Live

Teruglezen - 'Ja-kamp lijkt te groeien'

Het Griekse referendum over nieuwe hervormingen in ruil voor financiële steun nadert. Het is een nek-aan-nek-race: uit de laatste peiling blijkt dat het ja-kamp met 1 procent verschil leidt. Lees hier alle gebeurtenissen van vrijdag terug. Gisterenavond gingen de Grieken massaal de straten op om hun stem te laten horen. Van geweld was nauwelijks sprake, toch liepen de emoties hoog op. Volkskrant hield gedurende de hele vrijdag een liveblog bij, lees hier alle gebeurtenissen terug.

Premier Tsipras tijdens zijn toespraak in het centrum van Athene. Beeld reuters
Premier Tsipras tijdens zijn toespraak in het centrum van Athene.Beeld reuters

Tussen de drieduizend en vijfduizend mensen zijn vrijdag in Brussel de straat opgegaan om de Grieken op te roepen 'nee' te stemmen tijdens het referendum van zondag. Dat meldt persbureau ANP. Een vertegenwoordiger van regeringspartij Syriza kreeg een grote kaart aangeboden met 1500 handtekeningen.

De betoging was georganiseerd door het platform Samen met de Grieken, waarin politici, vakbonden en culturele organisaties deelnemen. Volgens de organisatoren is het 'belangrijk dat we aan het Griekse volk tonen dat er ook buiten Griekenland mensen voorstander zijn van een 'nee' op het referendum'.

Volgens onderzoeksbureau Ipsos leidt het ja-kamp op dit moment de peilingen met een verschil van 1 procent. 44 procent van de Grieken zal volgens de peiling voor hervormingen stemmen, de tegenstanders kunnen rekenen op 43 procent. Volkskrant-verslaggeefster Carlijne Vos is in Athene en vertelt dat het aantal voorstanders inderdaad groeit. 'De sluiting van de banken maakt mensen ongerust, het is een voorbode voor wat er kan gebeuren als Griekenland uit de euro zou stappen. Ze kunnen nu al niet meer pinnen, wat moeten ze dan volgende week?'

Vos beaamt dat het een nek-aan-nekrace blijft. De nee-stemmers voelen zich gesterkt door het IMF-rapport. 'Voor hen is de rek eruit, ze willen niet nog meer bezuinigingen accepteren. In de conclusies van het IMF zien ze een alternatieve route: eerst schuldenverlichting en een financiële injectie, en pas schulden aflossen wanneer de economie weer draait.'

De Grieken geloven dat een 'nee'-stem op het referendum een 'nee' tegen hervormingen is, maar niet tegen de euro. Vos zegt dat de tegenstanders opkijken tegen premier Tsipras, die zijn rug rechthoudt. Bij zijn toespraak op het Syntagma-plein was de opkomst gigantisch. De sfeer op het plein was gemoedelijk, rellen waren er nauwelijks. De emotie was desalniettemin sterk, de demonstranten riepen tot 's avonds laat leuzen als 'Merkel is niet de president van Europa' en 'We willen onze kinderen eten geven'.

Ja-stemmers demonstreren. Beeld afp
Ja-stemmers demonstreren.Beeld afp
De straten in Athene staan vol. Beeld afp
De straten in Athene staan vol.Beeld afp

Bij het bestuursoverleg van het IMF afgelopen woensdag hebben Europese staten hun twijfel geuit over de timing van het uit te brengen IMF-rapport. Dat melden betrokkenen aan persbureau Reuters. Het rapport werd donderdag, drie dagen voor het referendum, uitgebracht en stelt dat de Griekse overheidsfinanciën niet draaglijk zijn zonder aanzienlijke schuldenverlichting.

Tspiras gebruikt het rapport om een 'nee'-stem tegen verdere hervormingen te legitimeren. Waarschijnlijk is dat precies wat de Europese staten wilden voorkomen toen ze hun twijfel naar voren brachten. Er vond geen stemming plaats omdat de Europeanen duidelijk in de minderheid waren. Bovendien waren de Verenigde Staten voor het uitbrengen van het rapport. Deze tegenstelling past in het al maandenlang voortdurende meningsverschil tussen de Verenigde Staten en Europa met betrekking tot de Griekse crisis.

De Europese staten waren volgens de bronnen ook bang dat het rapport af zou leiden van de constatering dat de linkse regering van Tspiras sinds het begin van haar aantreden slecht economisch beleid voert. Hierdoor zou de Griekse economie, die net aan het opkrabbelen was, ten onder zijn gegaan.

Het IMF besloot het rapport toch te publiceren, omdat ze alle relevante feiten boven tafel wil hebben voorafgaand aan het referendum van zondag. Ze nam het risico dat het rapport gepolitiseerd zou worden voor lief. 'Het was geen makkelijke beslissing', meldt een woordvoerder van het IMF. 'Maar Europa moet begrijpen dat niet alles volgens haar voorwaarden kan gaan.'

