakken als het gaat om cadeautjes voor multinationals. ‘1,4 miljard waarom niemand in deze Kamer gevraagd heeft. Kunnen we dan afspreken dat we dat gaan schrappen.’

Segers verwijst naar het artikel in NRC Handelsblad dat mee mocht kijken bij de ChristenUnie tijdens de formatie. ‘Daarin hebt u gelezen dat we echt heel hard voor het kinderpardon hebben gevochten.’ Ook stond daarin de typering van de afschaffing van de dividendbelasting: ontwikkelingshulp voor multinationals. Wat Segers maar wil zeggen: de ChristenUnie is het meest transparant geweest van de vier partijen die Rutte III hebben gevormd over de weg naar dat kabinet. Transparant wil zeggen: kwetsbaar en dan kijkt Segers niet vreemd op dat een politicus als Roemer die kwetsbaarheid gebruikt.

CU-leider Segers. Foto anp

1 november 2017, 20:33

CU zal klimaatbeleid blijven aanmoedigen

Vertrouwen wordt alleen herwonnen met daden en tastbare resultaten, weet ChirstenUnie-leider Gert-Jan Segers. Hij is de laatste coalitiepartner die vandaag spreekt. De CU-fractie heeft zijn nek uitgestoken voor deze coalitie, zegt de fractievoorzitter en nu moet mede ‘zijn’ kabinet dat waarmaken. Vooral zal de ChristenUnie het kabinet aanmoedigen als het om het klimaat gaat. ‘Er is werk aan de winkel.’

Daarop stapt Klaver (GroenLinks) naar voren om Segers te wijzen op de doorrekening van het Planbureau voor de Leefomgeving die stelt dat de door Rutte III voorgenomen maatregelen slechts de helft van het doel van 'Parijs' halen. Dat is juist de uitgestoken hand, reageert Segers. De andere helft kunnen we namelijk samen invullen en vormgeven, zegt hij tot Klaver. Dat schept niet meteen vertrouwen, reageert de GroenLinks-leider, ‘maar uw houding wel’.

1 november 2017, 20:24

'Laten we Nederland wat liever maken'

PvdA'er Asscher loopt het regeerakkoord langs op voorstellen waar hij het niet mee eens is. Klopt het dat topbeloningen bij de overheid weer mogelijk worden, vraagt hij zich af. Hij wijst op een bezuiniging van driekwart miljard voor mensen met een arbeidshandicap of arbeidsongeschikten. ‘Wat is de rechtvaardiging van die maatregel?’ Het antwoord is volgens Asscher onjuist of schandelijk. ‘Waar is de bouwambitie in het regeerakkoord? Het woord lerarentekort komt er niet in voor. Klopt het dat niet alle kinderen naar de voorschoolse opvang kunnen?’ Wat het klimaat betreft steunt Asscher de doelen zoals die in het regeerakkoord staan, maar wil weten hoe die gehaald gaan worden.

Asscher sluit tot slot aan bij de oproep van de overleden Amsterdamse burgemeester Van der Laan. Die sprak over Amsterdam, Asscher vertaalt de oproep naar Nederland. ‘Laten we proberen ons land net een tikje liever te maken.’

Lodewijk Asscher in debat met Geert Wilders Foto anp

1 november 2017, 20:06

Asscher dient nu al een motie in

Het is ongebruikelijk, maar PvdA'er Asscher wil een motie in eerste termijn indienen. Hij vraagt aan de Kamer of zij hem deze uitzondering wil gunnen. De motie gaat over mogelijke bezuinigingen op de wijkverpleging. Hij wil de motie in eerste termijn indienen om te verkennen of er ruimte is bij de coalitie voor samenwerking. Dan kan premier Rutte morgen in zijn beantwoording inhoudelijk op de motie reageren, stelt Asscher.

De coalitiepartijen hebben moeite met dit 'trucje' van Asscher. Het is gebruikelijk dat het kabinet eerst reageert en dat de partijen daarna moties indienen. Stel je vragen aan de premier en wacht met het indienen van de motie tot morgenavond, zeggen ze tegen Asscher.

D66'er Pechtold en VVD'er Dijkhoff gaan desondanks akkoord met indiening van de motie. Asscher leest de motie voor: de strekking is dat bij het maken van zorgakkoorden het kabinet de wijkverpleging zal uitzonderen van bezuinigingen.

Asscher is er op een tactische manier in geslaagd de coalitieleiders naar de interruptiemicrofoon te lokken. Nu heeft hij het podium voor zijn onderwerp: gevreesde ingrepen in de wijkverpleging. 'Die zorg is zo ongelooflijk belangrijk voor zoveel mensen in Nederland, voor ouderen, chronisch zieken en gehandicapten.'

Lodewijk Asscher (PvdA) Foto anp

1 november 2017, 19:49

Asschers oppositie begint nu echt

'Daar zitten jullie dan. En jullie mogen niks terugzeggen.' PvdA'er Asscher richt zich pesterig tot de grote groep van bewindslieden in vak K. Zij moeten twee dagen lang zitten en luisteren. Alleen premier Rutte mag morgen het woord voeren.

'De andere kant' (de Kamer) heeft ook zo zijn voordelen, grapt Asscher. De PvdA'er kan het weten, de afgelopen vijf jaar zat hij als vicepremier naast Rutte in het kabinet en was hij gekneveld door de samenwerking tussen de PvdA en de VVD. Nu heeft hij de handen vrij om vanuit de oppositie zijn partij weer smoel te geven. Hij grapt over de opmerking van Rutte dat de deur van de Trêveszaal altijd op een grote kier staat. 'Dan kunnen er nog ook veel ministers uit.’

Het is duidelijk dat Asscher er zin in heeft. Samen met Klaver strijdt hij om het leiderschap op Links. Klaver heeft het elan van de jonge politicus die een grote winst heeft geboekt bij verkiezingen. Asscher is de man die een megaverlies heeft geleden en met een kleine fractie zichzelf kan heruitvinden.

SP-leider Roemer komt er minder aan te pas. Hij zit in de lastige positie dat zijn partij nagenoeg gelijk is gebleven. Hij heeft bij de verkiezingen het teleurstellende resultaat van vijf jaar geleden niet kunnen revancheren.

Baudet (Forum voor Democratie) bij de interruptiemicrofoon. Foto anp

1 november 2017, 19:42

Pechtold en Klaver doen mislukking over

De D66-leider moet zich tegenover GroenLinkser Klaver ook verantwoorden voor het migratiebeleid van het kabinet-Rutte III. Precies op dit punt liep de formatiepoging met GroenLinks mis. Klaver was niet bereid om vluchtelingen die opgepikt worden uit zee terug te sturen naar landen waarvan niet duidelijk is of ze er veilig zijn.

Pechtold zegt dat het doel is 'dat mensen niet meer op die boot gaan zitten'. Gebeurt dat toch, dan moeten mensen naar een veilig land, 'waar er perspectief is, waar veilige opvang is'. Nee, zegt hij, dat kan dus niet in Libië. 'Het is er allemaal om te doen dat mensen niet meer op bootjes stappen. Als je het nog niet begrijpt wil je het niet begrijpen.'

Klaver reageert geprikkeld. 'Ik wil het niet begrijpen? We hebben er maanden over gesproken. Ik ken er elk detail van. Mijn vraag is: waar worden die mensen opgevangen?' Pechtold zegt kortaf: 'Op een veilige plek. Dankuwel.'

Dit interruptiedebatje is tevens het einde van Pechtold beurt achter het spreekgestoelte. De volgende spreker is PvdA-leider Asscher.

Foto ANP

1 november 2017, 19:31

Pechtold weert kritiek klimaatbeleid af

D66'er Pechtold zal de komende kabinetsperiode telkens de linkse oppositiepartijen tegenover zich treffen. Is uw beleid sociaal genoeg? Zijn uw klimaatplannen groen genoeg? Nu staan Marianne Thieme (Partij voor de Dieren) en Jesse Klaver (GroenLinks) bij de interruptiemicrofoon. Thieme wijst erop dat volgens het Planbureau voor de Leefomgeving de klimaatdoelen van het kabinet slechts voor de helft worden gehaald. Bovendien duurt het nog enkele jaren voordat de maatregelen ingaan, stelt ze.

Pechtold zegt dat inderdaad 'de helft al is ingevuld', de rest hoopt het kabinet te bereiken met 'bestuursakkoorden'. Bovendien zouden toekomstige duurzame innovaties voor 'meevallers' kunnen zorgen. Zo luidt zijn interpretatie van het PBL-rapport.

Klaver kan zich niet voorstellen dat Pechtold tevreden is met de PBL-conclusies. Volgens Klaver leunen de plannen van het kabinet te veel op het ondergronds opslaan van CO2. En hij wijst op een adder in de kabinetsplannen: het kabinet wil die ondergrondse CO2-opslag financieren uit een budget voor duurzame energie (onder andere wind- en zonne-energie). De opslag gaat dus ten koste van andere duurzame energiebronnen, stelt Klaver. Pechtold ziet dat anders. Juist het investeren in CO2-opslag zou erin kunnen resulteren dat die opslag efficiënter en goedkoper wordt. Zo ging het ook bij wind op zee, stelt de D66'er.

Het is een woordenspel tussen twee politici van groene partijen. De ene politicus wijst vanuit de oppositie op tekortkomingen. De ander legt ze vanuit zijn rol als coalitiepartner uit als kansen.

Premier Rutte luistert naar Pechtold Foto ANP

1 november 2017, 19:14

Een team van rivalen

De interrupties zijn weer even opgedroogd. D66'er Pechtold krijgt de gelegenheid zijn betoog voort te zetten. Nee, zegt hij, deze samenwerking is geen fusie tussen vier partijen. De verschillen waren groot en blijven groot. 'We zijn een team van rivalen', parafraseert hij de Amerikaanse president Abraham Lincoln die over zijn ministers sprak.

Zijn plaats is in de Kamer, zegt de D66-leider. Hij houdt van de woordenstrijd, het debat. Zo ook collega's Segers (ChristenUnie) en Buma (CDA). 'Samen vormen wij de drie musketiers van de coalitie.' VVD'er Dijkhoff, kersvers fractieleider, mag zich bij het gezelschap voegen als D'Artagnan, grapt Pechtold.

Vandaag blijkt dat de vier coalitiepartijen alle zeilen moeten bijzetten om de komende drieënhalf jaar gezamenlijk te overleven. Met negen oppositiepartijen is de tegenstand aanzienlijk, bovendien van links tot rechts. De vier fracties kunnen hun verbale 'musketiers' goed gebruiken.

1 november 2017, 19:01

Oppositie hekelt schrappen referendumwet

En weer gaat het debat over het raadgevend referendum. GroenLinks-leider Klaver herinnert D66-voorman Pechtold eraan dat er in maart volgend jaar zo'n referendum aankomt over de Inlichtingenwet, de Wiv. Klaver: ‘Wat vindt Pechtold van de uitspraken van Buma dat het kabinet de uitslag van dat referendum niet zal volgen?’ We wachten het af, zegt Pechtold.

Maar hij belooft wel dat D66 volop gaat meedoen in de campagne rond het aanstaande referendum. Klaver vraagt of Pechtold bij een eventueel 'nee' van de kiezer wil meedenken over aanpassingen van de Wiv. ‘Want dat die nodig zijn is duidelijk.’ Critici van de wet wijzen erop dat de inlichtingendiensten de bevoegdheid krijgen grote hoeveelheid internetdata te onderscheppen. De privacy van burgers zou in het geding zijn.

Ook SP-leider Roemer spreekt Pechtold aan op het verdwijnen van het raadgevend referendum. De SP-leider verwijt D66 dat het geen democratische partij is, omdat het geen referendum meer wil. 'Over partijdemocratie gesproken, daar durf ik met Roemer nog wel een potje over armpje te drukken', zegt Pechtold. Waarop SP'er Roemer reageert: ‘Wij zijn de meest democratische partij van Nederland.’ Er klinkt gelach vanaf de Kamerbankjes. Pechtold: 'Ik lees weleens wat anders.'

D66-leider Pechtold Foto ANP
CDA'er Buma aan het woord. Foto anp

1 november 2017, 18:46

Medisch-ethische zaken langs 'prisma'

PvdA'er Asscher ondervraagt D66-leider Pechtold over medisch-ethische zaken zoals de abortuspil (die er niet komt), de NIP-test en embryoselectie. De D66'er zegt dat hij de medisch-ethische paragraaf van het regeerakkoord uit zijn hoofd kent. Telkens als een dergelijke nieuwe complexe kwestie zich voordoet, hanteert het kabinet een soort drietrapsraket. Zo moet er onderzoek plaatsvinden en een brede maatschappelijke discussie worden gevoerd. Dit geldt bijvoorbeeld voor de kwestie 'voltooid leven'. Pechtold: ‘Er is een aantal zaken geregeld, zoals ‘voltooid leven’. Andere onderwerpen leggen we langs een prisma.’

1 november 2017, 18:37

'Frustratie ingebakken bij referendum'

Forum voor Democratie-leider Thierry Baudet spreekt D66'er Pechtold - zoals verwacht - aan op het voornemen om het raadgevend referendum af te schaffen. Volgens Pechtold moest het raadgevend referendum een opstapje zijn naar het correctief referendum. Maar de ervaring met het raadgevende referendum heeft niet opgeleverd wat ervan werd verwacht, meent hij.

Bij het raadgevend referendum zit teleurstelling en frustratie voor de kiezer ingebakken, stelt Pechtold. Want die kiezer maakt geen onderscheid tussen raadgevend en correctief. ‘Wij hebben daarop onze afweging gemaakt’, zegt de D66'er. Zijn partij wil nu ook af van het raadgevend referendum. En voor het bindend correctief referendum heeft Pechtold geen steun van zijn coalitiepartners, zegt hij. Vandaar dat D66 instemde met het schrappen van de bestaande, raadgevende variant.

1 november 2017, 18:28

Kuzu vs Pechtold over dubbele paspoorten

D66'er Pechtold wil niet elk detail uit het regeerakkoord bespreken, zegt hij, maar Denk-leider Kuzu stelt dat juist dit debat er ook is voor de details. Hij wil het hebben over de dubbele nationaliteit. In het akkoord staat: 'Voor volgende generaties komt er een verplicht keuzemoment dat daadwerkelijk leidt tot het behoud van niet meer dan één nationaliteit.' Denk is hiertegen, de partij vertegenwoordigt veel mensen met een migratieachtergrond en dubbele nationaliteiten.

Volgens Pechtold moet er nog studie worden gedaan naar de precieze uitvoering van dat plan en zal er nog flink wat tijd overheen gaan voordat de maatregel van kracht wordt. Hij wijst erop dat in het regeerakkoord ook staat dat voor 'eerste generatie immigranten' de mogelijkheid om meerdere nationaliteiten te hebben wordt verruimd. Als je meedoet met deze maatschappij, legt de D66'er uit, willen we minder krampachtig omgaan met mensen met een dubbele nationaliteit.

Dat onderdeel van het akkoord waardeert Kuzu wel, maar hij vraagt zich af of die verruiming er komt. Hij verwijst naar een interview met CDA-leider Buma in 2014 waarin die zei: je wordt Nederlander, of je blijft Marokkaan. ‘Ik wens Pechtold dus veel succes met zijn streven.’

D66-leider Pechtold. Foto anp
Denk-leider Kuzu. Foto anp

1 november 2017, 18:16

'We hebben niet klakkeloos gekwartet'

D66-leider Alexander Pechtold is vandaag de derde fractievoorzitter die het regeerakkoord verdedigt. ‘Het regeerakkoord is het resultaat van het proces van het overbruggen van soms forse tegenstellingen. Boven alles is onze samenwerking gebaseerd op het besef wat ons bindt.’ Pechtold memoreert de lange formatie zonder de koning – ‘ik ben niet ontevreden’. Hij heeft desondanks verbeterpunten: ‘Mensen moeten meer inzicht krijgen in de agenda. Om stapsgewijs mee te gaan in het proces.’

Pechtold had aanvankelijk niet verwacht dat de formatie zo lang zou duren. Maar alle mogelijkheden moesten meermaals verkend, voordat er één mogelijke coalitie overbleef. En die vier partijen namen eveneens de tijd om tot complexe compromissen te komen. ‘We zeiden nee tegen klakkeloos kwartetten.’ Feit is dat D66 de kern nakomt van de afspraak die het met Nederland maakte, stelt Pechtold. ‘Iedereen die werkt betaalt straks minder belasting.’

Fractieleiders Dijkhoff (VVD), Segers (ChristenUnie) en Pechtold (D66). Foto anp

1 november 2017, 18:09

En Pechtold is spreker nummer zes

Het debat gaat verder. Het woord is aan D66-leider Alexander Pechtold, de derde spreker namens een coalitiepartij en de zesde spreker in totaal. Na Pechtold volgen nog zeven fractieleiders.

Onder hen ook SGP-leider Kees van der Staaij, die er een traditie van heeft gemaakt om bij algemene beschouwingen zijn verhaal te ondersteunen met attributen. Ook nu staat er alweer een schilderij klaar buiten de plenaire zaal om straks, diep in de avond, te figureren in het verhaal van de SGP.