Premier Tsipras verwijst in zijn toespraak naar het IMF-rapport. Beeld ap
Premier Tsipras verwijst in zijn toespraak naar het IMF-rapport.Beeld ap

De Atheense burgemeester George Kaminis is aanwezig bij een demonstratie van voorstanders. Hij beschuldigt de Griekse regering van leugens en bedrog. 'Ze zeggen dat ze binnen 24 uur overeenstemming kunnen bereiken, terwijl niemand met ze praat', zo vertelt hij de menigte.

De Griekse premier Alex Tsipras houdt een toespraak in het centrum van Athene. 'Wij Grieken zijn vastbesloten onze toekomst in eigen hand te nemen. Wat er zondag ook gebeurt, dit is een viering van de democratie', sprak hij tegen tienduizenden demonstranten.

Ook riep hij de Grieken weer op 'nee' te stemmen aanstaande zondag. 'Laten we een trots "nee" zeggen tegen ultimatums en tegen degenen die ons chanteren'. De menigte reageerde door 'Oxi, oxi, oxi' te scanderen, wat 'Nee, nee, nee' betekent. De toespraak werd maar gedeeltelijk uitgezonden op de Griekse televisie. Griekse media hebben grotendeels partij gekozen voor de ja-stemmers.

Volg de protesten tegen hervormingen op het Syntagma plein in Athene via onderstaande livestream van het Russische televisienetwerk RT.

Steeds meer Grieken gaan in Athene de straat op om hun stem te laten horen. Inmiddels staan er 25.000 nee-stemmers tegenover 20.000 ja-stemmers op de Griekse straten. Dat meldt de politie aan persbureau AFP. Eerder meldde persbureau Reuters dat er zeker 20.000 mensen op de been waren.

Dat de tegenstanders in de meerderheid zijn tijdens de steunbetuigingen betekent niet dat zij het referendum zullen winnen. In de peilingen staan beide kampen op 42 tot 44 procent van de stemmen. Een 'ja' bij het referendum op zondag betekent een ja tegen meer hervormingen in ruil voor financiële steun, een 'nee' wijst de bezuinigingen af die de Europese geldschieters eisen in ruil voor hulp.

De uitslag van het referendum zal door de actoren verschillend worden geïnterpreteerd. De Griekse premier Tsipras probeert het volk ervan te overtuigen dat een afwijzende stem van het Griekse volk zijn onderhandelingspositie beter maakt. Voorzitter van de eurogroep Dijsselbloem zegt dat een nee de kans op overeensteming juist verkleint. Verder overleg is dan vrijwel uitgesloten, zei hij.

Ja-stemmers demonstreren bij het Kallimarmaro stadion in Athene. Beeld epa
Ja-stemmers demonstreren bij het Kallimarmaro stadion in Athene.Beeld epa

Diverse landen in de eurozone hebben geprobeerd het IMF-rapport over de Griekse situatie te blokkeren. Dat meldden ingewijden in Brussel vandaag. Op donderdag werd het rapport openbaar gemaakt, waaruit blijkt dat het land gebaat zou zijn bij minder strenge voorwaarden voor haar uitstaande leningen. Om de schuldenlast voor Griekenland dragelijk te maken zal het land bovendien de komende drie jaar nog zeker 36 miljard euro nodig hebben. Het IMF schatte de totale financieringsbehoefte van Griekenland voor de periode tot en met eind 2008 op 50 miljard euro.

Volgens de Griekse premier Alexis Tsipras rechtvaardigt de IMF-analyse zijn beslissing om een steunpakket van de schuldeisers te weigeren als er geen schuldenverlichting komt.

Nog altijd zijn het aantal voor- en tegenstanders van meer hervormingen in ruil voor extra steun in Griekenland in evenwicht. Uit meerdere peilingen vrijdag vooruitlopend op het referendum zondag blijkt dat zowel het ja-kamp als het nee-kamp goed is voor 42 tot 44 procent van de stemmen.

Een vrouw haalt geld uit een pinautomaat terwijl een agent op wacht staat. Beeld epa
Een vrouw haalt geld uit een pinautomaat terwijl een agent op wacht staat.Beeld epa

De Griekse politie is in het centrum van Athene slaags geraakt met groepen demonstranten bij een bijeenkomst van het nee-kamp. Er zijn onder meer flitsgranaten afgevuurd die actievoerders moesten afschrikken en verblinden. De rust is snel teruggekeerd.

Het Griekse hooggerechtshof verwerpt de klacht dat het referendum onwettig is. De stemming kan dus met zekerheid doorgaan.

Aanhangers van de communistische partij KKE roepen op tot een 'nee'-stem. Beeld anp
Aanhangers van de communistische partij KKE roepen op tot een 'nee'-stem.Beeld anp

100 onderzoekers van het Europese Universiteit Instituut (EUI) zeggen het 'nee'-kamp te steunen. De EUI is een opleidings- en onderzoeksinstelling die is opgericht door de lidstaten van de EU. Volgens de onderzoekers betekent een 'nee' een stap naar een nieuw Europa.