CU-leider Segers en D66-leider Pechtold in de Tweede Kamer. Foto anp

1 november 2017, 17:04

Een uurtje om wat te eten

Na Roemer is het tijd voor de dinerpauze. Om ongeveer zeven uur gaan we verder met D66-leider Pechtold.

1 november 2017, 17:01

Bomvol pleidooi zonder interrupties

Roemer stipt een pijnlijk punt aan voor de ChristenUnie: het kinderpardon. De ChristenUnie wilde een uitbreiding van het pardon, maar kreeg dat niet van haar coalitiepartners VVD en CDA. Het is wellicht een uitnodiging aan Gert-Jan Segers om hem te interrumperen of aan zijn linkse vrienden Asscher en Klaver om hem bij te vallen, maar niemand staat op.

En zo gaat Roemer van kinderpardon naar de Eurozone, en van de EU naar atoomwapens. En vervolgens naar zijn kritiek op Nederlandse deelname aan militaire missies, die volgens de SP niet bijdragen aan vrede.

Omdat de SP-leider zijn betoog heeft volgepropt met kritiek op een veelvoud aan onderwerpen, is hij gedwongen om over elk punt kort te zijn. De andere fractieleiders zitten erbij en luisteren ernaar (of dwalen wellicht af) en laten Roemer zijn verhaal afdraaien. Interrupties blijven uit.

1 november 2017, 16:47

Grote zorgen over de zorg

Jawel, SP-leider Roemer is aan de beurt. Hij is de vijfde van de dertien fractieleiders. 'Het is hem gelukt', zegt de SP'er, 'Rutte returns'. Roemer verfoeit de plannen van dit 'rechtse' kabinet. De SP wilde al bij voorbaat niet deelnemen aan onderhandelingen als de VVD ook aan tafel zou zitten. Het gevolg is dat Roemer wederom vanuit de oppositie ten strijde trekt tegen het kabinet.

Maar tussen alle rechtse plannen zitten ook enkele maatregelen die Roemer wel waardeert. Extra geld voor de verpleeghuiszorg bijvoorbeeld, daar is hij blij mee. 'Maar waarom geen norm voor het aantal zorgmedewerkers per bewoners?', vraagt de SP'er. Andere zorgplannen ziet hij totaal niet zitten. Het kabinet houdt bijvoorbeeld het eigen risico in stand, de SP wil ervanaf. Waar de SP ook problemen mee heeft: de zorgpremie gaat flink stijgen.

ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers stapt naar voren om de plannen van zijn coalitie te verdedigen. Het kabinet wil een zorgakkoord sluiten, dat moet de SP toch een goed plan vinden? En stond in het SP-programma niet ook een bezuiniging op de wijkverpleging? Dat was een bezuiniging op bureaucratie en management, stelt Roemer.

Foto anp

1 november 2017, 16:37

Arib heeft een nieuwe oude hamer

Voordat Roemer het woord mag voeren zegt voorzitter Arib: ‘Het is niemand opgevallen dat ik een nieuwe voorzittershamer heb.’ Arib toont de hamer die van 1951 tot 1992 werd gebruikt in de vorige plenaire zaal van de Tweede Kamer. ‘Kortenhorst, Van Thiel, Vondeling, Dolman en Deetman hebben deze hamer gebruikt’, zegt Arib. ‘Dit is een nieuwe start, maar wel een gebruikelijke traditie. Deze hamer heeft veel beruchte debatten afgehamerd.’

1 november 2017, 16:31

Kuzu valt Buma aan op 'uitsluiten'

Denk-leider Kuzu bevraagt Buma over opmerkingen die hij eerder in het debat bezigde. Toen zei de CDA'er: ‘Marokkaanse jongens vragen aan ons 'mogen wij hier wel zijn'? Onze wedervraag is: 'willen jullie hier wel zijn?' Over beide vragen moeten we nadenken.’ Kuzu vraagt waarom Buma dan in zijn HJ Schoolezing stelde dat van de islam geen verlichting hoeft te worden verwacht.

Buma stelt een wedervraag en brengt in herinnering dat Kuzu hem op Twitter heeft beledigd door de vergelijking te maken tussen de CDA'ers en de kruisvaarders. ‘Dat is taalgebruik van extremisten’, zegt Buma. ‘Ik houd staande dat de heer Buma kruisvaardersretoriek heeft gebruikt’, zegt Kuzu met gedragen stem. ‘Niet fijn’, reageert Buma, zo wordt het niks met het debat. Volgens Kuzu sluit Buma in zijn denken mensen uit van de samenleving. ‘De retoriek van Buma is de splijtzwam in de samenleving’, stelt hij. De CDA-leider wil daarop bewust niet reageren.

1 november 2017, 16:15

Marathondebat gaat de avond in

'Het wordt al donker', zei Buma zojuist. Al kan hij vanuit de plenaire zaal van de Tweede Kamer niet naar buiten kijken, hij heeft gelijk, de avond valt. En dat terwijl de CDA'er pas de vierde spreker is sinds het debat om 11.00 uur vanochtend begon. En we zijn er nog lang niet. De kiezer beloonde op 15 maart maar liest dertien partijen met Kamerzetels. Dus zijn er na Buma nog negen sprekers te gaan. Die zullen zeker niet allemaal even lang aan het woord zijn. Coalitieleiders Pechtold en Segers zullen nog veelvuldig worden geïnterrumpeerd, maar dit geldt niet voor de partijleiders van de kleinere oppositiefracties.

In pure spreektijd (exclusief interrupties) hebben de negen fractieleiders na Buma opgeteld nog 3 uur en 50 minuten voor hun betogen. Tel daar eenzelfde hoeveelheid tijd aan onderbrekingen bij op en de eerste termijn van dit debat duurt nog tot na middernacht. Bovendien moet Arib ergens vanavond nog schorsen voor de dinerpauze.

Foto ANP

1 november 2017, 15:56

'Parijs' is het doel, zegt Buma

CDA'er Buma spreekt over de klimaatparagraaf in het regeerakkoord. ‘Duurzaamheid is het hart van het komende regeringsbeleid', zegt hij. Maar, geeft hij toe, 'iedereen die kritisch is, heeft gelijk.’ Het is alleen nog maar papier, zegt Buma. Zoals verwacht komt GroenLinks-leider Klaver daarop naar de interruptiemicrofoon om uitleg te vragen.

Klaver heeft vooral vragen over het plan om 18 megaton broeikasgassen diep in de grond op te slaan. Dat is de belangrijkste maatregel die Rutte III wil nemen, maar de klimaatadviseur van het kabinet meldde deze week dat dat doel onhaalbaar is. ‘Als we het anders kunnen doen, gaan we het anders doen’, zegt Buma. ‘Waarom niet?’ De specifieke doelen zijn volgens hem afgeleid van het kerndoel om ‘Parijs’ te halen. Als met andere methoden dat kerndoel wordt gehaald, is daarover te praten, zegt de CDA'er.

De Volkskrant ordeelt vandaag in het hoofdredactioneel commentaar: 'Met onhaalbare klimaatdoelen schaadt het kabinet de geloofwaardigheid van de politiek.

CDA'er Buma in debat met SP'er Roemer. Foto anp

1 november 2017, 15:38

Links valt CDA aan op dividendbelasting

SP-leider Roemer stelt dat bedrijven steeds minder belasting betalen en een steeds kleinere bijdrage leveren aan de schatkist. En daar komt de afschaffing van de dividendbelasting nog bovenop. ‘Ik geef toe’, zegt CDA'er Buma, ‘dat het een inschatting is die ten grond ligt aan de afschaffing van die belasting.’ Want het is onzeker of en hoeveel banen dat oplevert, of voorkomt dat ze verdwijnen.

Niet nodig, zegt Roemer, want Nederland ís al een belastingparadijs. Bedrijven gaan niet weg, want in de ons omringende landen zijn de belastingen hoger.

Ook Klaver van GroenLinks wil weten waarop Buma zijn inschatting baseert dat bedrijven zouden vertrekken vanwege de dividendbelasting. Want uit onderzoek blijkt dat er geen meetbaar effect zit aan ‘het weggeven van 1,4 miljard’. Het is een keuze, zegt Buma. Aan de ene kant kost het 1,4 miljard om de dividendbelasting af te schaffen, aan de andere kant levert het 1,4 miljard op omdat bedrijven de rente niet meer van de winst mogen aftrekken.

Met wie heeft Buma gesproken, vraagt PvdA-leider Lodewijk Asscher. Met werkgeverslobby VNO-NCW, geeft Buma toe. 'Dat is geen geheim. Alle lobbydocumenten van de formatie zijn gewoon openbaar gemaakt.' Asscher concludeert dat VNO-NCW de coalitiepartijen 'de stuipen op het lijf heeft gejaagd' en op die manier heeft overgehaald de dividendbelasting te schrappen.

Klaver, Roemer en Asscher wisselen elkaar af in hun aanvallen op dit plan. Ook D66'er Pechtold en CU'er Segers zullen straks deze maatregel moeten verdedigen tegenover het linkse blok.

CDA-leider Sybrand Buma. Foto anp

1 november 2017, 15:12

Verbale tenniswedstrijd CDA en GL

CDA'er Buma verdedigt de verhoging van het lage btw-tarief van 6 naar 9 procent tegenover Klaver van GroenLinks. Buma verwijt Klaver dat hij een verpakkingsbelasting van 2 miljard euro wilde invoeren en vlees en vis naar het hoge btw-tarief van 21 procent wilde brengen. ‘Dat stond in ons verkiezingsprogramma’, zegt Klaver, ‘maar die btw-verhoging van 6 naar 9 stond niet in uw program.’

Vervolgens ontspint een tenniswedstrijd waarbij het ene voorstel van een belastingmaatregel tegen de andere wordt afgezet. De sociale vlaktaks van twee schijven komt voorbij, de tabaksaccijns, de dividendbelasting, de royaltybelasting die U2 in Nederland niet hoeft te betalen. Dat brengt Klaver bij het punt van GroenLinks, SP en PvdA: de keuze voor de laagste inkomens en niet de keuze van het kabinet. ‘Dat is de keuze voor bedrijven’, stelt Klaver. ‘En dat botst met uw verhaal voor meer gemeenschapszin’, houdt Klaver Buma voor.

1 november 2017, 15:03

Terugkerend verantwoordelijkheidsdebat

Het geeft te denken, zegt CDA-leider Buma, dat we tegenwoordig in Nederland minimaal vier partijen nodig hebben om tot een meerderheidscoalitie te komen. Dat is ook nog een coalitie met een minieme meerderheid in beide Kamers. Het gaat er om dat partijen elkaar vinden in het besef van geven en nemen, stelt de CDA'er.

Hij hekelt de houding van de SP, die op voorhand samenwerking met de VVD uitsloot. 'Ik zeg het maar eerlijk, de SP zette zichzelf buitenspel.' Die keuze heeft gevolgen, vindt hij. ‘Nu vraagt de SP om samenwerking. Dat kan niet samengaan. Dat had de SP de dag na de verkiezingen moeten doen.’ Ook GroenLinks heeft gekozen voor de zijlijn door tijdens de formatie af te haken, zegt Buma. 'U verwijt ons te kiezen voor de macht. Nee, wij kiezen voor verantwoordelijkheid, dat zou u ook moeten willen.'

Deze welles-nietesdiscussie zullen we de komende jaren nog vaak gaan zien tussen de coalitie en de oppositie. Telkens zullen oppositiepartijen zeggen: wij durfden het wel aan om compromissen te sluiten en verantwoordlijkheid te nemen, jullie niet. Oppositiepartijen zullen die compromissen blijven aanvallen: met zulke verschrikkelijke plannen wilden wij helemaal niet in jullie kabinet.

CDA'er Buma spreekt met de parlementaire pers. Foto anp

1 november 2017, 14:57

'Coalitie staat open voor de polder'

PvdA-leider Asscher interumpeert de CDA'er: ‘De heer Buma zegt: ik laat me niet vastketenen aan het regeerakkoord. Krijgt de minister van Sociale Zaken (Wouter Koolmees, de opvolger van Asscher, red.) de gelegenheid een nieuw sociaal akkoord te sluiten met aandacht voor de zzp’er?’ Ja, zegt Buma uiteindelijk na een geschiedenislesje over de polder. ‘In mijn beleving ga je eerst praten met de sociale partners, de werkgevers en werknemers, en dán kom je met een wet over bijvoorbeeld de zzp’er’, aldus Buma. Het resultaat daarvan kan anders zijn dan wat in het regeerakkoord staat, zegt de CDA-leider, maar misschien heeft dat resultaat een groter draagvlak. ‘Dat zou winst zijn.’

1 november 2017, 14:50

Buma is niet liberaler geworden

Buma is aan het woord en stelt verbaasd vast: ‘Voor het eerst in vijf jaar wensten VVD’ers mij succes. Ze zullen het wel merken.’ (Lees in dit interview met de eigenzinnige Buma (+) waarom hij voor de Kamer kiest en niet minister is geworden in het kabinet.)

De CDA-leider haakt in op de viering van 500 jaar protestantisme in Nederland en haalt de geschriften van Maarten Luther aan. ‘Individuele vrijheid brengt collectieve verantwoordelijkheid met zich mee. Er moet een balans zijn tussen vrijheid en verantwoordelijkheid, tussen individu en samenleving.’

Dat schuurt, meent Buma en hij geeft een voorbeeld. ‘Mogen wij hier wel zijn?, vragen Marokkaanse jongeren aan ons. Willen jullie hier wel zijn, is onze wedervraag. Over beide vragen moeten we nadenken.’

Het schuurt ook in de coalitie. Christendemocraten benadrukken het collectief, liberalen het individu, stelt Buma. ‘Dat is soms een kloof en die moesten we bij deze coalitieonderhandelingen overbruggen. Daar was tijd voor nodig. Ik ben daarbij niet liberaler geworden, zo min als VVD’ers christendemocraten zijn geworden.’ Wel is er een brug geslagen tussen individueel en collectief. Zo bezien is de basis van het regeerakkoord 500 jaar geleden in Wittnberg gelegd, toen Maarten Luther zijn stellingen op de kerkdeur spijkerde. Die laatste opmerking levert hem besmuikt gelach op uit de fractiebankjes van andere partijen.

PvdA-leider Asscher in gesprek met PVV-leider Wilders. Foto anp

1 november 2017, 14:29

Daar is het schot voor open doel

Klaver komt op het 'groen' uit de naam GroenLinks. Het kabinet heeft 'goede ambities' om de CO2-uitstoot terug te dringen, maar de plannen zijn niet concreet genoeg, zegt hij. Het PBL rekende de klimaatplannen uit het regeerakkoord door - na een motie daarover van Klaver - en concludeerde dat Rutte III bij lange na niet de eigen doelen haalt. 'Stel je voor ', zegt Klaver, 'dat het Centraal Planbureau zou zeggen: de plannen zijn zo vaag dat we niet weten of de werkgelegenheid of de koopkrachtdoelen worden gehaald.'

En daar is ook het linkse alternatief voor het regeerakkoord. Klaver vertelt dat GroenLinks, SP en PvdA in twintig punten voor een bedrag van 10 miljard versleutelen aan het regeerakkoord van het kabinet. De linkse partijen zetten strepen door de 'vlaktaks', de btw-verhoging, de verlaging van de winstbelasting, en steken geld in het afschaffen van het eigen risico, in lerarensalarissen, in armoedebestrijding.

'Het is geen tegenbegroting', zegt Jesse Klaver tegen ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers. Segers opperde dat de drie linkse partijen de plannen laten doorrekenen door het CPB. Klaver staat open voor de suggestie. 'Als u vraagt om een doorrekening, zullen wij het graag doorsturen naar het CPB.' Segers deelt zichzelf nog een compliment uit: 'Een van de eerste verdiensten van dit kabinet is dat er linkse samenwerking tot stand is gekomen.'

Klaver (GroenLinks) en Asscher (PvdA) in de Tweede Kamer. Foto anp
mile Roemer (SP), Lodewijk Asscher (PVDA) en Jesse Klaver (Groenlinks) tijdens het Kamerdebat over de regeringsverklaring. Foto anp

1 november 2017, 14:21

Klavers rode draad: gebroken beloftes

Toen VVD'er Dijkhoff aan het woord was, maakte GroenLinks-leider Klaver ook al een punt van het schrappen van de dividendbelasting. Nu het zijn beurt is, gaat hij er nogmaals op in. Het is een cadeau van 1,4 miljard voor Wall Street, zegt Klaver. En bovendien is er volgens het CPB geen enkele zekerheid dat de maatregel werkgelegenheid oplevert. Dat geld had beter in Nederland kunnen worden besteed, vindt Klaver.

Nog een maatregel die hij niet begrijpt: de btw-verhoging van het lage tarief van 6 naar 9 procent. 'Voor gewone mensen wordt het leven duurder', stelt hij. Veel mensen profiteren niet van de maatregelen van Rutte III, zegt hij, ouderen, mensen in de bijstand, 'mensen die buiten hun eigen schuld niet meeprofiteren van globalisering en vooruitgang'.