'De keuze die de Grieken in het referendum van zondag moeten maken, gaat niet over de euro of de Griekse regering', schrijven de onderzoekers. 'Het gaat om strengheid en democratie in de hele Unie. Een keuze tussen vrees en hoop.'

Er worden zondag extra vliegtuigen ingezet naar Athene. Dat zou bedoeld zijn voor Grieken die in het buitenland wonen, maar wel hun stem willen uitbrengen. Vliegmaatschappij Aegean bijvoorbeeld, voert extra vluchten uit van en naar Brussel en Londen. Maar zulke kaartjes zijn duur, zegt de Griekse Brit Dimitri Augustidis, eigenaar van een toeristische website, tegen persbureau ANP. 'Dat komt niet door de zomer, het komt door het referendum.'

Extra vliegtuigen niet voor het toerisme, maar 'voor het referendum' Beeld getty
Extra vliegtuigen niet voor het toerisme, maar 'voor het referendum'Beeld getty

'Onze liquiditeit is gegarandeerd tot maandag', zegt het hoofd van de Griekse Associatie van Banken vrijdag. Daarna zijn ze afhankelijk van de ECB.

De uitspraken van de Griekse minister van Financiën Yanis Varoufakis over een naderende deal tussen Griekenland en de andere eurolanden zijn 'volstrekt onjuist', heeft Dijsselbloem in de marge van de ministerraad gezegd. Lees hier het nieuwsbericht: 'Dat is uit zijn duim gezogen'.

Varoufakis Beeld epa
VaroufakisBeeld epa

De toespraak van Tsipras is afgelopen. Hieronder zijn belangrijkste uitspraken. Het komt neer op een herhaling van zetten.

- Een ‘nee’ bij het referendum is niet hetzelfde als een ‘nee’ tegen de euro. Volgens Tsipras is het referendum zondag niets meer dan kiezen tussen chantage door de eurolanden die met ultimatums komen die geen oplossing vormen, of rustig kiezen voor de toekomst van Griekenland.

- ‘Oxi’ (nee) op zondag zorgt voor meer onderhandelingsruimte voor Griekenland.

- Schuldenverlichting, waar het IMF gisteren in een rapport voor pleitte, is tijdens eerdere onderhandelingen niet aan bod gekomen.

- Tsipras roept nogmaals op om nee te stemmen.

Veel eurolanden en de instituties denken totaal anders over de gevolgen van een ‘nee’. Eurogroepvoorzitter Dijsselbloem heeft gezegd dat een 'nee' verdere gesprekken bemoeilijkt. Europese Commissievoorzitter Juncker ziet een ‘nee’ als een stem tegen de euro en Europese samenwerking. Ook de ECB liet vandaag weten dat de bank opnieuw zal besluiten wat er met de financiële hulp aan Griekse banken gebeurt na het referendum van zondag.

De campagne is in volle gang Beeld afp
De campagne is in volle gangBeeld afp
Een vrouw loopt langs een poster waarop wordt opgeroepen 'Nee' te stemmen zondag, met daarbij een foto van de Duitse minister van Financiën Schaüble. Beeld afp
Een vrouw loopt langs een poster waarop wordt opgeroepen 'Nee' te stemmen zondag, met daarbij een foto van de Duitse minister van Financiën Schaüble.Beeld afp

De Griekse premier Tsipras houdt net als gisteren een toespraak. Zometeen zetten we de belangrijkste punten op een rij.

Toonaangevend politicoloog Jeffrey D. Sachs van Columbia University mengt zich in de discussie over de oplossing uit de Griekse crisis. In de eurozone blijven én een 'flinke' kwijtschelding van de schulden is volgens hem haalbaar en de juiste manier om verder te gaan. Dat schrijft hij in zijn blog, dat gretig werd getwitterd door de Griekse minister van Financiën Yanis Varoufakis.

Yanis Varoufakis Beeld epa
Yanis VaroufakisBeeld epa

Het aantal vakantieboekingen naar Griekenland is de laatste weken flink gedaald. Was het marktaandeel van Griekenland tot en met mei van dit jaar nog 10,5 procent, momenteel is het gedaald tot 6,5 procent. Dat blijkt uit de meest recente cijfers van de Algemene Nederlandse Vereniging van Reisondernemingen (ANVR).

'Het is behoorlijk hard omlaag gegaan de laatste paar weken', zegt directeur Frank Oostdam. Afgelopen week lag het aantal boekingen naar de Griekse bestemmingen 9,5 procent lager dan in dezelfde week vorig jaar.

Overigens is er van omboekingen of annuleringen geen sprake, benadrukt Oostdam. 'Iedereen die heeft geboekt, gaat. Je kan ook gewoon prima op vakantie naar Griekenland, op de eilanden merk je niets van de financiële crisis.' Alleen in Athene moeten vakantiegangers voorzichtig zijn in verband met demonstraties.