Telkens komt Klaver terug bij zijn rode draad: de 'gebroken belofte' dat iedereen erop vooruit zou gaan.

Foto ANP

1 november 2017, 14:18

Het verwijt dat je wist dat zou komen

Het zat erin dat CDA'er Buma GroenLinks-leider Klaver aanvalt op het weglopen van de formatietafel. Na de verkiezingen deden VVD, CDA, D66 en GroenLinks er twee maanden over om tot de conclusie te komen dat het met de partij van Klaver niet ging lukken. Klaver brak, was het oordeel van de drie andere partijen.

Onze idealen waren niet te verwezenlijken met CDA, VVD en D66, zegt Klaver tegen Buma. GroenLinks wilde bijvoorbeeld geen streep door de dividendbelasting, geen verlaging van de winstbelasting, geen verhoging van de btw. Er waren grenzen waar GroenLinks niet doorheen wilde.

Buma herhaalt dat Klaver is weggelopen voor zijn verantwoordelijkheid. 'Als je niet langs de zijlijn wil blijven staan moet je accepteren dat je niet alles kunt binnenhalen.' Dat is het verschil tussen het CDA en GroenLinks, zegt Klaver, bij het CDA moeten alle idealen wijken voor regeren. Hij zegt te hopen ook vanuit de oppositie te kunnen samenwerken met het kabinet.

1 november 2017, 14:06

Klaver (GoenLinks) ziet opgeheven vinger

Het is drie uur 's middags en twee van de dertien fractieleiders hebben hun betoog gehouden. Dit wordt (geheel naar verwachting) een lange dag. De lunchpauze zit er wel al op. Het woord is aan Jesse Klaver van GroenLinks. Klaver memoreert dat hij vorige week mocht eten met activist en publicist Naomi Klein. 'Iemand die zegt dat als we het populisme willen verslaan we niet mee moeten huilen met de wolven.' Klein leerde hem: 'Je moet juist staan voor je idealen.'

Klaver zegt 'een verlangen naar verandering' te proeven bij mensen in het land. 'Mensen willen niet langer krampachtig vasthouden aan de status quo.' Het politieke midden was in het verleden een anker, maar zorgt nu voor instabiliteit, stelt hij. Hij somt op: lagere belastingen voor het bedrijfsleven, een hoog eigen risico, marktwerking in de zorg, een hogere btw. Het kabinet heft het vingertje naar individuen, zegt Klaver. 'Gij zult het Wilhelmus leren. Gij zult het Rijksmuseum bezoeken.' Daarmee slaat Rutte III de plank mis, vindt hij.

De middenpartijen hebben volgens Klaver de belofte gebroken dat alle groepen erop zouden vooruitgaan. Marktwerking zou voor iedereen goed zijn, maar het resultaat is een steeds verdere versobering van de verzorgingsstaat, betoogt hij. 'De belofte dat we er samen beter van zouden worden, is niet nagekomen.'

De GroenLinks-leider kan vooralsnog ongestoord zijn verhaal houden. Hij lijkt te ontsnappen aan een interruptie. Maar wacht, daar is toch CDA-leider Sybrand Buma, die hem verwijt dat hij kritiek heeft, maar is weggelopen bij de kabinetsformatie.

1 november 2017, 13:04

Tijd voor de lunchpauze

Als allerlaatste interrumpeerder weet GroenLinks-leider Klaver VVD'er Dijkhoff nog een vraag te stellen. Klaver signaleert dat er bij de VVD ‘iets aan het keren is’ als het om het klimaat gaat. ‘Is Dijkhoff bereid om over onze klimaatwet het gesprek aan te gaan?’ GroenLinks en PvdA namen vorig jaar het initiatief tot die wet. Dat zegt Dijkhoff toe. ‘Maakt mij niet uit wat de oorsprong van die wet is.’

Dat gezegd hebbende, is het tijd voor de lunchpauze. Kamervoorzitter Arib schorst het debat. Na de lunch is het woord aan GroenLinks-leider Klaver.

Het nieuwe kabinet in Vak K. Foto anp
Foto anp

1 november 2017, 12:45

Dijkhoff 'gokt' op werkgelegenheid

GroenLinks-leider Klaver botst met VVD-leider Dijkhoff over het coalitieplan om de dividendbelasting af te schaffen. Klaver haalt de woorden van Dijkhoff aan dat het fantastisch gaat met Nederland. ‘Betekent dat dat mensen die klagen over hoe het gaat, ongelijk hebben? Is dat onterecht?’ Zeker niet, reageert Dijkhoff. ‘We hebben het heel goed, maar we hebben ook een probleem met het vertrouwen in de politiek.’

Klaver somt wat zaken op die reden zijn voor Nederlanders om te klagen. Bijvoorbeeld omdat ze niet rond kunnen komen en tegelijk in het regeerakkoord lezen dat de dividendbelasting van 1,4 miljard wordt afgeschaft, waarvan buitenlandse beleggers profiteren. Daarop reageert Dijkhoff met het verdedigen van die maatregel. Volgens de VVD’er zorgt de afschaffing van de belasting er voor dat er geen werkgelegenheid verloren gaat.

Klaver werpt tegen dat het Centraal Planbureau stelt dat de afschaffing van de dividendbelasting geen enkel effect heeft, dus ook niet ten goede van de werkgelegenheid. ‘Ik snap die keuze niet en dus snap ik dat mensen in het land boos worden. Dat moet de politiek zich aanrekenen.’

Logisch dat het CPB dat niet weet, want het planbureau weet niet wat er in de boardrooms van buitenlandse bedrijven wordt besloten, werpt Dijkhoff tegen. Bovendien is ‘geen effect’ iets anders dan ‘onbekend effect’. Klaver: ‘Dus alleen de kans dat er meer bedrijven naar Nederland komen, daar heeft Dijkhoff 1,4 miljard voor over?’ Ja, zegt Dijkhoff, het is een kans, een gok. ‘Dat is geen verantwoord beleid’, reageert Klaver.

Emile Roemer van de SP stelt dat het kabinet een internationale belastingoorlog begint door de dividendbelasting af te schaffen. Volgens Dijkhoff reageert de coalitie juist op internationale ontwikkelingen en probeert de regering Nederland aantrekkelijk te houden voor bedrijven uit het buitenland.

GroenLinks, de SP en de PvdA hebben samen een plan gepresenteerd om voor 10 miljard te versleutelen aan het regeerakkoord. De drie linkse partijen draaien onder meer het afschaffen van de dividendbelasting terug.

Linkse vrienden onderweg naar het debat over de regeringsverklaring. Foto anp
Premier Rutte in vak K tussen zijn nieuwe bewindsliedenploeg. Foto anp

1 november 2017, 12:30

Pleidooi voor samenwerking

In het tweede deel van Dijkhoffs betoog reikt hij de oppositie nadrukkelijk de hand. Hij geeft alle oppositieleiders beurtelings een compliment. ‘Waarom werken we dan niet meer samen?’ Per slot, zo betoogt hij, werken we allemaal heel hard met evenveel ondankbaarheid als beloning, voor hetzelfde: een beter Nederland. 'De oppositie weet ook wel dat als ze met andere partijen aan tafel hadden gezeten daar iets anders uit was gekomen dan vooraf gehoopt. Dit regeerakkoord, nee, dat is ook niet het VVD-programma.’

Dijkhoff wil maar zeggen: tel uw zegeningen. ‘Democratie is niet wat de helft plus één wil. Bestrijden we hier onze eigen vierkante millimeter en complimenteren we elkaar na het debat wie dat het beste heeft verwoord?' Daar voelt Dijkhoff niet voor. Wel: ‘Hoe kunnen we samen het beste doen voor Nederland?’ Daarmee komt hij aan het eind van zijn betoog.

Maar de oppositie laat hem niet zomaar gaan. PvdA-leider Asscher, PvdD-leider Thieme en GL-leider Klaver staan klaar om hem te bevragen over het kabinetsbeleid.

Het kabinet in vak K. Foto anp

1 november 2017, 12:14

Debat op rechts: Dijkhoff vs Baudet

VVD'er Dijkhoff krijgt zijn eerste interrupties voor de kiezen. SP-leider Roemer haalt het pact aan dat hij met PvdA en GroenLinks heeft gesloten om het regeerakkoord bij te stellen. Hij refereert aan de handreiking die het kabinet doet aan de oppositie – ‘omdat de marge hier en aan de overkant (de Eerste Kamer, red.) uiterst smal is’ – maar volgens Roemer komt daar in de praktijk niets van terecht. Dat is een lastige boodschap, vindt Dijkhoff. Want Roemer kan van hem niet verwachten dat wat de SP'er een slecht plan vindt, Dijkhoff ook meteen een slecht plan vindt. ‘Ik wil kijken naar problemen en hoe je die aanpakt. Maar ik wil niet beginnen met iets weg te geven.’

Vervolgens interrumpeert Thierry Baudet, fractieleider van het Forum voor Democratie. ‘Waarom hoor ik Dijkhoff niet over het VVD-kartel in de zorg?’ De FvD-voorman somt VVD’ers op die bij zorginstellingen terecht zijn gekomen. De laatste is Henk Kamp. De oud-minister gaat aan de slag bij Actiz, een brancheorganisatie voor zorgondernemers. ‘Ja’, reageert Dijkhoff op de kartelvraag, ‘de heer Baudet zal mij de komende jaren nooit horen over iets wat niet bestaat.' Hij vindt het logisch dat mensen die veel ervaring hebben in besturen, geregeld in verschillende bestuursfuncties opduiken. 'Dat mensen ergens goed in zijn, betekent dat ze bij zulke functies terecht kunnen komen. Je kunt niet verwachten van een speler die in het eerste van PSV staat, dat die rechtstreeks van het hockeyveld is komen rennen.’

Wat een arrogantie, vindt Baudet. Hij hekelt het standpunt van de VVD tegen het raadgevend referendum. Dijkhoff slaat meteen terug: 'Ik word door meneer Baudet beschuldigd van arrogantie. Dan heb ik het wel erg bont gemaakt.'

1 november 2017, 11:57

Debuut van VVD-fractieleider Dijkhof

Klaas Dijkhoff maakt zijn debuut als fractievoorzitter van de VVD. ‘Je wil eigenlijk gewoon dat de politiek aan de slag gaat en zorgt dat het de mensen wat beter gaat.’ Volgens Dijkhoff geloven de mensen nog niet echt dat ze meer geld overhouden in de portemonnee. ‘Dat er meer agenten op straat komen om Nederland veilig te houden. En dat onderwijs een impuls gaat krijgen. Dat we Nederland duurzamer maken en dat er een flink bedrag naar defensie gaat.’ Dat moet de kiezers allemaal worden verteld, meent Dijkhoff, en dat heeft te maken met de wijze waarop politiek wordt bedreven in Nederland. Hij signaleert een gebrek aan vertrouwen in de politiek.

Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren valt Dijkhoff aan op het voornemen in het regeerakkoord om het de Wet raadgevend referendum te schrappen. Kennelijk is de VVD bang voor het volk, zegt ze. Dijkhoff reageert dat hij het referendum geen goed instrument vindt voor besluitvorming. Hij is 'fan' van de Nederlandse overlegdemocratie. 'Ook in mijn persoonlijke leven werkt dat beter. Als ik enkel bij simpele meerderheid zou beslisen zou ik elke avond friet eten en Netflix kijken. Maar het is verstandiger om in overleg andere keuzes te maken.'

Thieme zegt: 'Hoor ik Dijkhoff nu zeggen dat mensen niet kunnen zeggen wat goed voor ze is?' Snedig reageert de VVD'er: 'U hoort alleen uzelf dat zeggen.'

Hoe het ook zij, voordat de coalitie de referendumwet kan schrappen, vindt er komende maart nog een referendum plaats over de 'sleepwet'. Dijkhoff vindt het belangrijk dat die 'anti-terreurwet' er komt.

VVD-fractieleider Klaas Dijkhoff. Foto Freek van den Bergh / de Volkskrant
Rutte luistert naar PVV-leider Wilders Foto ANP

1 november 2017, 11:50

5 minuten pauze

Kamervoorzitter Arib schorst de vergadering voor 5 minuten, wellicht zijn sommige politici toe aan een sanitaire stop. Na de pauze mag kersvers VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff de plannen van de nieuwe coalitie verdedigen.

CDA-minister Ferdinand Grapperhaus in Vak K. PVV-leider Wilders heeft een motie van wantrouwen tegen hem op zak omdat Grapperhaus in het verleden heeft gepleit voor een dialoog met Syriëgangers. Foto anp

1 november 2017, 11:43

Wilders rondt (eindelijk) af

Na een kleine twee uur is Wilders nog steeds aan het woord. Maar een afronding lijkt in zicht. De fractieleiders zijn even uitgeïnterrumpeerd en Wilders krijgt de kans zijn verhaal af te maken. De Nederlanders worden gepakt, terwijl de buitenlanders profiteren, zo stelt hij. 'De postcodekanjer gaat naar Afrika', zegt hij. Het budget voor ontwikkelingssamenwerking wordt door de nieuwe coalitie verhoogd. Tegelijkertijd gaat in Nederland het lage btw-tarief omhoog van 6 naar 9 procent.

Maar wacht, daar staat toch weer PvdA-leider Lodewijk Asscher klaar om Wilders te onderbreken. Asscher mist de EU in het betoog van de PVV'er. Kijk naar de Brexit, zegt de PvdA-leider. Sindsdien lijden de Britten onder economische malaise en is in de rest van Europa de steun voor de EU enkel gestegen.

‘Ik heb het als eerste genoemd aan het begin van mijn betoog’, zegt Wilders. ‘Ik heb gezegd: verlaat de Europese Unie zodat we weer de baas worden over onze eigen grenzen en immigratiebeleid.’ Volgens Wilders zal het met Groot-Brittannië veel beter gaan als het de EU verlaat. ‘De eerste jaren doet het pijn, maar daarna is er veel meer economische groei.’ Wilders haalt die wijsheid uit een controversieel onderzoeksrapport dat de PVV heeft laten maken over een 'Nexit', het uit de EU stappen van Nederland. De economie zal uiteindelijk 10 procent groeien, weet Wilders. ‘Uit de EU stappen is het stomste wat je kunt doen’, werpt Asscher tegen. Het wordt welles-nietes. ‘Wij moeten de EU uit!’, reageert Wilders.

En ook Van der Staaij heeft nog een vraag voor de PVV-leider. Hij wil weten of Wilders wellicht een positief slot aan zijn betoog kan geven. Want voor christenen is het vandaag dankdag. ‘Waar moeten we nu dankbaar voor zijn?’, daagt Van der Staaij Wilders uit. Die reageert met: ‘Dat er gelukkig genoeg Nederlanders zijn die zich niet laten gek maken door Rutte die alles bij elkaar heeft gelogen zijn hele leven.’

Aan het eind van zijn verhaal memoreert Wilders dat hij dertien jaar bewaking krijgt. Dat is de prijs die hij bereid is te betalen om ervoor te zorgen dat Nederland een vrij land wordt. Vrijheid staat voor Wilders gelijk aan de-islamisering.

PVV-leider Geert Wilders . Foto anp

1 november 2017, 11:23

Kiesraad: referendum 'sleepwet' komt er

Ondertussen buiten de plenaire zaal: het referendum over de 'sleepwet' komt er, meldt de Kiesraad. De initiatiefnemers hebben ruim 400.000 handtekeningen ingezameld, ruim voldoende om een raadgevend referendum af te dwingen. De volksraadpleging zal waarschijnlijk gelijktijdig plaatsvinden met de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2018. Het nieuwe kabinet zit met dit referendum in de maag. De coalitie wil de Wet raadgevend referendum afschaffen. De vier partijen hebben nog buikpijn van de ervaring met het Oekraïnereferendum. VVD, CDA, D66 en ChristenUnie zijn van plan, ongeacht de uitkomst van het aanstaande referendum, de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten gewoon te handhaven.

1 november 2017, 10:52

Men staat voor Wilders in de rij

Wie dacht dat Wilders weinig of niet geïnterrumpeerd zou worden, omdat hij grosso modo hetzelfde verhaal houdt als altijd, komt bedrogen uit. De PVV-leider wordt door de ene na de andere fractievoorzitter onderbroken.

Daar staat Denk-voorman Kuzu bij de interruptiemicrofoon. Een dubbele nationaliteit heeft niets met loyaliteit te maken, zegt hij tegen Wilders. 'Maar een buitenlands paspoort schept verplichtingen', zegt Wilders. 'We zijn hier in Nederland. Hier gelden de Nederlandse regels. Ik wil niet de schijn van een dubbele loyaliteit.'

Kuzu probeert de rollen om te draaien. Als Wilders kan twijfelen aan de loyaliteit van de half-Zweeds Ollongren, dan vraagt Kuzu zich af of Wilders, met al zijn Israëlische contacten, niet de 'lange arm is van de Israëlische regering'.

Vervolgens komt Baudet van het Forum voor Democratie naar voren om het punt van Wilders te verdedigen. Staatsrechtelijk is iemand met een tweede paspoort 'onderworpen aan een buitenlandse staatsmacht', zegt Baudet. 'Dank voor uw steun', zegt de PVV-leider tegen zijn rechtse electorale concurrent.