Uw vlucht naar Rhodos vertrekt om 17.00 uur. Beeld anp
Uw vlucht naar Rhodos vertrekt om 17.00 uur.Beeld anp

Veel Grieken zijn bang dat de euro’s die op hun bankrekening staan, na een Grexit zullen veranderen in drachmes – die veel minder waard zullen zijn. Door de kapitaalcontroles lukt het Grieken nu niet meer om hun geld op te nemen en om te wisselen voor dollars, maar ze kunnen hen nog wel inruilen voor bitcoins. Deze virtuele munt valt buiten het bereik van de financiële autoriteiten en kunnen met een paar simpele handelingen op een smartphone worden aangekocht.

Er zijn geen harde cijfers beschikbaar maar persbureau Reuters meldt dat het aantal nieuwe Griekse klanten dat bitcoins aanschaft, in de maanden mei en juni met 400 procent is gestegen. Het zou gaan om ‘een paar duizend’ mensen.

Bitcoin-logo Beeld getty
Bitcoin-logoBeeld getty

Na het niet nakomen van de financiële verplichtingen door Griekenland aan het IMF, had het Europese reddingsfonds drie opties. Het bedrag kwijtschelden, direct opeisbaar maken of het op de lange baan schuiven. Dat laatste heeft de European Financial Stability Facility (EFSF) gedaan, staat in een persverklaring. Er is gekozen voor een zogeheten 'Reservation of Rights' op de Griekse schuld. De directeur van het instituut vindt het niet betalen door Griekenland reden voor 'grote zorg'.

Het was wachten op de ontkenning van de uitspraak van Varoufakis dat een akkoord in het verschiet ligt tussen Griekenland en de andere eurolanden. De opmerking van de Griekse minister van Financiën is 'volstrekt onjuist'. Dat zei eurogroepvoorzitter Jeroen Dijsselbloem vrijdag na de ministerraad.

'Dat is volstrekt uit zijn duim gezogen. Er zijn geen nieuwe voorstellen naar Athene gegaan', aldus Dijsselbloem. 'En we zijn niet dichtbij een oplossing', voegde hij eraan toe. Er wordt pas weer met de Griekse regering gesproken na het referendum van zondag.

Varoufakis zei eerder op de dag tegen het Ierse radiostation RTE Radio dat een oplossing dichtbij was en dat die ongeacht de uitslag van het referendum kan worden bereikt. 'Ik kan je verzekeren dat we deze week heel behoorlijke voorstellen van Europa hebben ontvangen en dat een deal zo goed als rond is', verklaarde de Griek.

Yanis Varoufakis (L) en Jeroen Dijsselbloem. Beeld ap
Yanis Varoufakis (L) en Jeroen Dijsselbloem.Beeld ap

In een filmpje laat Vox.com zien wat volgens velen aan de basis ligt van de Griekse crisis: de euro.

Is het referendum over voorstellen van de geldschieters uit Brussel ongrondwettelijk? De hoogste Griekse rechter gaat hierover oordelen, meldt The Guardian.

De uitspraak wordt vandaag nog verwacht. In de Griekse grondwet staat onder meer dat referenda over fiscaal beleid ongeldig zijn.
Eerder bepaalde de Raad van Europa, niet te verwarren met de Europese Raad, al dat de volksraadpleging niet aan internationale democratische standaarden voldoet. De Raad van Europa is geen onderdeel van de EU.

Na vijf dagen van gesloten banken en pinlimieten ontstaan de eerste problemen bij de Griekse pinautomaten. Op verschillende plaatsen in Griekenland bevatten de automaten geen biljetten van 20 euro meer, waardoor ze alleen nog briefjes van 50 in de aanbieding hebben.

Sinds maandag zijn de banken in Griekenland gesloten en kunnen Grieken niet meer dan 60 euro per dag pinnen. Omdat de pinautomaten in het land vaak alleen briefjes van 20 en 50 euro kunnen afgeven en mensen de volle 60 euro op wilden nemen, ging het hard met de twintigjes.

Vooral in Athene en op de Griekse eilanden kunnen automaten alleen nog biljetten van 50 euro afgeven. Volgens de Griekse staatsomroep zou het probleem in Athene in de middag worden opgelost.

ECB-president Mario Draghi bij de presentatie van het nieuwe 20 euro biljet. Beeld afp
ECB-president Mario Draghi bij de presentatie van het nieuwe 20 euro biljet.Beeld afp

De Griekse premier Alexis Tsipras zal vrijdagmiddag een verklaring afleggen. Dat heeft de omroep Mega TV aangekondigd. Het is niet bekend wat de premier gaat zeggen.

Griekenland gaat zondag naar de stembus. In een referendum mogen de kiezers zeggen hoe ze denken over de hervormingen en bezuinigingen die het land moet doorvoeren in ruil voor noodsteun.

Griekenland heeft geen financiële steun gevraagd aan Rusland. Dat zegt de Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergei Lavrov volgens persbureau RIA.

Een 'nee'-stem bij het referendum zondag zal Griekenlands positie in de schuldenonderhandelingen dramatisch verzwakken. Dat heeft Jean-Claude Juncker, president van de Europese Commissie gezegd. Hij wilde niet antwoorden op de vraag of bij een 'nee'-stem überhaupt nog wordt onderhandeld.

Maar zelfs als de Grieken ja stemmen, zullen de onderhandelingen moeilijk zijn, aldus Juncker. De Europese Commissie, het Internationaal Monetair Fonds (IMF) en de Europese Centrale Bank (ECB) proberen al maanden tot overeenstemming te komen met de Griekse regering over een plan om het land van de ondergang te redden.

De commissie, het IMF en de ECB eisen hervormingen en besparingen in ruil voor financiële steun. Athene vreest echter dat door de ingrepen de Grieken nog meer verarmen. De regering adviseert het volk bij het referendum 'nee' te stemmen.

Ook voor de Europese Centrale Bank is de uitslag van het Griekse referendum van belang. Bij een ‘ja’, is een overeenkomst met de geldschieters en steun van de ECB waarschijnlijker dan bij een ‘nee’. Dit heeft ECB-vicepresident Vitor Constancio gezegd bij een persconferentie.

Het referendum heeft gevolgen voor de analyse en besluiten van de ECB, aldus Constancio. Bij een ja wordt de kans een stuk groter dat de ECB soepeler zal zijn bij liquiditeitssteun aan Griekse banken. De vicepresident wilde echter geen harde garanties geven. Over wat er bij een nee gebeurt met ECB-steun, wilde hij ook geen concrete uitspraken doen.

De beleidsmakers van de ECB besloten dinsdag dat ze de steun aan Griekse banken voorlopig niet verhogen. De bank heeft nog niet besloten de steun verlagen of stopzetten, uit angst dat dit het banksysteem zou destabiliseren.

ECB-president Mario Draghi (rechts) en zijn vicepresident Vitor Constancio Beeld epa
ECB-president Mario Draghi (rechts) en zijn vicepresident Vitor ConstancioBeeld epa
De oproep om 'ja' te stemmen is overspoten met 'nee'. Beeld getty
De oproep om 'ja' te stemmen is overspoten met 'nee'.Beeld getty

De Europese effectenbeurzen stonden vrijdag in het rood. Beleggers wachten op het Griekse referendum van komende zondag. Voor de rest staat er weinig richtinggevend nieuws op de agenda. Wall Street blijft vrijdag dicht.

De AEX-index in Amsterdam noteerde aan het einde van de ochtend 0,2 procent lager op 475,95 punten en de MidKap stond 0,1 procent in de min op 705,51 punten. De beurzen in Frankfurt, Londen en Parijs verloren tot 0,5 procent.

AEX-index over de lange termijn. Beeld ANP
AEX-index over de lange termijn.Beeld ANP

De Duitse minister van Financiën, Wolfgang Schäuble, heeft zich de afgelopen dagen uitermate fel uitgelaten over de Griekse opstelling tijdens de onderhandelingen en de prestaties van de Griekse regering in het algemeen. In Griekenland is hij de verpersoonlijking van het Europese kwaad en prijkt hij inmiddels op de posters van het nee-kamp. Schäuble liet twee dagen geleden al weten niet in gesprek te willen gaan met Griekenland voordat het referendum zondag is gehouden.

Minister van Financiën en eurogroepvoorzitter Jeroen Dijsselbloem onthoudt zich ondertussen van een stemadvies aan de Grieken over het referendum. 'De Grieken moeten zelf beslissen, het is hun toekomst en hun land', zei Dijsselbloem vrijdag voorafgaande aan de ministerraad. 'Het is voor de Grieken ongelofelijk belangrijk.'

Donderdag zei Dijsselbloem in de Tweede Kamer nog dat Griekenland in een 'buitengewoon lastig parket' terechtkomt als de Grieken 'nee' zeggen tegen een nieuw herstelplan. Een Grieks 'nee' leidt niet per definitie tot een 'Grexit', zei Dijsselbloem, maar het zal wel 'buitengewoon moeilijk' worden om het land dan in de eurozone te houden.

Voor behoud van de euro als wettig betaalmiddel is een overduidelijke meerderheid, meldt Bloomberg op basis van een peiling. Ruim vier op de vijf Grieken vinden dat de beste keuze voor de toekomst van het land. Van de ondervraagden wil 12 procent terug naar de drachme of een andere nationale munt, 7 procent gaf geen mening.

Waar waren we gebleven? Een kleine samenvatting van de laatste ontwikkelingen in de Griekse crisis.

Voor- en tegenstanders van meer hervormingen in ruil voor extra steun houden elkaar vrijwel exact in evenwicht in Griekenland. Dat blijkt uit een peiling die persbureau Bloomberg heeft laten uitvoeren, vooruitlopend op een referendum over de kwestie komende zondag. Van de ruim duizend deelnemers aan het onderzoek, waarvan de resultaten vrijdag werden gepubliceerd, zegt 43 procent tegen een nieuwe deal met de schuldeisers te zullen stemmen. Het ja-kamp is goed voor 42,5 procent, 14,5 procent, weet het nog niet. Er is een foutmarge van 3 procent.