Als één schaap over de dam is... De fractievoorzitters staan inmiddels in de rij om PVV-leider Wilders te interrumperen. Iedereen wil zijn 'grijsgedraaide plaat' over de islam van repliek dienen. 'Dit is niet uw land, dit is óns land', zegt GroenLinks-leider Klaver. 'Wij zullen altijd optreden tegen discriminatie', zegt SP'er Roemer, die waarschuwt tegen Wilders' harde retoriek. Wie Wilders interrumpeert, krijgt een felle reactie terug. Wat zijn tegenstanders zeggen is steevast 'complete onzin'.

Buma interrumpeert Wilders en zegt dat hij het zeer eens is met de PVV-leider dat haat en geweld moet worden aangepakt. Dan is het ook logisch, zegt Buma, dat Wilders ook vindt dat de straf voor haatzaaien verdubbeld wordt van 1 naar 2 jaar cel, zoals Rutte III wil. ‘Geen sprake van’, reageert Wilders. Het wetsartikel over haatzaaien moet wat Wilders zo snel mogelijk uit het wetboek worden geschrapt. Hijzelf heeft geen steun van dat wetsartikel ondervonden. ‘De mensen die mij bedreigen komen nooit voor de rechter’, zegt Wilders.

PVV-leider Geert Wilders Foto ANP

1 november 2017, 10:40

Intermezzo - debat is uithoudingsproef

Een oefening in zitvlees. Dat worden de komende twee dagen voor de nieuwe ministers en staatssecretarissen. De enige die, afgezien van pauzes, enige lichaamsbeweging krijgt is premier Mark Rutte. De ministers en staatssecretarissen worden geacht twee dagen geïnteresseerd in het kabinetsvak in de Tweede Kamer, vak K, het debat over de regeringsverklaring te volgen.

Vorige keren had iedere bewindspersoon huiswerk mee van zijn ambtenaren. Bij de ondertekening van de ambtsoverdracht kregen zij ook het ‘overdrachtsdossier’ aangereikt. Dat was een boekwerk waarin niet alleen het departement werd uitgelegd maar ook alle lopende kwesties werden samengevat. Kwesties waar op termijn een beslissing moest worden genomen. Deze overdrachtsdossiers werden in de jaren negentig op verzoek ook gepubliceerd en waren voor bijvoorbeeld journalisten een enorm handig overzichtswerk. Maar bij het aantreden van Rutte III blijken de inhoudsvolle overdrachtsdossiers een zeldzaamheid geworden.

De meeste departementen hebben een soort introductiefolder samengesteld over het ministerie. Over de afdelingen en afdelingshoofden. Niets over lopende kwesties of vraagstukken die een beslissing vergen. Bij de ministeries van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en van Sociale Zaken, de ministeries met veruit de grootste begrotingen, lopen de verklaringen uiteen.

Bij VWS stellen ze dat het dossier min of meer in vergetelheid is geraakt na het aantreden van Edith Schippers als minister in 2010. Die zou indertijd hebben aangegeven dat zij geen zin had het boek te lezen. Zij wilde al pratend met ambtenaren van lopende en komende kwesties op de hoogte gebracht en meteen haar visie ventileren. Zo worden nu de nieuwe bewindslieden ook weer ingewerkt.

Bij SZW heet het dat er nauwelijks losse eindjes in het beleid zijn. En voor zover die er zijn, worden die in kennismakingsgesprekken met de minister Wouter Koolmees (D66) en staatssecretaris Tamara van Ark (VVD) doorgenomen.

Natuurlijk zijn er uitzonderingen. Het ministerie van Infrastructuur en Milieu, I&M, en het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) hebben nog als vanouds een heus boekwerk opgesteld. Er is dan ook geen sprake van gecoördineerd beleid, bezweert de Rijksvoorlichtingsdienst. Elk ministerie heeft zelf bedacht hoe de nieuwe bewindslieden worden ingewerkt. De nieuwe bewindslieden die vroeger van het debat over de regeringsverklaring gebruik maakten om het overdrachtsdossier door te ploegen, krijgen nu hapklare brokken doorgestuurd. Zodat de twee dagen oefening in zitvlees toch nuttig besteed kunnen worden.
Gijs Herderscheê

Foto ANP

1 november 2017, 10:38

Segers: U heeft ze goed onder controle

De volgende die een oorwassing krijgt van PVV-leider Wilders is ChristenUnie-voorman Gert-Jan Segers. Hoe kan het dat hij als Christen het heeft kunnen toestaan dat het woord islam niet één keer voor komt in het regeerakkoord, sneert Wilders. Segers steekt 'een middelvinger' op naar christenen, vindt de PVV'er. Vanuit de PVV-bankjes klinkt lauw geroffel. 'Een matig applaus', merkt Segers op. 'Nou nog een keer dan, wat harder', zegt Wilders, waarop zijn fractiegenoten harder roffelen. 'Dat heet kadaverdiscipline', zegt Segers. 'U heeft ze nog goed onder controle.'

1 november 2017, 10:30

Wilders roept: 'Dit is mijn land!'

Ook PvdA-leider Lodewijk Asscher interrumpeert Wilders. 'Ook mensen die Mohammed heten, gewone Nederlanders zoals de heer Wilders en ik, zetten zich in voor Nederland. Die mensen verdienen geen veeg uit de pan, maar een compliment.' Nee, zegt Wilders, het was juist de PvdA die jarenlang de grenzen openzette, het was de PvdA die jarenlang wegkeek van de problemen van de massa-immigratie.

`Wees een vent en dien vast die motie van wantrouwen in, dan hebben we dat ritueel vast gehad¿, zegt Asscher tegen Wilders. Nee, zegt de PVV-leider, `moties dienen we altijd in tweede termijn in¿. Uit de zaal klinkt gelach. `Dat is nieuw bij Wilders¿, zegt Asscher. In het verleden heeft de PVV¿er een motie van wantrouwen aan het begin van debatten ingediend.

Wilders geeft toe: `Ja, ik heb moties van wantrouwen voor de bewindspersonen met een dubbele nationaliteit.¿ Minister van Binnenlandse Zaken Kajsa Ollongren heeft ook een Zweeds paspoort en kan dus een motie verwachten later vandaag. `Ik wil geen schijn van dubbele loyaliteit. Ik wil geen Turken, Zweden of Kroaten in dit huis¿, roept Wilders. `Mag ik dat niet zeggen in dit huis? Dit is mijn land!¿

Premier Rutte in de Tweede Kamer. Foto ANP

1 november 2017, 10:15

De bekende tirade van Wilders

Nu Rutte klaar is, is het de rest van de dag de beurt aan de Kamer. Afwisselend mogen de oppositiefracties en de coalitiefracties het woord voeren, te beginnen met de grootste oppositiepartij, de PVV. Fractievoorzitter Geert Wilders bijt het spits af.

Tja, begint PVV-leider Wilders zijn betoog. Schouderophalend begint hij. Dit kabinet bestaat uit 'slaafse' types die beloond zijn voor hun loyaliteit, stelt hij. Het zijn mensen die 'jarenlang koffie moesten halen voor Halbe Zijlstra'. Dit kabinet leeft in zijn eigen wereld, Wilders noemt dat 'de planeet Rutte'. Op die planeet heeft men lak aan het volk, walst men bijvoorbeeld over referenda heen. 'Het gaat om platte macht, het gaat om het pluche. Vanaf een wolk kijken ze vanaf planeet Rutte naar beneden.'

Dit kabinet begrijpt de wereld niet, zegt Wilders. Gewone Nederlanders zijn niet uitgenodigd op planeet Rutte, sneert hij. Het is de inmiddels bekende tirade van Wilders tegen de kabinetsplannen. 'Voorspelbaarheid is zijn grootste vijand', schrijft verslaggever Frank Hendrickx over de PVV-leider.

Wilders memoreert vroeger tijden toen 'Nederland nog Nederland was'. Maar die tijden zijn volgens de PVV-leider voorbij. Nu zijn de moskees opgerukt in Nederland, is de souvereiniteit overgedragen aan de EU, 'een land dat ging over zijn eigen grenzen'. Hij wordt geïnterrumpeerd door D66-leider Pechtold. 'Over welke tijd spreekt u eigenlijk?' Wilders reageert: 'In elk geval de tijd voordat u in de politiek kwam. Zo ongeveer 1850.'