Voor behoud van de euro als wettig betaalmiddel is wel een overduidelijke meerderheid: ruim vier op de vijf Grieken vinden dat de beste keuze voor de toekomst van het land. Van de ondervraagden wil 12 procent terug naar de drachme of een andere nationale munt, 7 procent gaf geen mening.

Na de aankondiging van het referendum gingen de Griekse banken voorlopig op slot en werd een maximum gesteld aan pintransacties. Sinds de Grieken de gevolgen van de impasse aan den lijve ondervinden, lijkt de stemming in het land te kantelen. Maandag was nog een ruime meerderheid tegen verdere concessies, daarmee de wens van de regering volgend.

De schuldeisers dachten een week geleden dicht bij een akkoord te zijn over nieuwe bezuinigingen als voorwaarde voor meer noodkredieten. Maar premier Alexis Tsipras overviel hen met de mededeling dat hij de Griekse bevolking het laatste woord wil geven. Daardoor kwam het niet tot een akkoord en verliep het steunprogramma afgelopen dinsdag. Feitelijk was het aanbod van de overige eurolanden daarmee van tafel.

Vicevoorzitter Valdis Dombrovskis van de Europese Commissie zei vrijdag dat de vraagstelling in het referendum dan ook feitelijk onjuist is. De voorstellen waarover wordt gestemd, verwijzen naar een leningenprogramma dat inmiddels is verlopen. Bovendien was van een akkoord nog helemaal geen sprake toen Tsipras de volksraadpleging uitschreef, zei Dombrovskis tegen de Duitse krant Die Welt.

Een poster met 'Ja voor Griekenland, ja voor de euro', is overspoten met een grote Nee. Beeld afp
Een poster met 'Ja voor Griekenland, ja voor de euro', is overspoten met een grote Nee.Beeld afp
Op de muur van de Griekse centrale bank zijn stikkers geplat met een 'nee'-advies voor het referendum van zondag. Beeld getty
Op de muur van de Griekse centrale bank zijn stikkers geplat met een 'nee'-advies voor het referendum van zondag.Beeld getty

De Griekse premier Alexis Tsipras is onberekenbaar, manipuleert zijn eigen bevolking en vertoont demagogische trekjes. Dat zegt voorzitter Martin Schulz van het Europees Parlement in een vrijdag gepubliceerd interview met de Duitse krant Handelsblatt.

Volgens Schulz probeert Tsipras bovendien de verantwoordelijkheid voor het mislukken van de onderhandelingen met de schuldeisers, volledig af te schuiven op de tegenpartij. 'Op dit moment is er eigenlijk geen basis meer voor gesprekken', meent de Duitser.

Schulz roept de Grieken dan ook op om zondag in een referendum voor verdere hervormingen te stemmen, zodat Griekenland financiële hulp van de eurozone kan blijven ontvangen. 'Daarmee zou het volk de regering de rode kaart tonen', aldus de sociaaldemocraat.

Voorzitter van het Europees Parlement Martin Schulz met Angela Merkel. Beeld belga
Voorzitter van het Europees Parlement Martin Schulz met Angela Merkel.Beeld belga

Terwijl Griekenland zich opmaakt voor het referendum van zondag, stelt de Duitse krant Bild alternatief referendum voor. Das Bild-referendum moet gaan over de vraag of er nogmaals miljarden belastingeuros naar Griekenland moeten vloeien om het land te ondersteunen. Op de voorpagina is het stemformulier uit te knippen.

Vandaag staan zeker drie demonstraties in Athene op de agenda, meldt Spyros Gkelis op Twitter.

In de laatste peiling van Bloomberg zal het nee-kamp een zeer kleine meerderheid behalen van 0,5 procent: 43 vs. 42,5 procent. Een Griekse peiling komt juist uit op een overwinning voor de ja-stemmers: 44,8 vs. 43,4 procent.

De foutmarge van de Bloombergpeiling is +/- 3,04.

. Beeld Bloomberg
.Beeld Bloomberg

Een akkoord tussen Griekenland en de andere eurolanden ligt in het verschiet en kan ongeacht de uitslag van het referendum van zondag worden bereikt. Dat zei de Griekse minister van Financiën Yanis Varoufakis vrijdag tegen het Ierse radiostation RTE Radio.

Hoewel de onderhandelingen deze week werden stilgelegd in afwachting van het referendum over de voorwaarden voor de Griekse noodsteun, zijn er volgens Varoufakis nieuwe voorstellen gedaan. 'Ik kan je verzekeren dat we deze week heel behoorlijke voorstellen van Europa hebben ontvangen en dat een deal zo goed als rond is', stelde hij.

Volgens de minister kunnen de Griekse banken dinsdag weer hun deuren openen. Afgelopen zondag werd besloten de banken te sluiten tot en met aanstaande maandag, de dag na het referendum. Zo moest worden voorkomen dat de banken ten onder zouden gaan aan de grote onzekerheid over de economische toekomst van Griekenland.

Varoufakis heeft de afgelopen vijf maanden vaker geroepen dat een overeenkomst nabij zou zijn. Meestal werd dat snel afgedaan als onzin of werden zijn voorstellen naar de prullenbak verwezen.

Yanis Varoufakis Beeld anp
Yanis VaroufakisBeeld anp

Vergelijkingen tussen de Griekse crisis en illustere crisisvoorgangers zijn nooit ver weg. De Great Depression in de Verenigde Staten in de jaren dertig is een gewillig slachtoffer. Politicoloog Ian Bremmer vergeleek het Bruto Nationaal Product (BNP) van de twee landen zes jaar na de start van de crisis. Het BNP van de VS was toen alweer boven het niveau van het begin van de crisis. Dat van Griekenland ligt daar nog ver onder.

Volgens de vice-president van de Europese Commissie Valdis Dombrovskis is de referendumvraag waarop de Grieken zondag antwoord moeten geven feitelijk en juridisch onjuist. Dat zegt hij tegen de Duitse krant Die Welt.

‘De voorstellen van de Europese Commissie, de ECB, en het IMF waarover gestemd moet worden, gaan over een reddingsprogramma dat inmiddels is verlopen’, zegt hij in een interview vandaag. ‘De vraag komt bovendien niet overeen met de huidige status van de onderhandelingen. Toen Tsipras het referendum aankondigde, zaten we nog middenin de onderhandelingen.’

De Griekse minister van Financiën was vanmorgen al vroeg aan het twitteren. De hele wereldpers komt voorbij waarin het Griekse gelijk wordt bevestigd. Waaronder een artikel in The New York Times of het IMF dat inziet dat het kwijtschelden van een deel van de Griekse schulden onontbeerlijk is voor het op de rails krijgen van de Griekse economie, de 'negen mythes over de Griekse crisis in Politico en een stuk in The Huffington Post over het 'verkeerde' beleid van IMF. Op zijn eigen weblog vat hij samen wat volgens hem het probleem is van het IMF.

Voor- en tegenstanders van meer hervormingen in ruil voor extra steun houden elkaar vrijwel exact in evenwicht in Griekenland. Dat blijkt uit een peiling die persbureau Bloomberg heeft laten uitvoeren, vooruitlopend op een referendum over de kwestie komende zondag.

Van de ruim duizend deelnemers aan het onderzoek, waarvan de resultaten vrijdag werden gepubliceerd, zegt 43 procent tegen een nieuwe deal met de schuldeisers te zullen stemmen. Het ja-kamp is goed voor 42,5 procent, 14,5 procent, weet het nog niet. Er is een foutmarge van 3 procent.

Voor behoud van de euro als wettig betaalmiddel is wel een overduidelijke meerderheid: ruim vier op de vijf Grieken vindt dat de beste keuze voor de toekomst van het land. Van de ondervraagden wil 12 procent terug naar de drachme of een andere nationale munt, 7 procent gaf geen mening.

Na de aankondiging van het referendum gingen de Griekse banken voorlopig op slot en werd een maximum gesteld aan pintransacties. Sinds de Grieken de gevolgen van de impasse aan den lijve ondervinden, lijkt de stemming in het land te kantelen. Maandag was nog een ruime meerderheid tegen verdere concessies.

De schuldeisers dachten een week geleden dicht bij een akkoord te zijn over nieuwe bezuinigingen als voorwaarde voor meer noodkredieten. Maar premier Alexis Tsipras overviel hen met de mededeling dat hij de Griekse bevolking het laatste woord wil geven. Daardoor kwam het niet tot een akkoord en verliep het steunprogramma afgelopen dinsdag. Feitelijk was het aanbod van de overige eurolanden daarmee van tafel.

Bondskanselier Merkel wil Griekenland zeer streng benaderen. Frankrijk wil hoe dan ook een deal. Kan de Frans-Duitse as beide opvattingen verzoenen?

Europa is niet ten koste van alles bereid tot een compromis met Griekenland, zei kanselier Merkel dinsdag in het Duitse parlement. Om een paar zinnen later te stellen dat er, wat haar regering betreft, niet wordt onderhandeld over een derde steunpakket voor het referendum van zondag is beslecht - een lijn die de Europese Commissie een paar uur later overnam.

De Duitse houding jegens de Grieken verhardt, concludeerden opiniemakers in heel Europa. 'Duitsland draait de duimschroeven aan', kopte de Britse krant The Guardian op de voorpagina. Deze strengheid schoot Frankrijk in het verkeerde keelgat.

'Pas de question', zei President Hollande over het idee de referendumuitslag mee laten wegen in de vraag of nog onderhandeld wordt. Minister van Financiën Michel Sapin was nog duidelijker. Hij stelde dat er wat Frankrijk betreft een deal komt, liever voor het referendum dan erna.