Hij geeft een opening aan Pechtold om enkele keerzijden van de 19de eeuw te noemen. 'Toen Nederland nog kolonieën had, zoals Indonesië, het land van uw ouders en een land met veel moslims.' De PVV-leider negeert de D66'er en herhaalt zijn ideaalbeeld van Nederland. 'Het is maar goed dat dit kabinet inzet op geschiedenisles', grapt Pechtold. Vanuit vak K kijkt premier Rutte lachend toe.

Wilders vervolgt zijn betoog. Zijn tirade richt zich nu op de islam. 'Onze identiteit verdwijnt onder de zwarte schaduw van de islam', waarschuwt hij. Rutte III bestaat uit 'lafaards' die geen oog hebben voor dit gevaar, stelt hij. Dit kabinet blijft gewoon immigranten toelaten. 'Onze mensen betalen zich blauw aan de zorg, maar die is gratis voor asielzoekers. Dat heet discriminatie.'

1 november 2017, 10:03

Rutte zet zich 'met hart en ziel' in

`We willen dat jongeren meer weten van onze geschiedenis.¿ Vandaar dta het kabinet wil dat alle kinderen een keer de Nachtwacht zien.

'Ons werk houdt niet op bij de grens', zegt Rutte onder het kopje 'buitenland'. 'Vandaar dat er meer investeringen komen in defensie, diplomatie en ontwikkelingssamenwerking. Nationaal en internationaal liggen in elkaars verlengde, het zijn geen tegenpolen.'

Rutte sluit zijn regeringsverklaring af. 'Het duurt even, maar dan heb je ook wat.' De premier wijst op zijn ministers en staatssecretarissen 'die popelen om aan de slag gaan'. Dan reikt Rutte de oppositie de hand: 'Het regeerakkoord is geen eindpunt maar een beginpunt. Overleg is mogelijk.' De Tweede Kamer lacht als Rutte zegt: 'De deur van de Trêveszaal staat op een ruime kier.' Rutte pikt de hilariteit op. 'Ik snap de reactie: eerst zien dan geloven.'

Tenslotte zegt Rutte persoonlijk te worden. 'Dit is een heel speciaal positief moment. Er komt onvermijdelijk kritiek. Dat is de crux van democratie. Maar! Wat zou het mij veel waard zijn als we allemaal de urgentie snappen dat er oplossingen worden gevraagd. Ik ga me daar met hart en ziel voor inzetten'

Foto ANP

1 november 2017, 9:59

Rutte wil een ambiteus klimaatbeleid

Nu spreekt de premier over de arbeidsmarkt. 'Vast moet minder vast en flex minder flex. Zo moet de arbeidsmarkt toegankelijker en eerlijker worden. En de pensioenopbouw moet meer aansluiten bij de levensfase.'

'Wonen in de stad moet ook voor middengroepen bereikbaar zijn', zegt Rutte, 'niet alleen voor mensen die in de sociale woningbouw terecht komen of mensen die zich een dure koopwoning kunnen veroorloven.'

Dan het klimaat. Daarover is Rutte III ambitieus, zegt de premier. ‘We hebben langetermijn denken en kortetermijn doen nodig.’ Daarom moeten er klimaatakkoorden worden gesloten en er moet een Klimaatwet komen – een initiatief van GroenLinks en PvdA, overigens. Rutte noemt de kilometerheffing voor vrachtwagens en meer wind-op-zee. 'Bij problemen met water kijkt iedereen naar Nederland, hetzelfde geldt voor voedselveiligheid.' Rutte wil dat iedereen naar Nederland gaat kijken als het gaat om klimaatbeleid.

1 november 2017, 9:51

En dan het beleid

Premier Rutte zegt de zaal niet te willen vermoeien met het oplezen van alle (honderden) maatregelen uit het regeerakkoord, wel wil hij enkele hoofdlijnen uitlichten.

Het kabinet gaat op vier borden tegelijk schaken, stelt hij. 1: Extra geld voor onderwijs, zorg en defensie. 2: Een hervorming van het belastingstelsel en pensioenstelsel. 3: Een ambitieus klimaatbeleid ('Dat is niet links of rechts, maar nodig.' 4: Internationale samenwerking en realisme ('Die gaan hand in hand'). Daarom trekt het kabinet meer geld uit voor ontwikkelingssamenwerking. ‘We gaan niet zomaar bijplussen, we willen ook echt wat bereiken.’

De rechtsstaat wordt ook versterkt 'in repressief opzicht'. Ook noemt Rutte de daders van de aanslag op MH17. Het kabinet zal alles op alles zetten om hen in Nederland te berechten.

Rutte loopt vooruit op het sluiten van zorgakkoorden. ‘Zo houden we de beste zorg voor iedereen toegankelijk en betaalbaar.’ Ook wijst hij op de investeringen in het openbaar vervoer en de aansluiting op ov, fiets en auto.

1 november 2017, 9:36

Regeringsverklaring

Premier Rutte begint zijn betoog met een moment van medeleven met de slachtoffers van de aanslag in New York. Daarna gaat hij over tot de regeringsverklaring. Hij citeert zijn voorganger Dries van Agt, die voorheen recordhouder was van de langste formatie ooit (in 1977). Rutte heeft dat record met de formatie van zijn derde kabinet doorbroken.

Voordat Rutte ingaat op de plannen van zijn nieuwe kabinet, dankt hij de mensen met wie hij in zijn vorige kabinet heeft samengewerkt, onder hen de bewindslieden van de PvdA. Hij dankt ook de drie informateurs die hebben geholpen bij het zoeken 'naar de kwadratuur van een cirkel'.

Rutte presenteert een 'heel gewoon Nederlands kabinet', zegt hij. Dit kabinet is een samenwerking tussen partijen van heel verschillende signatuur, zoals ook honderd jaar geleden verschillende stromingen elkaar vonden in de pacificatie. Dit kabinet wil zoeken naar breed draagvlak, zegt Rutte, het steunt immers op de kleinst mogelijke meerderheden in Tweede en Eerste Kamer. Maar dat draagvlak wil Rutte ook zoeken in de samenleving, onder die mensen, 'alle Nederlanders', voor wie politiek uiteindelijk wordt bedreven.

'Zorgvuldigheid moest in deze formatie boven snelheid gaan', verklaart de premier de lange duur van de formatie. 'We zijn er goed uitgekomen en we hebben er zin in', zegt Rutte over de samenwerking tussen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie.

Bovenal moeten 'de middengroepen' gaan merken dat hun offers in crisisjaren 'niet voor niets zijn geweest'. Hij benadrukt dat dit kabinet 'er wil zijn voor iedereen die iets bijdraagt in dit land'. 'Het woord 'gewoon' is inclusief bedoeld', zegt hij. De afgelopen tijd heeft Rutte veel gesproken over de 'gewone normale Nederlander'. Nu zegt hij: 'Dit kabinet wil een sterk land nog beter maken voor iedereen.'

De partijleiders van de vier coalitiepartijen: Rutte (VVD), Pechtold (D66), Buma (CDA) en Segers (ChristenUnie) Foto Freek van den Bergh

1 november 2017, 9:30

Volgorde van het debat

De volgorde is vandaag als volgt. Als eerste is de beurt aan minister-president Rutte voor het uitspreken van de regeringsverklaring. Hij mag hierbij niet worden onderbroken. Daarna is het woord aan Geert Wilders als leider van de grootste oppositiepartij. Vervolgens krijgen om beurten de fractieleiders van de coalitiepartijen en oppositiepartijen het woord, op volgorde van grootte.

De sprekersvolgorde en spreektijden (exclusief interrupties):

1. G. Wilders PVV 35 min
2. K.H.D.M. Dijkhoff VVD 40 min
3. J.F. Klaver GroenLinks 30 min
4. S. van Haersma Buma CDA 35 min
5. E.G.M. Roemer SP 30 min
6. A. Pechtold D66 35 min
7. L.F. Asscher PvdA 30 min
8. G.J.M. Segers ChristenUnie 25 min
9. M.L. Thieme PvdD 25 min
10. H.C.M. Krol 50PLUS 25 min
11. C.G. van der Staaij SGP 20 min
12. T. Kuzu DENK 20 min
13. T.H.P. Baudet FvD 20 min

1 november 2017, 9:21

Eindelijk mag de oppositie los

Vooral de handen van de negen oppositieleiders jeuken om dit nieuwe kabinet het vuur na aan de schenen te leggen. Maanden lang zweefden zij in een vacuüm in afwachting van een akkoord tussen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie. Eindelijk is er weer een missionaire regering waartegen zij zich als oppositie kunnen afzetten en toe kunnen verhouden. Verslaggever Frank Hendrickx verkent in dit artikel het speelveld in het oppositiekamp.

PVV-leider Geert Wilders in gesprek met 50Plus-leider Henk Krol Foto anp
Meer over