Het is voor het eerst dat Frankrijk en Duitsland het over Griekenland openlijk oneens zijn. Opvallend. Al is het te vroeg om te kunnen inschatten of de spectaculaire onnavolgbaarheid van de Griekse premier Tsipras en zijn minister van Financiën Varoufakis de Frans-Duitse as werkelijk aan zal tasten of zelfs breken.

Lees hier de hele analyse van Sterre Lindhout.

Hollande (L) en Merkel aan tafel met Tsipras. Beeld getty
Hollande (L) en Merkel aan tafel met Tsipras.Beeld getty

In de Tweede Kamer toonde een openhartige minister Dijsselbloem zich donderdag bijzonder somber over de crisis die nu Athene en Brussel in de greep houdt. Het referendum gaat wat Dijsselbloem betreft over de vraag of de Griekse bevolking nog bereid is afspraken te maken over verdere hulpprogramma's. De maatregelen zijn pijnlijk, maar ze zijn volgens Dijsselbloem ook onvermijdelijk. 'Als je Griekenland op orde wilt brengen - de begroting, de economische structuur, het doorbreken van vriendjespolitiek - dan zul je stevig moeten ingrijpen.'

undefined

Minister Jeroen Dijsselbloem van Financien en minister Edith Schippers van Volksgezondheid tijdens op de laatste dag voor het zomerreces. Beeld anp
Minister Jeroen Dijsselbloem van Financien en minister Edith Schippers van Volksgezondheid tijdens op de laatste dag voor het zomerreces.Beeld anp

Griekenland is sterk afhankelijk van import, maar in de haven van Piraeus neemt de bedrijvigheid snel af. Veel goederen die niet vooraf zijn afgerekend, worden niet geëxporteerd. De vraag is hoe lang het Griekse bedrijfsleven deze situatie nog volhoudt.

Volkskrant-verslaggeefster Carlijne Vos is in Piraeus en ziet hoe een containerschip met lamsvlees uit Nieuw-Zeeland, dat na veertig dagen op zee de haven van Piraeus in zicht heeft, rechtsomkeert gaat. Nu het internationaal betalingsverkeer met Griekenland stilligt, willen buitenlandse exporteurs niet meer leveren tenzij vooraf is betaald. De distributeur ziet het met lede ogen aan. 'Dit seizoen is voor mij verloren.' Lees hier het hele reportage over de handel in Griekenland.

De afhandeling van goederen in de Griekse haven Piraeus ligt deze week ruwweg 60 procent lager dan vorig jaar. Beeld Getty
De afhandeling van goederen in de Griekse haven Piraeus ligt deze week ruwweg 60 procent lager dan vorig jaar.Beeld Getty

De interpretaties van een 'nee' bij het referendum in Griekenland aanstaande zondag kunnen onmogelijk verder uit elkaar liggen. In Brussel ziet men een 'nee'-stem als een nee tegen Europa en de euro, terwijl veel Grieken een 'nee' zien als hun laatste kans op een betere deal.

De Griekse premier Tsipras benadrukte vandaag opnieuw dat hij hoopt dat de Grieken 'oxi' (nee) aanvinken in het stemhokje. Hij is er nog altijd van overtuigd dat zijn onderhandelingspositie door een tegenstem wordt versterkt.

In Brussel hopen ze juist op een 'nai' (ja). Want bij een 'nee', zo zei eurogroepvoorzitter Dijsselbloem vandaag, is verder overleg uitgesloten. Bij een 'ja' treedt zijn ambtsgenoot in Griekenland, financiënminister Varoufakis, af.

Ondertussen heerst er in Griekenland vooral onduidelijkheid en onenigheid over de gevolgen van het resultaat van het referendum, blijkt uit de verslagen van Volkskrantjournalisten Sarah Venema en Carlijne Vos. De Grieken zijn bang wat hen de komende dagen en weken nog te wachten staat.

Lees hier het liveblog van donderdag 2 juli terug.

Het Griekse referendum over nieuwe hervormingen in ruil voor financiële steun nadert. Het is een nek-aan-nek-race: uit de laatste peiling blijkt dat het ja-kamp met 1 procent verschil leidt. Door de sluiting van de banken beseffen steeds meer mensen de gevolgen van het uitblijven van financiële steun. Zij zijn ongerust: als zij nu al niet kunnen pinnen, hoe moet het dan bij een eventuele Grexit?

Bij de nee-stemmers leidt het tekort aan valuta juist tot meer verzet tegen verdere bezuinigingen. Ze voelen zich gesteund door het IMF-rapport dat stelt dat 'de Griekse overheidsfinanciën niet draaglijk zijn zonder aanzienlijke schuldenverlichting'.

Gisterenavond gingen de Grieken massaal de straten op om hun stem te laten horen. De sfeer bleef gemoedelijk, rellen waren er nauwelijks. Op het Syntagma-plein waar premier Tsipras zijn toespraak hield riepen de demonstranten nog tot laat in de avond hun leuzen, waaronder 'Merkel is nog niet de president van Europa'.

Nee-demonstratie in Griekenland. Beeld Picasa
Nee-demonstratie in Griekenland.Beeld Picasa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden